Ga ik wel werk vinden als ik als zelfstandig vertaler start?

Ook dit jaar waren we weer met z’n drietjes van de partij op de jobinfobeurs van de KUL campus Sint-Andries. Vorig jaar schreef ik een blog over de vragen die er toen gesteld werden. Dit jaar gooi ik het over een iets andere boeg. Ik ga er één vraag uitlichten, de allereerste en misschien ook wel de belangrijkste vraag: Zal ik wel genoeg werk kunnen vinden?

Geen faillissementen

Op deze vraag kan ik eigenlijk heel simpel antwoorden: “Ik — en ook Len met wie ik hier na de beurs nog over nagepraat heb — kennen niemand die gestopt is omdat hij/zij failliet is gegaan.” We kennen er wel een aantal die het heet onder de voeten is geweest, maar ze hebben doorgezet en zijn er nog steeds. Uiteraard is het het eerste jaar moeilijk, maar als je besluit om dat eerste jaar ofwel nog een jaartje thuis te blijven wonen tot je zaak goed draait ofwel een combi te doen (bijberoep of een andere freelance job zoals taaltrainer, copywriter, …), dan zijn de slaagkansen groot. Uiteraard zijn er andere redenen om te stoppen met vertalen, maar om financiële redenen stoppen is volgens mij zeldzaam.

Soms veeleer een luxeprobleem

Het is zelfs mogelijk dat je na verloop van tijd voor een luxeprobleem komt te staan en keuzes moet maken. Ik ken tal van collega’s die met zo’n combi begonnen zijn, maar uiteindelijk besluiten om het vertalen vaarwel te zeggen omdat hun andere freelancejob hen boven het hoofd groeit. Zoals Frieda Steurs in haar boek Taal is business duidelijk zegt: er is werk zat in de taalindustrie. Het is alleen een kwestie van uit te vinden wat jou ligt en of er in die domeinen (specialisaties) genoeg werk te vinden is.

Dus ik moet het gewoon doen?

Neen. Zo eenvoudig is het toch ook weer niet. Om een succesvolle freelance vertaler (of tolk of ondertitelaar) te worden, zijn er aantal vaardigheden absoluut noodzakelijk:

- houden van zelfstandig werken;
- een hands-on-mentaliteit hebben;
- een zekere dosis ondernemingszin hebben;
- de correcte instelling hebben: deadlines naleven, kwaliteit boven snelheid;
- houden van een rustige werkomgeving: als je liever collega’s om je heen hebt en nood hebt aan een praatje bij de koffiemachine, dan is een job als zelfstandig vertaler of ondertitelaar niets voor jou (bij tolken ligt dat uiteraard anders). Je zou niet de eerste zijn die besluit om in vast dienstverband te gaan werken omdat je het alleen werken te eenzaam vindt;

Misschien had je verwacht dat ik hier ook zelfvertrouwen en stevig in je schoenen zou vermelden, maar dat zou onrealistisch zijn. Elke zelfstandige in welke sector dan ook leert dat met vallen en opstaan. Zelfvertrouwen en op je strepen staan tijdens onderhandelingen komen pas na meerdere jaren: waar ik nu sta — en ik ben al sinds 2005 bezig — sta ik bijvoorbeeld pas sinds circa 2013 en de weg van persoonlijke groei en zelfvertrouwen is ook voor mij nog lang niet ten einde.

Maar jij hebt een groot voordeel ten opzichte van mij in mijn beginnersjaren: nu zijn er verschillende kanalen (Linkedin, websites, facebookgroepen, …) waar je kan vinden wat wel en niet door de beugel kan bij onderhandelingen. Ik denk dan bijvoorbeeld aan het tekenen van samenwerkings- en vertrouwelijkheidsovereenkomsten en al dan niet acceptabele prijzen en eisen van vertaalbureaus inzake aansprakelijkheid en bijbehorende verzekeringen. Precies dat is de reden waarom ik blogs voor startende vertalers schrijf en op deze jobinfobeurs sta. Een zeer interessante facebookgroep is GentVertaalt.

OK, er is voldoende werk, maar hoe vind ik het?

Ook daarop is het antwoord eenvoudig en toch ook weer niet. Het is:

a) een kwestie van volhouden en vertaalbureaus blijven aanschrijven om ervaring op te doen, bereid zijn om een testvertaling van max. 300 woorden te doen voor hen …

b) een kwestie van geluk: soms valt een van hun vaste vertalers weg of is die niet beschikbaar en moeten ze uitwijken naar iemand nieuw. Dat is mogelijk jouw kans om het vertrouwen van dit bureau te winnen. Goed werk afleveren kan betekenen dat ze snel weer contact met je zullen opnemen. Houd hierbij wel in het achterhoofd dat de klanten bij alle zelfstandigen — ongeacht de sector — fluctueren: wie vorig jaar mijn grootste klant was, kan dit jaar makkelijk buiten de top 10 vallen (of zelfs helemaal naar de achtergrond verdwenen zijn).

c) een kwestie van de juiste specialisatie in de juiste talencombinaties: zoek (met behulp van een ervaren vertaler) uit wat jou wel en niet ligt, weliswaar rekening houdend met de marktvraag: je mag nog zo graag literair vertaler willen worden, de kans is bijzonder klein dat je dat gaat lukken. Kies je daarentegen voor een zeer specifieke specialisatie zoals psychiatrie of patentvertalingen en/of heb je een bijzondere talencombinatie, bijv. met Russisch of Arabisch, dan ziet je carrière er al veel rooskleuriger uit. Maar opgelet: ook hier wordt het werk je niet in de schoot geworpen. Je moet zelf op zoek naar de juiste kanalen: welke bureaus — of zelfs eindklanten — hebben behoefte aan iemand met mijn specialisaties?

d) een kwestie van het van de daken te schreeuwen wat je doet: niet alleen aan de schoolpoort van je kinderen of in het verenigingsleven waar je actief bent, maar ook op facebookfora waar vertalers uitgebreid netwerken, want heel veel werk komt via collega’s bij jou terecht (vorig jaar was meer dan 16% van mijn omzet afkomstig van werk van collega’s en dat neemt alleen maar toe).

Er spelen dus enorm veel factoren mee, maar als je blijft doorzetten en gedreven bent, dan kan het bijna niet mislukken. Een eigen zaak moet groeien en zelfs al gaan je cijfers alleen maar in stijgende lijn, toch moet je erop bedacht zijn dat er altijd eens een terugval kan zijn die niet aan jouw capaciteiten te wijten is. Het is best mogelijk dat jouw klanten (vertaalbureaus, eindklanten) even geen vertaalwerk voor je hebben. Grijp dan deze kans om:

- nieuwe kanalen aan te boren als je voelt dat je te veel afhangt van een beperkt aantal klanten (een bekend principe dat je in het achterhoofd kunt houden (maar niet strikt hoeft na te leven!), is de 80/20-regel: 80% van je omzet komt van 20% van je klanten). Een heel goede website die deze regel met een korreltje zout neemt, vind je hier .

- aan marketing te doen: naast wat bovenstaande website al aangeeft, kan je je als zelfstandig vertaler beter richten tot rechtstreekse klanten zodra je wat ervaring hebt opgebouwd. Zij geven veel meer voldoening dan werken voor vertaalbureaus (zie ook mijn blog “Beste klant waarom werk ik zo graag voor u?” en “Vertaalbureaus in binnen- en buitenland: anders en beter”)

- je ontspanning te zoeken. Het kan best stilte voor de storm zijn en dan heb je dat moment van herbronning broodnodig. Het is helemaal niet zo abnormaal dat je je onrustig voelt als er geen werk op de plank ligt. Zelfs ervaren vertalers zoals ik krijgen het vaak Spaans benauwd als hun agenda (bijna) leeg is. Toch is het belangrijk om je grenzen te bewaken en absoluut je rustmomenten te nemen, want overwerkt zijn is nefast voor je prestaties — en zou er uiteindelijk zelfs toe kunnen leiden dat je je zelfstandige activiteiten moet staken omdat je met een burn-out zit. Dus wees gewaarschuwd en neem je rust!

Ok ik doe het, maar hoe weet ik nu of ik goed bezig ben?

Ook daar is het antwoord simpel en toch ook weer niet: je bent goed bezig als je merkt dat klanten terugkomen en je zelf een goed gevoel hebt bij je dagvulling en het financiële resultaat. En dat is voor iedereen verschillend: als je ziet dat je financieel rondkomt en je bij wijze van spreken alles kunt doen wat je hartje belieft, dan ben je gelukkig en dus goed bezig. Voel je dat je verder wilt met je zaak, heb je nood aan uitdagingen, dan zal je de lat elke keer weer hoger leggen en ook dat is goed. Houd er echter wel rekening mee dat dat goede gevoel pas na meerdere jaren komt: geen enkele onderneming is vanaf dag 1 een succes. Klantenbinding vergt tijd en is een voortdurend proces, ook voor ervaren vertalers.

Je agenda op (middel)lange termijn

In het begin zal je lange dagen draaien. Avond- en weekendwerk zullen schering zijn en misschien zelfs de drukste momenten omdat a) jij veel trager werkt dan ervaren vertalers en dus ook je avonden nodig zal hebben, b) weekendwerk net jouw kansen zijn om bij een bureau binnen te raken: ervaren vertalers trachten in de weekends hun rust te nemen. Een werkweek van 50 uur zou niet zo vreemd zijn, maar opgelet: bewaak je eigen grenzen. Als je voelt dat het te veel wordt, neem dan op tijd gas terug en las eens een pauze in. Vertalen is een zeer intensief proces waarbij je brein continu draait. Hou dat in het achterhoofd.

Als ik naar mijn eigen agenda kijk is die elke dag wel voor minstens de helft gevuld met geplande activiteiten (vertalingen, marketing, boekhouding, administratie,…), maar heel vaak loopt die planning in de war omdat er nieuwe zaken binnenkomen. Ook dat is iets waar je mee overweg moet kunnen: als je verwacht dat je planning vaststaat en dat je geconcentreerd — met de mailbox uit — kunt werken, is deze job niets voor jou (of zal je ermee moeten leren leven dat dat niet kan). Nieuwe opdrachten laten niet op zich wachten: vertaalbureaus eisen vaak dat je binnen het kwartier reageert (en zelfs dat kan al te laat zijn). Toch is het een kwestie van hier een evenwicht in te vinden: om te vertalen moet je gefocust zijn, maar je kan sowieso geen drie uur aan één stuk gefocust blijven. Dat is het moment om even de mailbox te bekijken.

Maar als je aan mij zou vragen of ik er ooit al spijt van heb gehad dat ik als zelfstandige ben gestart, dan antwoord ik steevast: Nog geen enkel moment. Eerder het tegendeel. Ik had het veel vroeger moeten doen.