Kijk eens een klassieker: La Haine (1995)

Het is eigenlijk best raar dat wij ieder jaar weer hopen dat er goede nieuwe films zullen verschijnen, terwijl we ruim een eeuw filmgeschiedenis achter ons hebben. Dat zijn ruim honderd jaren van talloze meesterwerken die wij in ons leven niet allemaal kunnen zien. Films die eerder gemaakt zijn dan de start van ons eigen leven hebben de reputatie ‘moeilijk’ te zijn, terwijl dat vaak goed meevalt en ze evenveel zeggen over het hier en nu als de films die dit jaar verschijnen. Vaak zelfs meer. Dus daarom: Kijk eens een klassieker.

Aflevering 1: La Haine (Mathieu Kassovitz, 1995)

Oké, we beginnen dicht bij huis. Niet alleen in plaats (de banlieu van Parijs) maar ook qua tijd (hij draaide ongeveer tegelijkertijd met Toy Story en Se7en). Maar hoewel de film op nummer 227 staat in de IMDb Top, een beetje een cultklassieker is onder filmfans en destijds vertoond werd op bijeenkomsten van de Franse overheid (Chirac was een fan), geniet de film tegenwoordig maar weinig bekendheid. Gewoon eens kijken, dus, en laat je niet afschrikken door het feit dat hij in zwart/wit geschoten is en ondertitels heeft. Raging Bull kijk je waarschijnlijk ook gewoon, en Game of Thrones kent tal van vreemde talen.

Waar gaat de film dan over?

We volgen gedurende één dag 3 vrienden die opgroeien in de banlieu (achterstandswijken) van Parijs. Over deze periode van 24 uur hangen ze rond, praten wat over tv-shows, vervelen zich kapot, en vinden het pistool dat een politieagent de avond ervoor tijdens rellen heeft verloren. Tijdens deze zelfde rellen is ook een van hun vrienden ernstig gewond geraakt en die gebeurtenis zal tezamen met de vondst van het schietijzer een catalisator blijken voor een steeds gewelddadiger sfeer.

Goed, maar waar gaat de film nu écht over?

La Haine (vertaald ‘de haat’) is om te beginnen een portret van een groepje jongeren uit zogenaamde kansarme gezinnen. Zoals Jodie Foster in haar introductie van de film op de Criterion uitgave stelt, ‘the French government will take care of them, but they won’t give them a future’, en ‘the film shows the starting point of violence’. Nu is het misschien een te simpele lezing van La Haine om te stellen dat verveling en een kansloze toekomst gegarandeerd optellen tot haat en geweld, zeker nu we met achterbuurten als Molenbeek in Brussel te maken hebben met veel complexere factoren die kunnen leiden tot het meest zorgwekkende geweld van vandaag de dag; terrorisme. Maar Mathieu Kassovitz’ film geeft een heel menselijk inkijkje in deze subcultuur. Hij toont een groep jongeren die voor de buitenstaander misschien wat agressief over kan komen, maar ook best lief en zorgzaam kan zijn. Ze worden echter ook onbegrepen, men weet niet hoe op ze te reageren, benaderen hen met argwaan en vaak ook hun vorm van agressie (let vooral op hoe de politie wordt afgeschilderd). En dan is het niet moeilijk voor te stellen hoe een aaneenschakeling van incidenten kan leiden tot haat. En, ja, geweld.

Hoe relevant is hij vandaag de dag eigenlijk?

Toen in 2005 in Parijs op grote schaal rellen uitbraken, kopte een grote krant met ‘In France, artists have sound the warning bells for years’, oftewel, La Haine toonde 10 jaar daarvoor al een groeiende spiraal van haat en geweld in de achterbuurten van Parijs, en niemand deed daar iets aan. Maar het is veel universeler dan dat en het gaat niet alleen om dergelijke massarellen. Het begint vaak bij het individu, en het is niet moeilijk je voor te stellen hoe een vijandige houding gebaseerd op angst en onwetendheid van een gevestigde orde tegen een bevolkingsgroep uit een minderheid en de desastreuze gevolgen hiervan zoals te zien in La Haine een resonantie heeft in ons dagelijks leven. Als La Haine iets laat zien, dan is het wel dat het probleem van de achterstandswijken niet alleen een probleem is van die achterstandswijken, maar een probleem van ons allemaal, en dat begrip en tolerantie een eerste stap kan zijn richting verbetering.

En hoe zit dat met die toegankelijkheid, dan?

Dat Kassovitz ervoor koos om zijn film te schieten in zwart/wit met hard contrast zou de impressie kunnen geven dat we te maken hebben met hardcore arthouse, maar hij werd vooral gevormd in zijn jonge jaren door regisseurs als Martin Scorsese en Spike Lee. Hij knipoogt dan ook een paar keer naar Taxi Driver en zijn beeldtaal komt vaak regelrecht uit Do The Right Thing!, Spike’s film over de New Yorkse buitenwijk Brooklyn. Geen Godard-achtige moeilijke taferelen dus, maar gewoon een vlotte film die makkelijk wegkijkt — maar uiteindelijk aankomt als een mokerslag. Met andere woorden, kijk je ook naar films van ene Martin Scorsese, dan is dit niet veel moeilijker.

Hoewel La Haine in Amerika prachtig is uitgegeven door specialty label Criterion, is de film momenteel in Nederland niet in print op DVD of BluRay. Ook een streamingdienst als iTunes biedt de film niet aan. Dat wordt dus importeren of, ah fuck it, download hem maar.