Vertaalbureaus in binnen- en buitenland: anders en beter

Aandachtspunten wanneer u niet onder een vertaalbureau uit kunt

Als freelancervertaler zou ik heel graag alleen nog rechtstreeks voor klanten werken en de vertaalbureaus achterwege laten. Zoals in alle sectoren werkt het gewoon veel aangenamer als je weet met wie je te maken hebt, zonder dat er nog een derde pingpong speelt. Maar wie vertalingen nodig heeft, denkt helaas nog altijd in de eerste plaats aan vertaalbureaus.

Dat bleek bijvoorbeeld ook uit het onderzoek met de mystery shopper: hij koos alleen vertaalbureaus, geen freelancers. Maar wat voor u veel belangrijker is: uit dit onderzoek bleek dat geen van de geselecteerde bureaus een echte kwaliteitsvertaling kon afleveren. De oorzaken voor de slechte vertaalkwaliteit zijn legio maar mijn ervaring — aan de andere kant van de tafel — leert mij dat er drie grote categorieën zijn:

- de vertaling gebeurt niet door de juiste vertalers: ze vertalen niet in hun moedertaal (native speakers kennen hun eigen taal immers het best) of ze zijn niet gespecialiseerd in dat vakgebied;
- de projectmanagers in de vertaalbureaus zijn onvoldoende opgeleid;
- of de goede freelancevertalers worden niet professioneel behandeld en zetten de samenwerking met het bureau in kwestie stop.

De laatste oorzaak wordt door de buitenwereld vaak onderschat. Maar het is niet omdat het zich achter de schermen — tussen de projectmanagers en de freelancers — afspeelt, dat u er niet de slechte vruchten van kan plukken. Integendeel … Ik ben ervan overtuigd dat een groot deel van de slechte vertalingen te wijten is aan de manier waarop een bureau met zijn leveranciers omgaat. Als je als leverancier tijdens een project meermaals van het kastje naar de muur gestuurd wordt of zelfs ronduit onbeschoft behandeld wordt, dan vergaan het lachen en het plezier in de vertaaljob je snel. Bovendien zal ik — en elke freelancer die weet wat hij waard is en met volle teugen geniet van het op eigen benen staan en het ‘zelfbeslissingsrecht’ — volgende keer eieren voor zijn geld kiezen en het bureau wandelen sturen …

In concrete termen met mezelf als voorbeeld: als u via een vertaalbureau werk van mij wilt zien, dan zult u het niet bij de grote Belgische vertaalbureaus moeten zoeken.

Opgelet: er zijn zeker uitzonderingen. Ik spreek uit mijn eigen ervaring en dus niet voor alle collega’s maar toch wel een groot deel. Sommige bureaus meten immers met twee maten en twee gewichten: hun vaste vertalers behandelen ze wel professioneel en betalen ze wel correct maar als je maar af en toe voor hen werkt, ben je in hun ogen niet belangrijk genoeg om een goede handelsrelatie mee op te bouwen.

Het ligt er dus niet aan dat ik niet goed genoeg ben voor de grote namen in de vertaalwereld, zij zijn niet goed genoeg voor mij.

En toch werk ik nog best veel voor vertaalbureaus, alleen dus veeleer in het buitenland en dan met name in de buurlanden. En vaak zelfs met heel veel plezier. Het kan dus ook anders en precies dat ‘anders’ wil ik met u delen. Niet om u te laten stilstaan bij mijn werkdag — al is dat wel mooi meegenomen want een vertaler doet veel meer dan woordjes vertalen — maar om u te wijzen op de gevaren en u aandachtspunten mee te geven voor als u in de toekomst door omstandigheden niet onder een vertaalbureau uit kunt omdat het werk het petje van de freelancer te boven gaat, met name:

- bij grote volumes (meer dan 100 bladzijden op korte termijn): Opgelet! Deze worden soms ook in stukken gehakt en onder verschillende vertalers verdeeld, wat een impact kan hebben op de uniformiteit en terminologie,
- bij DTP-werk,
- bij meer dan 5 talen of heel exotische talen.

In alle andere gevallen bent u echt beter af als u gewoon rechtstreeks met een freelancevertaler samenwerkt.

Aankoopprijs

Laat ik maar meteen met het belangrijkste punt in huis vallen: de prijs die je als vertaler bij vertaalbureaus krijgt, is in bepaalde landen — waaronder België en Frankrijk — beduidend laag. Omgerekend kom je als vertaler vaak niet eens aan een uurprijs van 35 euro bruto (meer hierover in mijn artikel ‘Een prijs per woord’ ). Dit komt doordat de marktprijzen — de prijzen die aan de eindklant worden gerekend — in deze landen voor de meest voorkomende talencombinaties niet in verhouding zijn met de geleverde prestaties en al ruim tien jaar niet meer zijn gestegen. Het feit dat de overheid, en dan met name justitie, ook meedoet aan deze lageprijzenstrategie(*) maakt het er niet beter op. Integendeel, het verklaart waarom ik er geen heil in zag om me te laten beëdigen.

In grote Belgische bureaus — d.w.z. bureaus waar de baas niet zelf meedraait als vertaler/revisor en waar er vaak een groot personeelsverloop is — wordt er bovendien ook nog heel erg gesjoemeld met de reeds vertaalde stukken tekst (zie mijn artikel ‘Waarom de freelancevertaler het zoveel beter weet dan een groot vertaalbureau’).

Gevolg: je moet als vertaler behoorlijk snel werken om je boterham te verdienen tegen deze prijzen, maar snelheid en kwaliteit gaan niet samen.

Zwitserland en Duitsland daarentegen hebben een helemaal andere prijzenstrategie die eigenlijk heel nauw samenhangt met hun visie op kwaliteit. In Zwitserland en Duitsland geldt: “Als iets te goedkoop is, kan het nooit goed zijn.” Zij vragen meestal aan de freelancer een prijsofferte en gaan daarmee naar de klant, en niet omgekeerd zoals in België en Frankrijk.

En deze visie weerspiegelt zich in meer dan alleen de aankoopprijs.

Deadline

Ook de voorgestelde deadline is in het buitenland veel redelijker dan wat ik meestal in België voorgeschoteld krijg. Terwijl in België vaak niet onderhandeld kan worden over de deadline (omdat Belgische grote bureaus altijd direct ja zeggen tegen de klant zonder zekerheid dat de geschikte vertaler beschikbaar is), is er bij de kleinere Belgische bureaus — en zeker bij de buitenlandse bureaus — vaak wel nog ruimte tot onderhandelen, wat voor u als eindklant leidt tot een beter resultaat want de juiste vertaler doet de vertaling en hij krijgt de tijd die hij vraagt om kwaliteit te kunnen leveren.

Da ich dich aber sehr gern für diesen Kunden einsetzen würde, bestätige ich dir deinen Liefertermin, der Kunde wird es verkraften! :-)
(Duits vertaalbureau waarvoor ik al ruim 6 jaar werk)

Voordeel voor u: uw vertalingen worden in 90% van de gevallen door dezelfde vertaler gemaakt. Is dit niet zo, dan ligt dit waarschijnlijk aan de gevraagde levertermijn en bent u dus onrechtstreeks op de hoogte van het feit dat iemand anders de nieuwe tekst zal vertalen.

Reactiviteit

Zoals ik in mijn blog ‘Een prijs per woord’ al aangaf, hebben veel vertalers een haat-liefdeverhouding met vertaalbureaus. Sommige vertaalbureaus eisen immers een reactiviteit die aan het abnormale grenst. Niemand zit de hele tijd aan zijn bureau gekluisterd. Er moet ook nog gewerkt worden (en dan verdwijnt de mailbox naar de achtergrond) en ook voor een vertaler is een weekend af en toe heilig.

Voorbeeld van een communicatie met een Frans bureau:
- Zondag 2015–11–22 19:40 uur
 Nous attendons un volume de 1000 verbatims, soit entre 2000 et 3000 mots. Il est clair que, s’agissant de hamburgers, il n’y a aucune terminologie technique à craindre. Ces verbatims doivent nous parvenir jeudi. (…)
- Maandag 23/11/2015 08:00 uur :
Bonjour,
merci pour votre e-mail. Je suis intéressée à ce travail. (…)
Bien à vous 
Els Peleman
- ​Twee uur later:
Bonjour Els,
Merci pour votre réponse. Le projet a déjà été attribué à l’une de vos collègues, j’en suis navrée.

Snel de opdracht plaatsen is voor veel grote vertaalbureaus belangrijker dan kwaliteit: wie eerst antwoordt, heeft de opdracht. Reageer je dus pas na een half uur, is de kans groot dat je als vertaler al te laat bent, ook al ben jij misschien veel geschikter voor die opdracht.

Expertise

Elk bureau heeft zijn expertise, zijn specialiteiten en dus ook zijn gespecialiseerde vertalers. De vertaalbureaus in Duitsland waarmee ik vaak samenwerk, zijn gespecialiseerd in technische teksten, mijn belangrijkste vakgebied. Van hen krijg ik bijna nooit jobaanbiedingen die buiten mijn vakgebieden vallen.

Frankrijk contacteert mij hoofdzakelijk voor marketingteksten, publiciteitsmateriaal en toerisme, mijn andere belangrijkste specialiteit. Toch komen Franse en Zwitserse bureaus soms nog aankloppen met juridische vertalingen, iets wat mij veel minder ligt. In België, Nederland, Engeland en andere Europese landen (ik werk slechts zelden buiten Europa dus daar heb ik geen representatief beeld van) is het vaak een zootje ongeregeld: juridische vertalingen, petrochemie tot zelfs tandheelkunde …
In mijn blog ‘Professionals hebben het laatste woord’ vertel ik over een bureau dat volgens zijn website copywriting als businessactiviteit heeft, maar dat er, als puntje bij paaltje kwam, totaal niets van bakte.

Conclusie: Een bureau dat niet thuis is in uw type opdrachten, zal u nooit de kwaliteit kunnen leveren die u verwacht. Behoed u dus voor bureaus die beweren dat ze alles aanbieden, want ze blinken meestal nergens in uit. Advies vragen aan een ervaren freelancevertaler is de boodschap.

Overleg

Overleg tussen de klant, de vertaler en het vertaalbureau is onontbeerlijk voor een goed verloop van de opdracht: deadline, stijl, terminologie, inhoudelijke vragen … In alle landen wordt hier door de projectmanagers in de bureaus heel slecht mee omgesprongen. Er zijn een aantal bureaus — waar de baas in veel gevallen zelf ook vertaalervaring heeft — die het belang hiervan wel inzien, maar voor mij persoonlijk zijn dat echt uitzonderingen. Stel u zelf maar eens de vraag hoe vaak u al van een vertaalbureau vragen hebt gekregen …

Professionele vertalerssoftware

Voor het merendeel van de opdrachten die u bij een vertaalbureau neerlegt, biedt het gebruik van gespecialiseerde vertalerssoftware een meerwaarde. Sommige bureaus werken met zelfgemaakte vertaaltools, maar die beschikken nooit over alle kwaliteitscontrolefuncties van echte professionele CAT-tools (Computer Aided Translation Tools). De professionele tools waarmee in België meestal wordt gewerkt, zijn MemoQ en Trados. Uiteraard liefst in een recente versie… Helaas zijn er binnen België nog een aantal grote namen die met een versie van meer dan 5 jaar oud werken.

Revisie

Tussen de verschillende landen en de verschillende bureaus zijn er heel grote verschillen waar te nemen als het gaat om revisies. Cruciaal hierbij is dat de klant zelf moet kunnen beslissen wat voor revisie hij wil, en dat het bureau die keuze ook respecteert, iets wat ik bij het merendeel van de vertaalbureaus ten zeerste betwijfel.

Je hebt drie soorten revisies:

- Geen revisie: het goedkoopste en het snelste maar dan kunnen er dus nog fouten in de tekst staan;
- Revisie alleen op vertaling: de brontekst wordt er niet naast gelegd. Nadeel: als de vertaler een getal verkeerd heeft getypt, of een woordje ‘niet’ is vergeten, zal dat de revisor nooit opvallen;
- Revisie origineel-vertaling: dit is de grondigste maar ook de meest tijdrovende revisie. Bron en doel worden met elkaar vergeleken. In het merendeel van de bureaus gebeurt de revisie intern door iemand die geschoold is in beide talen maar vaak niet de doeltaal maar wel de brontaal als moedertaal heeft (vb. Nederlandstalige revisor leest vertaling NL-FR na). Dit heeft zowel voor- als nadelen: in de revisiefase ligt de nadruk meer op een correcte overbrenging van de originele boodschap maar veel minder op de (idiomatische) correctheid van de doeltaal. 
Sommige vertaalbureaus werken met freelance revisoren die de doeltaal als moedertaal hebben. Dat is in mijn ogen vaak het beste: de vertaling wordt dan bekeken door twee mensen die de idiomatische uitdrukkingen van de doeltaal — hun moedertaal — perfect onder de knie hebben. Er is weliswaar nog steeds een kans dat ze allebei de boodschap van de brontekst verkeerd begrijpen, maar met twee paar ogen is die kans minimaal, en u bent er zeker van dat u een vlotte tekst terugkrijgt in de doeltaal. Eigenlijk is het een afweging die elk vertaalbureau zou moeten maken: wat is voor deze tekst het beste? Iemand die ook reviseert in zijn moedertaal of niet? Het aantal vertaalbureaus dat dit doet, is echt heel klein want dan moeten ze de tekst grondig bekijken en in 95% van de gevallen doet de projectmanager van dienst het te vertalen bestand alleen open om te zien welke taal het is.

In mijn ogen is een revisie een absolute must voor een gebruiksklare kwaliteitsvertaling.

De vertaler zit te dicht op de tekst en leest over zaken heen omdat hij de tekst al door en door kent. Een nieuw paar ogen leest de vertaling met een frisse blik.

Het is dus zaak een vertaalbureau uit te kiezen dat ook echt doet wat u vraagt: als u betaalt voor een revisie, dan moet het bureau zich er naar de vertaler toe niet vanaf maken met een zinnetje op de bestelbon zoals een vertaalbureau in Monaco mij dit jaar lapte: “Les travaux demandés impliquent impérativement que le travail rendu soit de qualité telle qu’il peut être transmis au client sans relecture préalable.” Zij weigerden te betalen omdat er toch nog een paar schoonheidsfoutjes in de tekst stonden waar de klant over was gestruikeld.

Omgaan met vragen

Er is maar één iemand die de tekst en de business als geen ander kent en dat is de klant zelf. Vragen zijn dus een onontbeerlijke stap voor een kwaliteitsvertaling. Reacties zoals “Votre traduction sera envoyée directement à un graphiste, puis au client. Si cela vous est possible, merci de faire un choix de traduction.”(Frans bureau) of “De vertaler moet er niet te veel bij nadenken, en gewoon doen wat hem het beste lijkt”, zijn een bron van ergernis voor de vertaler maar — veel belangrijker voor u — ook een van de redenen van slechtere kwaliteit.

Over hoe bureaus met vragen van vertalers omspringen kan ik boeken schrijven, maar mijn artikel ‘Vragen staat vrij, antwoorden niet geeft een aardige samenvatting.

Professionaliteit en opleiding van de projectmanagers

Wat ik u nu ga vertellen, grenst misschien in uw ogen aan het ongelofelijke, maar het is een schoolvoorbeeld van hoe het er — om tijdsredenen, gebrek aan opleiding en/of logisch denken — in veel grote bureaus aan toe gaat.

Ik moest onlangs voor een eindklant een prijsofferte opmaken voor de vertaling van zes verpakkingen, geleverd in pdf-formaat. De verpakking was opgebouwd uit twee kolommen: een kolom Nederlands, een kolom Frans, en onderaan stond de veiligheidsinformatie in vier talen. De vertaling moest gebeuren naar het Engels en het Duits, met uitzondering van uiteraard de veiligheidsinfo.

Na een analyse van de bestanden — de Nederlandse tekst in Word plakken — stuur ik een prijsofferte naar de eindklant. Die meldt mij eerlijkheidshalve dat zij prijs heeft gevraagd bij twee andere vertaalbureaus en dat hun prijs drie keer zo hoog lag als mijn prijs, of ik geen fout had gemaakt. Neen, ik had geen fout gemaakt, zij hadden zich niet de moeite genomen om de documenten te bekijken en een eerlijke prijsofferte op te maken.

Dit behoeft geen verdere commentaar, lijkt mij. Wat mij verbaasde, en toch ook weer niet, is dat twee bureaus dezelfde fout maakten. Zoiets kan mijns inziens alleen in België, net zoals ik er tijdens vertalingen voor Belgische bureaus vaak achter kom dat er nog een deel in een andere taal is of dat er afbeeldingen in staan waarvan niet duidelijk is of die nu wel of niet mee vertaald moeten worden (ik maak dit in het buitenland ook wel eens mee maar in veel mindere mate).

Een andere soortgelijke situatie is dat vertaalbureaus zich vaak niet de moeite getroosten om ingewikkelde documenten zelf te analyseren, en alles dan maar naar de vertaler doorsturen die dan de prijsofferte mag opmaken, waarna zij met de pluimen gaan lopen en uiteraard de vertaling aan iemand anders — goedkoper — geven om er meer aan over te houden. Dit soort situaties heeft mij al meermaals doen besluiten de samenwerking met een Belgische bureau stop te zetten. In het buitenland kom ik dit soort situaties slechts heel uitzonderlijk tegen.

Nog een ander heel typerend voorbeeld van gebrek aan kennis en opleiding komt van collega-vertaler Joeri Van Liefferinge: Ik krijg de vraag om te oordelen of een vertaling echt zo slecht is als de eindklant beweert. Ik vraag om me dan ook de brontekst door te sturen. Antwoord van de projectmanager: “Die heb ik niet, maar doe gewoon je best, het gaat om de vertaling, het Engels is OK.”

Alles staat en valt met waardering

De manier waarop het vertaalbureau omgaat met zijn freelancevertalers, is voor mij vaak doorslaggevender dan de prijs: ik mag nog zo goed betaald worden, als ik niet naar waarde geschat word en niet op de juiste manier — professioneel — wordt behandeld, dan houdt het verhaal op een gegeven moment op. Zo werk ik al jaar en dag voor een Duits vertaalbureau dat eigenlijk naar Duitse begrippen een te lage prijs hanteert (de plafondprijs in België is in Duitsland eigenlijk al onder de bodemprijs), maar de samenwerking verloopt zo professioneel dat ik het niet over mijn hart krijg om hen aan de kant te schuiven want in de vertaalsector is ‘ander’ lang niet altijd ‘beter’, integendeel. Lees hierover het stukje ‘Professionele bureaus, ze bestaan’ in mijn blog ‘Professionals hebben het laatste woord’ .

In mijn blog ‘Waarom werk ik zo graag voor u?’ leest u onder de subtitel ‘Mijn favoriete vertaalbureau weet wat ik waard ben’ waarin voor mij — als onderaannemer — een goed bureau zich onderscheidt van de rest.

Maar hoe scheidt u het kaf van het koren?

Hebt u een vertaalbureau nodig voor uw opdracht, houd dan het volgende in het achterhoofd:

- Ieder zijn vak: een goed vertaalbureau biedt niet alles aan maar is gespecialiseerd in bepaalde vakgebieden. Voor copywritingopdrachten moet u bij een copywritingbureau zijn, voor tolkopdrachten bij een tolkagentschap. Wees dus wantrouwig als u te horen krijgt “Ja hoor, dat doen wij ook”. Freelancers geven u graag advies bij wie u het beste terecht kunt voor de opdrachten waarmee zij u zelf niet kunnen helpen.

- Denk goed na over wat u met de tekst gaat doen: wordt hij meteen gepubliceerd, verzeker u dan van een volledige revisie. Is hij voor intern gebruik, dan kan een revisie eventueel achterwege blijven.

- Kleed de opdracht in: voorzie het bureau van alle mogelijke informatie, referentiemateriaal om de opdracht zo goed mogelijk te voltooien en geef ook een contactpersoon op voor vragen als u zelf niet de aangewezen persoon bent. Krijgt u tijdens de hele opdracht geen enkele vraag, vraag dan zeker aan een native speaker — partner of medewerker — om zijn oordeel te geven over de vertaling.

(*) Meer informatie hierover, zie het artikel in De Standaard: Goedkope vertalingen dreigen Justitie duur komen te staan).