De vijf fases van innerlijke ontwikkeling

“In vijf stappen, door vijf gangen, naar vijf sterren” — Winston (Winne) Bergwijn

Het innerlijk groeiproces kunnen we pakweg verdelen in vijf fases. Het ziet er ongeveer zo uit.

1. Verzamelen van kennis en karma.
De eerste stap is het verzamelen van kennis en karma. Ongeveer 99,9% van de mensen om ons heen bevindt zich in deze fase. Met kennis bedoelen we inzicht en informatie over de vervolgstappen van dit proces. Meestal in de vorm van het bestuderen van religieuze of spirituele teksten. Met karma bedoelen we het verzamelen van goede karma door het verbeteren van je karakter, het verrichten van goede daden en het verkrijgen van zegeningen door het observeren van sunna, sila, ajar, zakat of dana (allemaal termen voor correct gedrag). Zonder voldoende goede karma komen we namelijk nooit in aanraking met kennis over de vervolgstappen.

2. Extra inzet
In de tweede fase verhogen we de intensiviteit van onze mindfulness en meditatie. We bekijken continu onze gedachten of observeren continu onze ademhaling (of een ander gekozen meditatietechniek). Alles wat je ooit hebt gelezen over kundalini en het openen van je chi en chakra’s, gebeurt vanzelf in deze fase. Wanneer je geen energie meer steekt in het (vaak onnodige) denkproces, gaat je lichaam je energie gebruiken voor betere doeleinden. Sommigen noemen deze fase ihsan of tasawwuf. Anderen noemen deze fase: het continu gedenken van God.

3. Zelfrealisatie
In deze fase ontwaak je gedeeltelijk uit je illusies. Je perceptie maakt het mogelijk om je ego-gedachten-structuur (het gevoel van een ‘ik’) in te zien voor wat het is en los te laten. Shakyamuni, de Buddha, zou iemand in deze fase een Arhat noemen. In het Midden-Oosten zouden ze je een Sufi noemen. In het Westen verklaren we zulke personen (die de illusie van hun persona hebben losgelaten) meestal zalig of heilig.

4. Echt cultiveren
Het moment van zelfrealisatie is een moment van diep inzicht. Je ziet dat de ik-gedachte maar een ‘hersenspinsel’ was, die ook losgelaten kan worden. Maar verlossing uit al je slechte gewoontes gebeurt niet in een klap. Het is een geleidelijk proces. Je ziet dat er nog veel ongezonde gewoontes bestaan binnen het eigen systeem. Tijdens deze fase ga je echt cultiveren en ruim je die laatste slechte gewoontes ook op.

5. Perfect en volledig ontwaken
Hier eindigt het proces. Er valt niets meer te ontdekken, want vanaf nu ben je één met de kern van je geest. Het enige dat overblijft is het uitoefenen van je gekozen functies. Dit is de fase waarop we je een buddha noemen, een maha siddha, een jnani of een echte shaykh. Sommige scholen vertellen ons dat het doorlopen van deze vijf stappen drie eeuwen of langer kan duren. Echte Zen (dat overigens bijna niet meer bestaat) begint pas bij stap 3, zelfrealisatie. Degenen die stap 3 bereiken, worden binnen de Mahayana school bodhisattva’s niveau 1 genoemd. Eenmaal aangekomen bij niveau 10 (dat is gelijk aan fase 5) verandert de Bodhisattva in een Buddha.

Christendom
De vijf stappen hierboven vinden we in een of andere vorm terug in de kern van zowat elke traditie. Een Christelijk perspectief biedt ons de volgende beschrijving.

1. Via Purgativa, Purificatie, Catharsis
Deze stap is te vergelijken met het verzamelen van kennis en karma. Je verbetert je karakter en ontdoet je van je slechte gewoonten.
2. Via Contemplativa, Theoria, spirituele ontwikkeling
Deze stap is te vergelijken met de hierboven besproken fase van ‘Extra Inzet’.
3. Via Illuminativa, Eenheid met God
Deze stap is te vergelijken met de fase van zelfrealisatie.

Islam
Een Islamitisch perspectief biedt ons de volgende beschrijving.

1. Shari’a/Sunna
In deze fase observeren we the law of the land. We ontwikkelen onze innerlijke moraliteit. Deze fase kunnen we vergelijken met het verzamelen van kennis en karma.
2. Tasawwuf/Zhikr/Ibadat/Muraqaba
Dit is de fase van extra inzet. De Sufi tilt zijn meditatie naar een hoger plan. Hij beoefent continu mantra’s (zoals Subha’nallah, La ilaha ila’allah, Istaghfar’allah), maakt khalwa’s, observeert zijn ademhaling en contempleert de eigenschappen van de hoogste realiteit (Allah/Al-Haqiqa) op advies van zijn Shaykh.
3. Al-fana
Al-Fana is gelijk aan zelfrealisatie. De Sufi spreekt in deze fase uit persoonlijke ervaring wanneer hij zegt: “wherever you might turn, there is the Face of Allah” (Koran 2:115)
Vanuit Al-Fana kan een aspirant doorwerken naar Al-Baqa (perfect en volledig ontwaken).

Nu je dit weet, blijft er nog maar een ding over: zelf stappen zetten.

“Through God you’ll find masters, but through masters you’ll find God” — Ibn Arabi.

Meer lezen? Check mijn website: www.123zosimpel.com