Dragon Naturally Speaking en CAT-tools

Uit een enquête op Proz.com, het internationale platform voor vertalers, blijkt dat amper 10% met spraakherkenningssoftware werkt. En toch is software zoals Dragon NaturallySpeaking (hierna kortweg Dragon genaamd) echt bijzonder productief voor vertalers, ongeacht met welke CAT-tool ze werken.

Nadat je de twee grootste struikelblokken hebt overwonnen, namelijk gewenning (je hoort jezelf luidop spreken) en hoe combineer ik het met mijn CAT-tool, haal je zonder veel moeite een tijdswinst van 25% en mensen met fysieke klachten zoals RSI of rugpijn zullen hun klachten zien afnemen.

Maar eerlijk is eerlijk, het laatste struikelblok heeft mij behoorlijk wat frustraties gekost en ervoor gezorgd dat ik een tweede CAT-tool, namelijk MemoQ, heb aangekocht.

Dragon is een spraakherkenningssoftware die eigenlijk is gemaakt voor het dicteren van teksten. Het spreekt dus ergens wel voor zich dat je in combinatie met andere programma’s — zoals CAT-tools — je toetsenbord nog zal nodig hebben en dat (compatibiliteits)problemen niet uitgesloten zijn. Die problemen ondervond ik dus met Trados Studio 2014 en deed mij besluiten om MemoQ uit te proberen. Resultaat: de tijdswinst blijft nagenoeg hetzelfde (tot nu toe, want ik ben nog maar een beginner met MemoQ), maar gevoelsmatig gaat het sneller omdat ik geen last meer heb van de compatibiliteitsproblemen bij het corrigeren van fouten en dus ook niet van de daarmee gepaard gaande frustraties.

Toch ben ik (nog) niet volledig overgestapt op MemoQ. De reden hierom ligt hem echter niet in Dragon maar in mijn werkwijze en mijn ingebakken gewoonten in Trados. Voor wie echt puur vertaalt en niets van alle technische snufjes van Trados kent of echt als leek begint met een CAT-tool, is MemoQ absoluut veel gebruiksvriendelijker. Maar als ik besluit om met Dragon te vertalen, kies ik sowieso voor MemoQ, ook al betekent dit elke keer opnieuw weer even wennen.

MemoQ met en zonder Dragon

Wanneer je MemoQ combineert met Dragon, geniet je twee enorm grote voordelen ten opzichte van Trados Studio 2014:

- een veel grotere nauwkeurigheid (dus minder correcties nodig),
- en corrigeren gaat ook eenvoudiger (minder frustraties en minder afleiding).

Andere voordelen van MemoQ zijn:

- de automatische opslag;
- project templates die heel gebruiksvriendelijk kunnen aangepast worden;
- termbase- en TM-info: de projectnaam en klant worden automatisch ingevuld;
- veel gemakkelijker met gegroepeerde tags;
- opsplitsen segmenten: de segmenten behouden de status ‘Non translated’;
- een helpdesk waaraan veel bedrijven — ook buiten de vertaalsector — nog een puntje kunnen zuigen.

Maar er zijn helaas ook een aantal nadelen:

- geen woordenaantal naast het progressiepercentage onderaan;
- Concordance Search-venster kan niet worden vastgemaakt aan het werkscherm;
- cijfers worden niet overal ingevuld in vergelijking met Trados;
- HTML Preview zou een enorm grote troef zijn, maar werkt helaas niet altijd (vertaalbureaus kunnen deze optie blijkbaar uitschakelen wanneer je via hun server werkt);
- je moet echt heel alert zijn bij het opslaan van bestanden;
- geen onderscheid tussen ‘Warning’ en ‘Error’ bij de Verification;
- termbases minder overzichtelijk (MAAR wel veel makkelijker te mergen);
- Predictive Typing (de AutoSuggest Dictionary in Trados) is veel gebruiksvriendelijker (je hoeft niet te actualiseren en deze functionaliteit is automatisch in je pakket inbegrepen), maar als je Trados-geheugens groter dan 2 GB zijn, worden ze corrupt en zijn ze niet meer te improteren in andere vertaalprogramma’s, waardoor ik de Predictive Typing niet naar behoren kan gebruiken.

Opgelet: ik ben nog maar een paar maanden bezig met MemoQ, dus het kan zijn dat ik mij vergis. Wie een van deze nadelen kan verhelpen/omzeilen, mag dat mij altijd laten weten!

Trados Studio 2014

Trados en Dragon

Als ik Dragon in Trados Studio 2014 vergelijk met Dragon in MemoQ 2015, zie ik helaas geen onderscheidende voordelen. Integendeel, de voordelen van MemoQ zouden meerdere vertalers die met Dragon aan de slag willen, over de streep kunnen trekken (als je dan toch een andere werkwijze moet aanleren, waarom zou je dan niet ook meteen een andere, goedkopere CAT-tool overwegen waarin je niet voor elke functionaliteit hoeft bij te betalen en over een betere helpdesk beschikt?).

Het grote — en meteen ook gevaarlijke — nadeel van Trados zit hem in de omslachtige correctiemethode: omdat je correcties via een apart venster — het ‘Dicteervenster’ — moet aanbrengen, ben je al snel geneigd om ze met de hand even snel in het Trados-segment zelf te verbeteren, maar Dragon ‘leert’ zo niet dat het woord fout was. Gevolg: het verkeerde woord wordt zo opgeslagen en hoe vaker je het handmatig verbetert, hoe dieper het zich nestelt en hoe vaker jij erover gaat struikelen en het moet verbeteren.

Wil je toch met Trados werken, dan kan je het hele segment ook in het dicteervenster dicteren, maar je CAT-functies werken hier niet (dus geen Concordance Search, termbase,…) en de kans bestaat dat je bronsegment achter het dicteervenster verscholen zit. De omslachtigheid en mijn grootste frustratie zitten hem in het feit dat je elk segment opnieuw volgende commando’s moet geven: “Open Dicteervenster”+ (… dicteer vertaling…) + “Klik overzetten” + “Druk Control+Enter” (of jouw snelfunctie voor Confirm and Update in Trados) en weer opnieuw. Het is echter wel de minst foutgevoelige dicteermethode in Trados en voorkomt dat je zelf fouten gaat corrigeren. Werk je zoals ik rechtstreeks in Trados, moet je echt streng zijn voor jezelf en corrigeren zoals het hoort, want anders vervuil je onherroepelijk je lexicon en blijven de correcties je achtervolgen. Dit geldt trouwens ook voor MemoQ maar daarin moet je enkel “Corrigeer + woord” en hij stelt je 9/10 het juiste woord voor.

Wanneer is Dragon minder handig?

Dragon maakt bepaalde functies zoals een termbase, AutoSuggestDictionary en voorvertaling overbodig. Daarom is een tekst met veel fuzzies dan ook minder geschikt voor gebruik met Dragon. Ik vermoed echter wel dat dicteren nog altijd sneller is dan deze functies, maar het hangt uiteraard wel van je werkwijze af: wie werkt met de Fragment Assembly in MemoQ bijvoorbeeld, zal er minder baat bij hebben dan wie net zoals ik liever blanco begint.

Ook in toeristische teksten met veel dorps- en stadsnamen kan Dragon minder handig zijn. Je kan de namen weliswaar toevoegen aan het lexicon, maar als ze maar één maal voorkomen, is dat puur tijdsverlies.

Ook teksten met veel tags, kan het minder handig zijn om met Dragon te werken, omdat Dragon helaas geen commando heeft om tags te plaatsen (al denk ik persoonlijk dat het al heel erg gesteld moet zijn om er geen tijdswinst aan over te houden).

Ook voor wie nood heeft aan achtergrondmuziek, of verkouden is, is Dragon minder geschikt.

Dragon in cijfers

Voor wie nog twijfelt, geef ik hieronder een grafiekje met geschatte tijden zonder Dragon en de effectieve tijden met Dragon (van vertaling tot de definitieve oplevering). De tijden zijn uitgedrukt in halve dagen.

Ter info: wie werkt in Wordfast Classic zal volgens mij net zo vlekkeloos werken als in MemoQ (of misschien zelfs nog beter) omdat dit volledig gebaseerd is op Microsoft Word en dus geheel compatibel zou moeten zijn met Dragon.

Els Peleman
EP Vertalingen