Illegale pers

In 2016 is de media overal. Via pers, radio, televisie en natuurlijk via internet kunnen we makkelijk onze mening uiten. In de oorlog waren vooral pers en radio belangrijk. De pers werd streng gecensureerd en vanaf 1943 moesten Nederlanders hun radio’s inleveren.

door Ferdinand Lankamp

Toch was het voor Nederlandse burgers mogelijk om aan ongecensureerd nieuws te komen. Met zelfgebouwde radio’s luisterden ze naar Radio Oranje. Koningin Wilhelmina en andere naar Londen uitgeweken Nederlanders spraken via Radio Oranje regelmatig mensen in bezet Nederland toe.

Op het maken en verspreiden van illegale kranten stond de doodstraf. Toch gebeurde het. Onder andere het blad Vrij Nederland en de kranten Het Parool en Trouw waren van oorsprong illegaal. Het was moeilijk om aan voldoende papier en goede drukpersen te komen. Daarom was het de bedoeling dat exemplaren na lezing werden doorgegeven. Sommige illegale kranten verschenen zelfs als kettingbrief, die mensen met de hand moesten overschrijven.

Tegen de makers van illegale kranten traden de Duitsers heel hard op. In het voorjaar van 1944 werd een aantal medewerkers van Trouw opgepakt. Via-via kreeg de hoofdredactie te horen dat ze zouden worden vrijgelaten, als Trouw niet meer zou verschijnen. De nummers bleven echter komen. In augustus van 1944 werden 23 medewerkers doodgeschoten.

De meeste Nederlanders bleven legale kranten lezen, zoals De Telegraaf, waarin het nieuws was gecensureerd. Dat wisten de mensen wel, maar in legale kranten stonden vaak belangrijke mededelingen over, bijvoorbeeld, voedseldistributie. Daarnaast was het simpelweg veel makkelijker om aan legale kranten te komen.