2016: Feminist op de kansel

Feminisme heeft een nieuw gezicht. De vierde feministische golf is aan land gekomen. Een belangrijke speler van het huidige feminisme is Emma Watson. In 2014 geeft ze een speech voor de Verenigde Naties ze is het gezicht van de HeforShe-campagne. Ze bepleit waarom mannen zich moeten inzetten voor gelijkheid van de seksen. (United Nations, 2014)[1]

De campagne brengt een frisse wind, een plek die zo’n frisse wind wel kan gebruiken is de instantie die zich kenmerkt door witte, mannelijke dominantie, de kerk. Daar komt bij dat de nieuwe feministische golf wordt gekenmerkt door intersectionaliteit. Dit betekent dat de onderdrukking van geslacht, geaardheid, klasse, geloof en ras bij elkaar komt. (Cochrane, 2013)[2] Zou dit geen zaak zijn voor Jezus?

Missie HeforShe
Emma Watsons optreden bij de Verenigde Naties baart opzien. Als ambassadeur van ‘HeforShe’ wil ze mannen betrekken bij de strijd van vrouwen; “How can we in fact change the world, when only half of it is invited? Or feels welcome to participate in the conversation?” Daarbij benadrukt ze waarom mannen ook slachtoffer zijn van stereotypering. Mannen mogen niet feminien zijn, want dan ben je zwak. Jongens die lijden onder psychische ziekten durven hier vaak niet voor uit te komen. “… for fear it would make them less of a man.” (United Nations, 2014) Ze onderbouwt dit door te zeggen dat zelfmoord de grootste moordenaar is in Engeland van mannen tussen de negentien en vierentwintig jaar. Watson vindt de rol van haar vader als ouder zwaar onderschat door de maatschappij, ondanks dat zij hem net zo hard nodig had als haar moeder. Hier heerst de ouderwetse opvatting dat vrouwen hier nu eenmaal beter in zouden zijn. Millicent Fawcett (1847–1929), een feministe van het eerste uur, ondersteunde dit wel. Zij zegt dat vrouwen als moeders verantwoordelijk zijn voor het huishouden en de kinderen. Ze vindt dat vrouwen hier natuurlijke aanleg voor hebben en er voor getraind zijn. Veel meer dan mannen kunnen zij zich concentreren op het huiselijke leven. (Biography Online, z.j.)[3] Dit laat ook de ontwikkeling van het feminisme door de jaren heen zien. Deze opvatting bestaat niet meer onder de huidige feministen.

Kerk en feminisme
Religie en feminisme gaan niet goed samen. Ze zijn als water en vuur. Waarom dat zo is zal duidelijk worden uit de volgende punten. Om te beginnen deelt de kerk Fawcetts opvatting uit de 19e en begin 20e, dit blijkt uit een brief die paus Johannes Paulus II in 2004 schreef. Waarin de nadruk lag op de traditionele “vrouwelijke” waarden. Waaronder ‘openheid’, ‘nederigheid’ en ‘gehoorzaamheid’. Zulke vrouwelijke waarden zouden toch het best bestemd zijn voor het gezin. “Daar zijn ze immers ook fysiek het beste voor toegerust”, schrijft paus Johannes Paulus II in een brief aan de bisschoppen. (De Haardt, 2004)[4] Het idee van deze brief vindt zijn weerklank in de Anglicaanse kerk. In het hoogste kerkelijke bestuursorgaan werd er in 2012 gestemd over het toe laten van vrouwen tot het bisschop ambt. (Davies, 2012)[5] Hier werd twaalf jaar lang over gedebatteerd en er is dertig jaar voor gestreden. Als een twee derde deel toestemde, kregen de vrouwen toegang tot het bisschopambt. Ze kwamen een zure zes stemmen te kort. (Davies, 2012) In Nederland mogen vrouwen ook vaak geen leidende functies hebben in christelijke gemeenschappen. Tot 2013 mochten er geen vrouwen op de kandidatenlijst van de SGP staan. (NOS, 2013)[6] Dit was een lang gevecht. In 2007 oordeelde het gerechtshof al dat het Rijk moest optreden tegen de vrouwendiscriminatie van de SGP. (Willems, 2012)[7] De NOS schrijft dat de SGP nog wel het recht heeft om vast te houden aan het principe dat vrouwen beter andere taken kunnen vervullen dan een politieke functie. Dit doet de SGP dan ook nog. (NOS, 2013) Men kan zich wel afvragen hoeveel ruimte er dan is voor vrouwen op de kieslijst van de partij.

De kansel is ook in Nederland voornamelijk gereserveerd voor mannen. In de streng gereformeerde hoek is er geen denken aan dat vrouwen een sterke inbreng krijgen. En de Vrijgemaakt-Gereformeerde kerk besloot in 2014 nog dat vrouwen bij hen niet op de kansel mogen staan. Ze baseren zich op een tekst van Paulus waarin hij schrijft dat vrouwen geen leidinggevende rol mogen hebben in christelijke gemeenten. “Ze ‘mogen niet spreken, maar moeten ondergeschikt blijven, zoals ook in de wet staat’, meende Paulus”. (De Wever, 2014)[8]

Dit alles leidt ertoe dat feministen zich niet aangetrokken voelen tot (christelijke) religies. Kirstin Aune zegt dat in 2011 60% van de vrouwelijke Britse bevolking zich identificeert als religieus. De meeste van hen behoren tot een grote christelijke stroming. Maar in haar eigen onderzoek ondervindt ze dat maar één van de tien feministen zich identificeert met een grote wereld religie. Waarvan de meeste dan nog met het christendom. (Aune, 2011)[9]

Intersectionaliteit in kerk
Waar het voor witte vrouwen al een hele kruistocht is om op de kansel te komen, zijn zwarte vrouwen nog meer in het nadeel. In het boek “Reconstructing Womanhood, Reconstructing Feminism: Writings on Black Women” gaat het over Eve Pitt. Een zwarte vrouw die op haar 18e tot het Christendom komt. Ze had daarvoor ook altijd in een kerk gezeten, maar kwam in een rebelse fase terecht; “It led to me being even more opressed than if I was not a Christian”. (Jarret-Macauley, 1995)[10] Na wat kerkelijke omzwervingen kwam ze bij de Anglicaanse Kerk terecht. Dat was ook nog niet alles, aangezien de (Anglicaanse) kerk een bastion is van ‘witte’, mannelijke macht. Toch kon ze zich daar wel ontwikkelen. Ze wordt er de enige zwarte, vrouwelijke predikant.

Het is haar roeping om te preken tegen racisme en ongelijkheid van de sekse. Ze zegt dat als mensen denken dat God die onderdrukking niet ziet en ze zich er niks van aantrekken dat ze blind zijn. God ziet het en zal er wat mee doen. Christus is er voor iedereen.

HijvoorHaar
Het probleem van de christelijke kerk in Nederland en Engeland ligt bij de mannelijke dominantie. De Bijbel is geschreven door mannen, God wordt gezien als een man en de kerk wordt geleid door mannen. Toch zegt Vicky Beeching in een column van de BBC dat Jezus een feminist is. “Hij sprak heel vrij met vrouwen, tot groot ongenoegen van anderen. Hij moedigde vrouwen aan om deel te nemen aan godsdienststudie. En hij koos ervoor om na zijn dood als eerste aan Maria te verschijnen, zij bracht die boodschap over aan Zijn discipelen.” (Beeching, 2012)[11] Naast dat hij het voor vrouwen — waaronder hoeren — opnam, nam hij het ook op voor Samaritanen en heidenen (andersgelovigen en anders-gekleurden). Daarmee lijkt de vraag aan het begin van dit verhaal beantwoord. Jezus nam het op voor minderheden, Hij vertegenwoordigt intersectionaliteit in de Bijbel. Waarom zou de huidige kerk daar niet in mee gaan? Daarom is er te pleiten voor een ‘HijvoorHaar’-campagne in de kerk. Jezus vond dat vrouwen onderwijs moesten krijgen, in tegendeel tot wat Paulus schrijft. Al is er ook een andere tekst van Paulus die er wel op wijst dat vrouwen in het predikambt mogen treden. Ergens anders schrijft hij namelijk dat het een schande is ‘wanneer ze [de vrouw] met onbedekt hoofd bidt of profeteert’. Hieruit kun je opmaken dat een vrouw dus blijkbaar wel hardop mag bidden en profeteren. (De Wever, 2014)

Om meer diversiteit te krijgen in de kerk moeten vrouwen een stem krijgen. Een plek in de kerkenraad, een plek op de preekstoel. Omdat de kerk nu voornamelijk geregeerd wordt door mannen moeten zij opgeroepen worden om vrouwen te helpen in de strijd voor meer inspraak. Meer ruimte voor de Bijbel uit het perspectief van een vrouw. Dit om de onderdrukking van de vrouw in de kerk te verminderen. Seksualiteit, de zorg voor het gezin en de kleding van een vrouw wordt namelijk altijd vanuit een mannelijk oogpunt bekeken. De vrouw als ‘moeder’, als ‘verleidster’, als ‘nederig lid’. Waarom zouden mannen niet meer in een rol kunnen kruipen als vader, zijn zachtere, feminiene kant omhoog laten komen? Om Emma Watsons woorden te gebruiken; Hoe kun je een kerk leiden als maar de helft van haar leden is uitgenodigd?

Literatuur lijst
[1] United Nations. (2014, 22 september). Emma Watson at the HeForShe Campaign 2014 — Official UN Video [Video]. Geraadpleegd van https://www.youtube.com/watch?v=gkjW9PZBRfk

[2] Cochrane, K. (2013, 10 december). The fourth wave of feminism: meet the rebel women. Geraadpleegd van http://www.theguardian.com/world/2013/dec/10/fourth-wave-feminism-rebel-women

[3] Biography Online. (z.j.). Millicent Fawcett. Geraadpleegd van http://www.biographyonline.net/politicians/uk/millicent-fawcett.html

[4] Haardt, M. de. (2004, 01 december). Geëmancipeerd & gelovig… Gaat dat samen? Geraadpleegd van http://www.opzij.nl/nl/artikel/39595/ge-en-euml-mancipeerd-en-eacute-n-gelovig-gaat-dat-samen.html

[5] Davies, L. (2012, 21 november). Church of England votes against allowing women bishops. Geraadpleegd van http://www.theguardian.com/world/2012/nov/20/church-of-england-no-women-bishops

[6] NOS. (2013, 16 maart). SGP wijzigt vrouwenstandpunt. Geraadpleegd van http://nos.nl/artikel/485307-sgp-wijzigt-vrouwenstandpunt.html

[7] Willems, M. (2012, 20 augustus). Nu definitief: SGP mag vrouwen niet langer uitsluiten van kieslijst. Geraadpleegd van http://www.nrc.nl/nieuws/2012/07/20/sgp-verliest-vrouwenstandpunt-bij-europees-hof

[8] Wever, R. de. (2014, 06 juni). ‘Vrijgemaakten’ willen geen vrouwelijke dominee. Waarom? Geraadpleegd van http://www.trouw.nl/tr/nl/5091/Religie/article/detail/3668088/2014/06/06/Vrijgemaakten-willen-geen-vrouwelijke-dominee-Waarom.dhtml

[9] Aune, K. (2011, 29 maart). Why feminists are less religious. Geraadpleegd van http://www.theguardian.com/commentisfree/belief/2011/mar/29/why-feminists-less-religious-survey

[10] Jarrett-Macauley, D. (1995). Reconstructing Womanhood, Reconstructing Feminism: Writings on Black Women. Geraadpleegd van https://books.google.nl/books?id=5P2HAgAAQBAJ&pg=PA102&dq=feminism+anglican+church&hl=nl&sa=X&redir_esc=y#v=onepage&q=feminism%20anglican%20church&f=false

[11] Beeching, V. (2012, 25 november). Perspectives: Jesus was a feminist and so am I. Geraadpleegd van http://www.bbc.co.uk/religion/0/20393178