Black panther (part 1) — Unfair

มี ‘ความเหมือน’ที่ทำให้เราเห็นใจตัวร้ายใน Black Panther ด้วยฟีลเดียวกับเฮล่าใน Thor:raknarok คือตัวร้ายอาจจะเลวหนะใช่ แต่เขาก็ถูกฝั่งธรรมะปฏิบัติแบบ ‘ไม่เป็นธรรม’

ความไม่เป็นธรรมเริ่มตั้งแต่รุ่นพ่อ

ตั้งแต่รุ่นพ่อของเสือดำ-ทิชาล่าสมัยตอนเป็นกษัตริย์ พ่อของทิชาล่าก็ฆ่าน้องชายตัวเอง(ซึ่งก็คือพ่อของตัวร้าย) แม้จะฆ่าด้วยเหตุผลที่ปกป้องผู้อื่นแต่มันก็มีความผิดฐานฆ่าคนที่ควรพาศพกลับไปแล้วมีการสอบสวน แต่พ่อของทิชาล่าก็เลือกปกปิดความจริงไว้ไม่ให้ประชาชนในประเทศรู้ ย้ำกับพยานในเหตุการณ์ว่าห้ามพูดออกไป

แถมยังทิ้งลูกของน้องชาย(ซึ่งก็คือตัวร้าย)ไว้ต่างแดนโดยใช้เหตุผลเข้าข้างการกระทำของตัวเองว่า ‘เพื่อวากานดา’

ตัวร้ายที่ตอนนั้นเป็นเด็กแล้วขึ้นห้องมาเห็นพ่อตายโดยไม่รู้ว่าเกิดอะไรขึ้น แถมยังต้องใช้ชีวิตต่อไปแบบกำพร้าจนโต ย่อมต้องรู้สึกว่ามันไม่ยุติธรรมที่คนผิดลอยนวล , ตัวเองถูกทอดทิ้ง แถมเมื่อรู้ความจริงตอนโตก็ยิ่งน่าเจ็บใจเพราะปรากฎว่า คนผิดกับลูกหลานของพวกนั้นอยู่ดีกินดีแถมได้รับการยกย่องว่าเป็นคนดีจากผู้คนจำนวนมาก(ที่ไม่รู้ความจริงว่าพ่อของเสือดำ-ทิชาล่าฆ่าพ่อของเขา)

จึงไม่น่าแปลกใจที่หนังจะบอกเราว่า ‘ตัวร้าย’ เป็นผลผลิตที่สร้างมาจากฝั่งธรรมะด้วยกันเอง จากความไม่เป็นธรรมที่บ่มเพาะความแค้น

ที่หนักคือความไม่เป็นธรรมที่ว่า ก็ยังสืบทอดและกระทำต่อตัวร้ายเรื่อยมาจนถึงรุ่นลูก

ความไม่เป็นธรรมในรุ่นลูก

พอมาถึงรุ่นเสือดำ-ทิชาล่าที่กำลังขึ้นเป็นกษัตริย์ คือ ด้วยระบบของวากานดา การจะเป็นกษัตริย์ก็ต้องสืบสายเลือดและก็ต้องมีการท้าประลอง ถ้าประลองแพ้ก็ต้องเสียตำแหน่งให้ผู้ชนะสืบราชบัลลังค์

ดังนั้นด้วย ‘กฎ กติกา’ แบบนี้ ตัวร้ายก็ถือว่ามาถูกต้องตามระบบทุกอย่าง

เพราะถึงจะชั่วร้าย ถึงจะโหดเหี้ยม ถึงจะเคียดแค้น แต่เขาก็เดินอาดๆเข้าวากานดาแบบตรงๆแล้วท้าประลองตรงๆไม่ได้เล่นขี้โกงแล้วชนะด้วย

//ทีมพระเอก(แม่เสือดำ , น้องเสือดำ , แฟนเสือดำ) ต่างหากที่ขี้แพ้ชวนตี ไม่ยอมรับกติกา หาข้ออ้างว่าตัวร้ายมีอุดมการณ์ขัดกับอุดมการณ์พื้นฐานของวากานดา ทั้งๆที่ไม่เคยมีการตั้งเงื่อนไขเรื่องอุดมการณ์ในกติกาสืบราชบัลลังค์


จริงอยู่ว่าตอนท้ายทิชาล่าไม่ตาย ดังนั้นทิชาล่าที่มาตอนท้ายคือมาตามกติกา

แต่ไม่เกี่ยวกับพฤติกรรมของ //ทีมพระเอก ก่อนหน้านั้น เพราะอย่าลืมว่า ตอนที่//ทีมพระเอกวางแผนโค่นอำนาจ เช่น ไปดึงนายพลโอโคโย่หรือแอบเอาสมุนไพรไปให้หนุมานหวังให้ยกกำลังคนไปแย่งบัลลังค์คืน ฯลฯ กระบวนการเหล่านั้นเกิดขึ้นเพราะ //ทีมพระเอก เข้าใจว่าทิชาล่าตายแล้ว

ซึ่งถ้าทิชาล่าตายแล้ว สิ่งที่พวกเขากำลังทำโดยรับรู้ว่าทิชาล่าตายแล้วคือยึดอำนาจเพราะตามกระบวนการในขณะนั้น ตัวร้ายคือกษัตริย์ตามชอบธรรม แต่//ทีมพระเอก ไม่ต้องการให้ตัวร้ายเป็นผู้นำแล้วอ้างอุดมการณ์และอนาคตของวากานดา

(เพียงแต่เราคนดู รู้ในตอนท้ายว่าทิชาล่าไม่ตาย แต่นั่นก็ไม่ได้เป็นเหตุผลที่จะไปหักล้างกับพฤติกรรมตอน //ทีมพระเอก ที่ยังไม่รู้ความจริงนี้)


//ทีมพระเอก(แม่เสือดำ , น้องเสือดำ , แฟนเสือดำ) เหมือนแกล้งลืมไปแล้วหรือว่ากฎการขึ้นเป็นกษัตริย์ถูกกำหนดมาแบบนี้ตั้งนานแล้ว

ในเมื่อตัวร้ายมาตามกฎกติกา แล้วพอแพ้จะมาอ้าง ‘ความดี-ชั่ว’ เพื่อยึดอำนาจคืนแบบนี้ก็เรียกได้ว่าไม่แฟร์ เพราะความดี-ชั่วหรืออุดมการณ์ไม่ได้อยู่ในขั้นตอนของการเลือกผู้สืบทอดราชบัลลังค์

ถ้าคิดว่าวิธีการคัดสรรผู้นำ(สืบสายเลือด-ท้าประลอง)เป็นวิธีที่ไม่ดีเพราะอาจมีคนชั่วเป็นผู้นำได้ง่าย ก็ควรเสนอวิธีการคัดสรรกันใหม่ เพราะด้วยวิธีการแบบนี้มันก็มีจุดอ่อนจริง มีความเสี่ยงจริงที่ผู้นำคนต่อไปจะไม่ได้ดีเพราะด้วยระบบไม่ได้ช่วยคัดกรองความดีชั่ว ไม่ได้คัดกรองแนวคิดหรืออุดมการณ์ เป็นแค่การใช้กำลังกับเชื้อสายมาเป็นตัวชี้วัด

แต่ที่ผ่านมาก็ไม่เห็นว่า //ทีมพระเอกมีความคิดจะรื้อฟื้นเปลี่ยนแปลงวิธีคัดสรรผู้นำ ก็เพราะพวกเขามั่นใจว่าผูกขาดในการครอบครองวากานดา ดังนั้นพอตัวเองชนะก็ยิ้มร่าบอกว่ามาตามวิถีวากานดาแต่พอตัวเองแพ้ก็จะเริ่มพาลแล้วยึดอำนาจคืน
 
 ซึ่งน่าสนใจมากๆว่าถ้าไม่มีตัวร้ายโผล่เข้ามาแต่ทิชาล่าของเราเกิดเสพอำนาจแล้วมีอุดมการณ์แบบเดียวกับตัวร้าย ,เขาจะถูกแม่หรือน้องโค่นอำนาจหรือไม่


ความไม่เป็นธรรม(unfair)ตอนต้นนำไปสู่ความขัดแย้งขอตัวละครที่ผมชอบมากฉากหนึ่งคือ ฉากที่สองสาวเถียงกันกรณีตัวร้ายขึ้นครองบัลลังค์

ทั้งสองฝ่ายต้องการทำ ‘เพื่อวากานดา’ แต่การทำเพื่อชาติมาพร้อมแนวคิดสวนทางกัน

นางหนึ่งที่เป็นแฟนเสือดำบอกว่า เพื่อวากานดา เธอต้องช่วยฉันโค่นล้มตัวร้าย
แต่อีกนางหนึ่งที่เป็นทหารยศนายพลบอกว่าหน้าที่ฉันคือปกป้องราชบัลลังค์และทำเพื่อประเทศไม่ใช่เพื่อคนใดคนหนึ่ง (แม้ในใจจะรู้ว่าตัวร้ายมันชั่วจริงๆ) ดังนั้นเพื่อวากานดาคือเธอต้องปกป้องตัวร้าย

ซึ่งก็คงสรุปได้ยากว่าเลือกทำเพื่อชาติแบบใครจะดีที่สุด

เพราะด้วยแนวคิดที่ต่างกันมันก็จะนำไปสู่ปลายทางที่ต่างกัน มันคือกระบวนการสร้างชาติหรือสร้าง mindset ของคนในชาติที่ต่างกัน

เช่น ถ้ายึดตามแนวแฟนเสือดำที่ต้องการโค่นตัวร้ายคือ ‘ไม่จำเป็นต้องเคารพกติกาถ้าได้คนชั่ว ดีชั่วต้องมาก่อน’ ก็อาจจะมีเหตุผลในแง่ที่ว่าหากปล่อยให้ตัวร้ายครองบัลลังก์ก็อาจนำไปสู่สงคราม ประชาชนตกระกำลำบากล้มตายมากขึ้น คนชั่วเสพอำนาจจนหลงระเริงกดขี่ผู้อื่น ซึ่งนั่นก็คือความล่มจมของชาติ

ข้อดีที่ป้องกันคนชั่วครองอำนาจก็มาพร้อมข้อเสีย

เพราะถ้าทำตามเธอก็เท่ากับว่า ‘ระบบของวากานดา’ ไม่มีความแน่นอน กฎของบ้านเมืองนี้แปรผันตามส่ิ่งนามธรรมที่เรียกว่า ‘ดี-ชั่ว’ ที่ไม่มีตัวชี้วัดชัดเจน และก็จะเสี่ยงต่อปัญหาการอ้างดีชั่วเพียงเพื่อหวังครองอำนาจ

เพราะอย่าลืมว่า … แนวคิดของตัวร้ายที่ต้องการเปิดประเทศ ส่งอาวุธไปให้สายลับทั่วโลกแล้วปลดปล่อยการกดขี่ทั่วโลกก็เป็นแค่อุดมการณ์ที่แตกต่าง

เขาไม่ได้คิดชั่วเพื่อตัวเอง

เขาแค่ต้องการสร้างความเท่าเทียมในโลก (ซึ่งถ้าถกกันต่อมันก็อาจมีส่วนผิดในรายละเอียดที่เขาลงมือทำ แต่ไม่ใช่จิตคิดชั่วร้ายตั้งต้น)

ดังนั้นเมื่อกฎบ้านเมืองต้องแปรเปลี่ยนตามการอ้าง ‘ดี-ชั่ว’ ต่อไปก็จะมีขั้วอำนาจที่อาศัยการอ้างอุดมการณ์ที่แตกต่างว่าเป็น ‘ความชั่ว’ เพื่อละเมิดกฎกติกาเวลาที่ตัวเองพ่ายแพ้ หวังดึงอำนาจการปกครองมาไว้ที่ตัวเอง

ซึ่งต่อให้การอ้าง ‘ดีชั่ว’มาอยู่เหนือกติกาจะออกมาจากปากคนดี แต่มันก็เห็นแล้วว่า ผลงานของ//ทีมพระเอกเป็นอย่างไร แม้กำจัดตัวร้ายคนนี้ได้แต่ในระยะยาว ‘ความไม่เป็นธรรรม’ ในระบบที่พวกเขาวางไว้ก็จะผลิตคนแบบตัวร้ายออกมาอีกมาก

และก็จะนำไปสู่ความวุ่นวายยุ่งเหยิงไม่รู้จบสิ้น


ซึ่งฉากนี้ตัวละครที่น่าสนใจมากเป็นพิเศษคือ ท่านนายพลโอโคเย่ นี่แหละครับ

เพราะเราเห็นแล้วว่าหลักการของนายพลที่ถูกปลูกฝังให้ภักดีต่อราชบัลลังค์เกิดขัดแย้งกับหลักมนุษยธรรมหรือหลักศีลธรรมในใจ (คือก่อนหน้านั้นเธอโชคดีที่ได้คนดีๆมาครองบัลลังค์ มันเลยทำให้การทำหน้าที่สอดคล้องกับหลักการในใจ)

ดังนั้นมันมีปัจจัยอะไรที่จะกล่อมให้คนแบบนายพลยังคงภักดีทั้งที่งานของเธอขัด morality ในใจ , คนแบบนายพลรับมือกับความขัดแย้งในใจของตัวเองยังไง , แล้วนายพลควรสนับสนุนระบบแบบนี้ต่อไปหรือไม่ เทียบในเชิงข้อดี/ข้อเสียของการปกครอง

เพราะนี่คือระบบที่กระบวนการไม่ได้ช่วยคัดกรอง ‘คนเก่งหรือคนดี’

น่าเสียดายที่หนังมาร์เวลมีเป้าหมายเน้นบันเทิงเป็นหลัก ทำให้ประเด็นแนวคิดการปกครองหรือความขัดแย้งทางอุดมการณ์อะไรๆที่น่าพูดถึงต่อก็แพ้ ‘คนดี’ ทีถูกเซ็ตมาเป็นพระเอกมาตั้งแต่แรกแล้ว

สุดท้าย ‘วิธีการคัดสรร’ ก็ไม่ได้เปลี่ยนแปลง

พวกเขา(ชาววากันด้า)แค่โชคดีที่กษัตริย์คนล่าสุดหรือทิชาล่าเป็นคนดี แต่จะโชคดีไปได้อีกนานเท่าไหร่นั่นก็แล้วแต่โชคชะตา


ยังมีเขียนถึง Black panther ต่ออีกตอนใน Blog หน้าจ้า

Black panther (part 2) — Us VS. Them