Tom Sawyer en voyeurisme

Recensie Joe Speedboot

Joe Speedboot
Tommy Wieringa
316 pagina’s

De avonturen van Tom Sawyer en Huckleberry Finn. In een dorpje langs de Mississippi halen deze twee jonge mannen allerlei vandalenstreken uit en terroriseren ze de bewoners. We zijn we in dit boek niet in Amerika maar Lomark, een dorpje in Nederland dat ook langs een rivier ligt. De Tom en Huckleberry in dit verhaal moeten wel geen ‘hekken wit verven’ maar van kattenkwaad kennen ze genoeg. Er zijn enige gelijkenissen met de boeken van Mark Twain. Maar Joe Speedboot is er dan ook weer zo verschillend van.

Op zoek naar avontuur? Jammer. Het tragisch lot van het hoofdpersonage heeft ervoor gezorgd dat hij in een rolstoel zit. Hij ziet avontuur slecht vanop een afstand. Maar hij blijft mateloos gefascineerd door zijn vrienden en buurtbewoners. Als hij alleen maar eens mee kon ravotten.

De miserabele toestand van het hoofdpersonage kweekt een soort van medelijden bij de lezer. Maar wees niet getreurd, dit boek heet niet zomaar een ontwikkelingsroman. Langzamerhand verandert alles.

In Lomark, het dorpje waar Fransje, het hoofdpersonage woont lijkt niets te veranderen. Alles gaat zijn oude gangetje. Op het einde van het boek heb je nog steeds het gevoel dat er niets is veranderd in Lomark. Eigenlijk is alles veranderd, alles is nog steeds ‘abnormaal normaal’.

Fransje vertelt over wie gekomen is en wie weer weg is gegaan. Wie werd geboren en terug stierf? Maar het tempo waarop hij het vertelt is zo rustig dat je haast het gevoel krijgt dat hij schrik heeft voor grote en drastische veranderingen. Van het moment dat er een conflict of verandering plaatsvindt weet het personage zich snel aan de situatie aan te passen.

‘Engel heeft de zwaartekracht uitgevonden.’

Aerodynamische wetenschappen zijn niet gemakkelijk. Om vleugels te maken moet je de juiste hoeken en oppervlaktes berekenen. Wil je vooruit gaan met een vliegtuig dan heb je een motor nodig die aan het juist aantal toeren per minuut draait. Laat je niet afschrikken door al de technische praat in dit boek. Verwacht wel dat sommige delen van dit boek iets weg hebben uit een boek jongens en wetenschap. Dan kun je natuurlijk de vraag stellen of het nodig is om zo technisch uit te weiden?

Maar dat de personages geïnspireerd raken door aerodynamica en Japanse literatuur uit de zeventiende eeuw zegt meer over de schrijver zelf dan de personages. Tommy Wieringa slaagt er toch in om de meest vergezochte ideeën of muzen te verpakken in een boeiend verhaal. Je moet je wel voor alles openstellen.

Elk personage dat je in het boek tegenkomt wordt door de schrijver helemaal ontleed. Waar komen ze vandaan? Welke verhalen doen over hen de ronde? Wieringa laat niets onbesproken. Hij weidt haast zover af dat je vergeet waarover het verhaal gaat. En net op dat ogenblik weet de schrijver wel terug te keren naar de hoofdpersonages.

Er is weinig spanning in het boek. Maar dat was ook niet het opzet van de schrijver. Dat betekent niet dat het geen spannend boek is. Langzaam maar zeker merk je subtiele veranderingen op in het leven van het hoofdpersonage. Je volgt zijn leven dat vanuit een rolstoel, hetgeen niet direct tot avontuur lijkt te leiden. Maar de belevenis vanop een afstand geeft het voyeuristisch effect van het verhaal toch iets bijzonder.

Daniele LUCCHESI