Alfred Russel Wallace ve Evrim Kuramı

A.R.Wallace fakir bir avukatın çocuğu olarak dünyaya geldi. 14 yaşında Londra’da inşaatta ustabaşının yanında çırak olarak işe başladı. Kahvenin bedava olduğu özel gecelerde “Bilim Salonu” denilen mekana gider. Dine ve özel mülkiyete karşı düşünceleri tartışır ve söylemlerde bulunurdu. İnsanın doğada ki yerini itham etme ve kontrol etme üzerine düşünceleri vardı. Darwin ve Humbolt’un gezi notlarını okudu ve doğaya merak sardı aynı zamanda da geçimini zenginlere koleksiyonları için fosiller satarak sağlıyordu.Amazon Nehri, Bourneo ve diğer Tropikal gezilerinde Darwin’in bulduğu yasaları, Darwin’den habersiz bir şekilde keşfetti. Üstelik özetin özeti denilecek bir yazıyı, 1958 Ekim’inde Darwin’e gönderdi. Darwin’in elinde karmakarışık A,B,C diye derlediği saha notlarından başka bir malzeme yoktu. O sırada yaptığı akraba evliliği yüzünden daha önce Annie’yi kaybetmiş olan Darwin’in şimdi de küçük oğlu Charles, kızıl hastalığına yakalanmıştı. Darwin ağır bunalımlar geçiyordu. Dünyası başına yıkılmıştı. Yazmayı türlü sebeplerden ertelediği bir türlü toparlayamadığı kuramı, A.R.Wallace düzgün bir dille yazmış ve özetlemişti. Üstelik türlerin arasındaki acımasız mücadeleyi, yiyeceğin kısıtlı olduğu soğuk bir ortamda ortak faydacılık ile canlıların birbirine destek olduğunu ispat ediyordu. Darwin bunu daha önceden keşfedememişti. Yetmiyor, Wallace devam ediyor: Seksüel seçilimin kimi durumlarda doğal seçilimden daha baskın olacağını, renkli balıklar üzerinde de gözlem ve deneylerini aktarıyordu. Darwin yıkılmıştı. Psikozları onu rahat bırakmıyordu. İmdadına arkadaşı Hooker yetişti. 1842 yılında Asa Gray’e yolladığı taslakların aslında evrim kuramını anlattığını ve Lyell’ın da isteğiyle Linnean Cemiyetinde okunmak üzere hem Wallace’ın hem de Darwin’in kuramlarını aynı anda okunmasını istiyordu. Darwin: “Wallace ya da başka birisinin kıymetsiz bir ruh gibi davrandığımı düşünmesi yerine, kitabımın tamamını yakmayı tercih ederim” dedikten sonra azimleniyor. Daha sonradan Wallace: “Darwin’in geri durması halinde bundan acı ve pişmanlık duyardım” diye de ekliyor. Linnean Cemiyeti’nde “Darwin-Wallace Evrim Kuramı” olsun diye de tartışmalar çıkıyor. Kuram sahibi olacak kişiyi bir yıl daha bekleyecekti. Bu sıraca Wallace daha çok hayatını yaşamak istiyor. Fikrine ve araştırmacılığına saygı duyduğu Darwin’e tevazu gösteriyordu.
Gel zaman git zaman 1859’da Darwin notlarını toparlıyor. Meş’um Türlerin Kökeni’ni bastırıyor. Wallace avare bir hayat sürüyor fakat arkadaşı olarak gördüğü Darwin’i tenkit etmeyi de unutmuyor: Alfred Russel Wallace’ın, Darwin’e “İnsan Türeyişi ve Evrimi” ciltlerini okuduktan sonra gönderdiği mektuplardan birinde:
“Büyük zevk ve ilgi ile okumayı yeni bitirdiğim ilk cilt için teşekkürler; ayrıca bana ve karşı düşüncelerime göstermiş olduğun büyük incelik için de teşekkür ederim.”
“Seksüel seçme ve koruma konularında, yanıldığım konusunda beni henüz ikna edemedin; fakat umuyorum ki ağır topun ikinci kitabın ve böylece ben de teslim olabilirim.” diye mektubun devamında eleştirdiği kısımlara değinerek, sonunda Darwin’e: “Bu kitabın ününü daha da arttıracağına ve layık olduğu şekilde başarılı olacağına inanıyorum.” temennisi ile mektubunu bitiriyor.
Hayatının sonunda ruh çağırma seanslarına katılıp Darwin’in bilim cemiyetlerden düzenli maaş önerisine direnen Wallace’ın, hayata bakış açısı direngen, hayalperest, liberaldir. İkinci Adam olmayı belki kendini o cemiyete ait hissetmediğinden belki de Darwin ile zıtlaşmaktan çekindiği için kendi isteğiyle kabul etmiştir.
Kaynaklar: Darwin- Otobiyografi.
Darwin ve Evrim Kuramı-Kahraman İpekdal ( Bilim ve Gelecek. S.161.)
