
1994 yılında J.Nash’e ekonomi Nobel Ödülü getiren teoridir.
Nash Dengesi, oyun teorisi olarak da anılır. Fakat yazıda Nash Dengesi diyeceğim.
Nash Dengesi kısaca; İnsan baskı altında hissetmediği, caydırıcı bir polis gücünün olmadığı bir yeni dünyada, tamamıyla kendini değil, karşı tarafın çıkarına göre de hareket edip toplam çıkarı da hesap edip eyleme geçer. Tek bir kural vardır ve herkes için faydalıdır. O da Nash dengesidir. Karşılıklı tarafların kazandığı kazan-kazan durumudur.
Nash Denge’sine iki örnek verelim:
Birinci örneğimiz futbol karşılaşmasından:
Real Madrid futbol takımını ele alalım. Cristiano Ronaldo takımın beyni ve terminatörü durumunda. Diğer Real Madrid’li oyuncular, C.Ronaldo’nun çıkarını gözetip kendileri için de bu çıkarda ortak pay bulurlar. Tüm topların C.Ronaldo’ya gitmesini veya C.Ronaldo’nun çok gol kaçırmasını gözardı ederek, toplam faydayı bireysel çıkarlarının üstünde tutarlar. Böylece bir kazan- kazan durumu ile karşılıklı taraflar, kimin daha çok pay koyduğu değişkenlik göstermese de hedeflenmiş çıkar uğruna ortak paydada buluşurlar.
İkinci örneğimiz ise trafik ışıklarından,
Birbirine doğru hareket eden iki aracın trafik ışıklarına gösterdikleri reaksiyon gereğince genel fayda, bireysel faydanın üstündedir.
-1. araca kırmızı ışık, 2. araca yeşil ışık yandığında;
1.araç geçer ve 2.araçta geçerse muhtemel kaza riski artırılmış olur. her ikisi de bu durumdan kaçınacaktır.
1.araç durup ikinci araç geçerse, ikisi de diğer olasılıklardan daha yüksek bir yüzdede varacakları yere en olası zamanda gideceklerdir.
-2.araca kırmızı ışık, 1.araca yeşil ışık yandığında;
2. araç durur ve 1.araç geçerse yine olabilecek en makul senaryo ile karşılaşırız.
2.araç durur ve 1.araçta durursa, ikisi de gideceklere yere geç kalır ve birbirlerinin niyeti hakkında şüpheye düşerler. (Neden yeşil ışıkta geçmedi? Acaba bana da yeşil ışık yandığında geçmemeli miyim?)
*Yazının başındaki tabloya bakınız.
Bu örnekler ve izah gereğince, sosyal yaşantımızın neresinde kazan-kazan diğer adıyla Nash Dengesi’ne rastlarız?
Aslında bizde tam tersidir.Ben buna: “Kaybet-Kaybet Sendromu” diyorum. Bizatihi yaşadığım olaydan örnek vererek devam edelim:
Bankamatiğe para yatıracağım. Önümde 4 kişi var. Bankamatiği kullanan kişi hangi hesaba para göndereceğini bilmiyor. Dolayısıyla arkadaşına telefon açıyor. Kısa bir muhabbetten sonra tek eliyle tuşlara basıp diğer eliyle de cüzdanı taşırken telefonu kafasıyla omzu arasında sıkıştırarak konuşuyor. Devamında yanlış hesap numarası giriyor tekrar arkadaşını arıyor. Arkadaş da hesap numarasını doğru söylediğini, adamın beceriksizliği olduğunu söyleyip parayı vezneden yatırmasını tavsiye ediyor. Bunu da 2 dakika tartışıyorlar. Önceden de 5 dakika süren muhabbet toplamda 7 dakikayı aşıyor ve adam parayı yatıramadan bankamatiğin önünden ayrılıyor.
Sıra 3 kişiyi düşüyor. Peşine gelen adam da hemen hemen benzer durumla karşılaşıyor. Parayı yatıramıyor ve arkadaşını arayıp hesap numarasını teyit ettikten sonra parasını yolluyor.
Şimdi durum değerlendirmesine bakalım: İlk adamımız arkasındakileri de bekletme hakkını olduğunu düşünüp “Zamanlarını çalayım ne olacak ki!” kanaatine varmış olmalı ki arkadaşına önceden mesaj atıp hesap numarasını almayı akıl edemiyor. Kendi sınırlı hayatından 7 dakika çalıyor benim ve diğer 3 kişinin de çalmış bulunuyor. Kaybet-Kaybet…
Başarısız adamımızdan sonra gelen adamımız ise “Madem bu kadar bekledim, ben de bekleteyim.” diye düşünmüş olacak ki önündeki başarısız adama oflanıp puflanırken aynı zaman hırsızlığını kendisi de yapmış bulunuyor. Kaybet-Kaybet Sendromu.
İnsanlarımızın Totaliter Rejim gereğince birbirine güvenmemesi aşamasından sonra gelen “Kaybet-Kaybet Sendromu” ile birbirimizin hayatlarına taciz, zamanlarına hırsızlık yapmayı kendimizde hak görür hale gelen yalnızlaşmış bir kesime dönüşüyoruz. Yalnızlık gereğince umursamamazlık, bana dokunmayan yılan bin yaşasıncılık, gündem depremlerine kayıtsızlık gibi Totaliter Rejim’in avuçlarını birbirine sürtürek beklediği kompozisyonu biz kendiliğimizden pasta halinde rejime sunmuş oluyoruz.
Bölüm 1: İnsanların Birbirine Güvenmemesi,
https://medium.com/%40Bluekingbad/totaliter-rejim-b%C3%B6l%C3%BCm-1-i%CC%87nsanlar%C4%B1n-birbirine-g%C3%BCvenmemesi-4fcc07d6231f
