Het Nationaal Comité 4 en 5 mei geeft richting aan de zingeving van herdenken en vieren, en aan het levend houden van de herinnering aan de Tweede Wereldoorlog.

Apr 28, 2016

Theater Na de Dam — Een nieuwe theatertraditie

Dit jaar vindt voor de zevende keer Theater Na de Dam plaats. In heel Nederland zijn er na de Nationale Herdenking op 4 mei meer dan zeventig theatervoorstellingen te zien die stilstaan bij de Tweede Wereldoorlog.

Door Ricci Scheldwacht

Wat begon als een klein initiatief is uitgegroeid tot een nieuwe theatertraditie. In 2002 maakte theatermaker en filosoof Jaïr Stranders, toen nog vierdejaars student aan de Theaterschool, een voorstelling over de Tweede Wereldoorlog. Zijn docent Loek Zonneveld spoorde hem aan de voorstelling op 4 mei te spelen. In de daarop volgende jaren werd er elk jaar op 4 mei een bijeenkomst georganiseerd waarin een theatertekst over de oorlog werd gelezen.

In 2008 nodigde schrijver Eymert van Manen, in opdracht van de toenmalige burgemeester van Amsterdam, Job Cohen, een aantal mensen uit om mee te denken hoe de herdenking op 4 mei in de toekomst vorm te geven. De Tweede Wereldoorlog kwam steeds verder af te staan van de jongere generaties, die de oorlog niet zelf hadden meegemaakt. “Vanuit de bedoeling om die herdenking zo toegankelijk mogelijk te maken, was besloten om het dan maar niet te veel over de Tweede Wereldoorlog te hebben en wat daar gebeurd was,” aldus Jaïr Stranders. Hijzelf en collega Bo Tarenskeen hielden een pleidooi om de Tweede Wereldoorlog juist wel weer centraal te stellen. En daarvoor theater als middel in te zetten.

Verbonden

In 2010 vond in zes theaters rond de Dam in Amsterdam de eerste editie plaats van wat inmiddels is uitgegroeid tot een landelijke theatermanifestatie. Steeds meer theatergezelschappen en artiesten meldden zich aan met een eigen productie. “Het unieke van Theater Na de Dam is dat door het hele land mensen met elkaar verbonden zijn,” zegt Jaïr Stranders. “Dat gebeurt in grootschalige en kleinschalige producties.”

Zo stonden vorig jaar rapper Typhoon en Wende (Snijders) in een uitverkocht Carré, terwijl op hetzelfde moment het publiek in een eveneens uitverkochte Koninklijke Schouwburg in Den Haag ademloos toekeek hoe acteurs van het Nationale Toneel de oorlogservaringen vertelden van oudere Hagenaars. Bijzonder was dat de betrokkenen naast de acteurs op het podium zaten.

“Theater Na de Dam voegt een nieuwe dimensie toe aan de herdenking,” zegt Jan van Kooten, directeur van Nationaal Comité 4 en 5 mei, over het succes van Theater na de Dam. “De initiatiefnemers hebben een vernieuwende vorm en toon gevonden. Ze hebben goed aangevoeld dat mensen meer willen na de herdenking. Deze vorm voorziet in een behoefte. Daarnaast is er de bereidheid van de culturele sector om zich te verbinden aan 4 en 5 mei. Dat hebben ze zo weten te mobiliseren dat het ook goed wordt georganiseerd.”

“Wij doen voor het vierde jaar mee,” zegt Cees Debets, directeur van Theater aan het Spui in Den Haag. “De ligging van ons theater, midden in de voormalige Joodse wijk, geeft een bijzondere dimensie aan de avond. Om acht uur herdenken wij met ons publiek op het Rabbijn Maarsenplein bij het Joods kindermonument, dat is opgericht voor de 2061 Haagse kinderen, die niet meer teruggekeerden uit de kampen. Vervolgens gaan we naar de foyer, waar we samen op een groot scherm kijken naar een deel van de kranslegging op de Dam. Om half negen tonen middelbare scholieren hun theatrale vertelling over de kinderen. Aansluitend gaan we naar de zaal voor de presentatie van een nieuwe tekst van Judith Herzberg en De Theatertroep.” Wie een eerdere editie van Theater Na de Dam heeft bijgewoond, weet hoe indrukwekkend de bijeenkomsten zijn. Het besef dat het gebeurt in aanwezigheid van de laatste generatie die de Tweede Wereldoorlog nog heeft meegemaakt, maakt het extra bijzonder. Jaïr Stranders. “Het is een hier en nu beleving, hoe meer je dat als gemeenschap ervaart, hoe beter.”

— — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — — -

Welke steden doen mee?

Amsterdam, Arnhem, Den Bosch, Den Haag, Groningen, Haarlem, Haarlem, Leeuwarden, Leiden, Maastricht, Rotterdam, Tilburg, Utrecht, Zwolle, Leerdam, Dordrecht, Drachten, Enschede, Sittard, Heerlen, Laren, Vlissingen, Weesp.

Voor meer informatie en kaartverkoop: www.theaternadedam.nl