Hội chứng Stiglitz và cách để nhận biết một thằng ngu
Trong một lần dạo chơi trên mạng, tôi giật mình khi bắt gặp danh sách này: “Economists — top 100”.
Joseph Stiglitz, Paul Krugman ở đó, chễm chệ ở vị trí đầu tiên.
Sau những hậu quả nặng nề mà những người được gọi là kinh tế gia này gây ra, thật đáng buồn rằng vẫn chưa ai nhận ra điều đó.
Có một cái gì đó nghiêm trọng hơn vấn đề với Thomas Friedman, có thể được tổng quát để đại diện cho một người gây ra hậu quả những lại không phải chịu trách nhiệm cho những lời nói của mình.
Hiện tượng này tôi sẽ gọi hội chứng Stiglitz, được đặt theo tên của một nhà kinh tế học loại “thông minh” — Joseph Stiglitz.
Trong năm 2008, không có gì ngạc nhiên, Fannie Mae đã phá sản, gây tốn kém cho người nộp thuế Hoa Kỳ hàng trăm tỷ (và vẫn đang tính tiếp) — nói chung, hệ thống tài chính, với những rủi ro tương tự, đã bùng nổ. Toàn bộ hệ thống ngân hàng đều phải chịu những rủi ro tương tự.
Nhưng cùng khoảng thời gian đó, Joseph Stiglitz, với hai đồng nghiệp, anh em nhà Orszag (Peter và Jonathan), họ đã đánh giá, trong một báo cáo, rằng “dựa trên kinh nghiệm lịch sử, rủi ro đối với chính phủ từ một khoản nợ mặc định về nợ của GSE có hiệu quả bằng không.”
Giả sử rằng, họ đã chạy mô hình tính toán — nhưng lại không nhìn thấy điều hiển nhiên. Họ cũng nói rằng xác suất bị vỡ nợ được tìm thấy là “quá nhỏ đến nỗi rất khó phát hiện”. Đó rõ ràng là một sự điên rồ trí tuệ và sự thiếu hiểu biết về những sự kiện hiếm hoi. Chính họ, chứ không ai khác, đã góp phần gây ra sự tích tụ của những rủi ro đối với các sự kiện hiếm hoi trong nền kinh tế.
Bây giờ là đỉnh cao trí tuệ của Stiglitz, ông viết một cuốn sách trong năm 2010 theo kiểu I-said-you-so mà ông tuyên bố có rằng ông đã “Dự đoán” được cuộc khủng hoảng bắt đầu trong năm 2007–2008.
What the heck?

Chúng ta nhìn vào Stiglitz và các đồng sự của ông như một trường hợp điển hình của loại học giả giả hiệu, chuyên gây ra sự phá hủy có hệ thống đối với thị trường, nhưng chưa bao giờ phải chịu trách nhiệm cho những dự đoán của mình.
Nó chỉ ra rằng Stiglitz không chỉ là một nhà hoạch định chính sách (theo tiêu chuẩn của tôi) mà còn là một phần của vấn đề gây ra các sự kiện, những tích lũy của những rủi ro với các xác suất nhỏ. Nhưng ông ta đã không nhận ra điều đó (bởi ông ta là một diễn viên không biết anh ta đang diễn, như Obama)! Một học giả không được thiết kế để nhớ những ý kiến của mình bởi vì anh ta không phải chịu bất cứ một rủi ro mất mát nào.
Trừ trường hợp của các học giả quản lý LTCM, chúng ta đều biết họ đã thất bại thảm hại ra sao.
Và đoán xem, khi sự việc “vô tình” diễn ra đúng như dự đoán, họ lãnh hết mọi sự công nhận.
Điều quan trọng là, một người trở nên nguy hiểm khi họ có kỹ năng kỳ lạ đó cho phép các công trình “giả hiệu” của họ được xuất bản trong các tạp chí tài chính nhưng lại làm giảm sự hiểu biết của họ về rủi ro. Vì vậy, những nhà kinh tế tương tự Stiglitz đã gây ra vấn đề, sau đó lại tự bác bỏ những gì mình nói , và sau đó trở thành một nhà lý luận về những gì đã xảy ra (a theorist on what happened). Không có gì ngạc nhiên khi chúng ta sẽ luôn có những cuộc khủng hoảng lớn hơn.
Điểm trung tâm: nếu Stiglitz là một doanh nhân và phải chịu rủi ro với tiền của mình, ông ta sẽ bị thổi bay, chấm hết.
Hoặc nếu ông tồn tại trong tự nhiên, gen của ông sẽ bị tuyệt chủng — vì vậy những người có sự hiểu lầm về xác suất cuối cùng sẽ biến mất khỏi DNA của chúng ta. Những gì tôi thấy buồn nôn là chính phủ thuê một trong những đồng tác giả của Stiglitz trong vai trò cố vấn — Paul Krugman. Chẳng ngạc nhiên khi thấy Obama đã làm “tốt” đến vậy trong 8 năm qua.
Tôi miễn cưỡng gọi hội chứng này theo tên của Stiglitz vì tôi thấy ông là người thông minh nhất trong số các nhà kinh tế, một người có trí tuệ phát triển nhất cho mọi thứ trên giấy, ngoại trừ ông không biết gì về tính mỏng manh của hệ thống. Và Stiglitz tượng trưng cho sự hiểu lầm có hại về xác suất nhỏ bởi cơ sở kinh tế. Đây là một căn bệnh nghiêm trọng, điều đó giải thích tại sao các nhà kinh tế như vậy sẽ lại làm chúng ta bị thổi bay trong tương lai.
Hội chứng Stiglitz tương ứng với một hình thức cherry-picking, loại tệ nhất vì thủ phạm không biết mình đang làm gì. Đó là một tình huống mà trong đó ai đó không chỉ phát hiện ra một mối nguy hiểm mà còn góp phần gây ra nó trong khi cố thuyết phục bản thân mình — và đôi khi người khác — ngược lại, đó là dự đoán của mình và họ đã cảnh báo chống lại nó.
Nó tương ứng với một sự kết hợp của các kỹ năng phân tích đáng chú ý, mù lòa đến tính mỏng manh, bộ nhớ chọn lọc, và không có tâm hồn trong cuộc chơi (họ không mất tiền nếu dự đoán sai).
Hội chứng Stiglitz này còn dễ dàng bắt gặp ở các ngành nghề khác. Ví dụ như: khoa học sinh học, y dược, xây dựng…tất cả.
*Vậy bài học được rút ra ở đây là gì?
“Một người chỉ có thể được tin tưởng, khi lời nói và hành động của anh ta đi đôi với nhau. Đừng tin các nhà kinh tế học cho tới khi bạn nhìn thấy danh mục đầu tư của anh ta. Nói cách khác anh ta cũng phải chịu rủi ro cho những thứ mình đấu tranh”.
Nếu không thì anh ta cũng chẳng hơn gì một kẻ đạo đức giả, hoặc tệ hơn — một kẻ bịp bợm.
