Vertalen doe je niet “eventjes”

Waarom betalen voor een vertaalbureau als tussenpersoon zonder meerwaarde?

Tegenwoordig lijkt het wel of het beroep van vertaler en tolk overbodig lijkt te worden. Denk maar aan Google Translate, of publiek dat “even” als tolk moet optreden in een rechtszaak. Maar hoe kan zo’n programma nu weten of je iemand in het heetst van de strijd letterlijk of figuurlijk de ogen uitsteekt? En hoe kan iemand uit de zaal zonder juridische tolkervaring de juiste nuances leggen en de juiste juridische begrippen hanteren? En dit tot grote frustratie van gediplomeerde vertalers zoals ik. Wij zijn er immers om dergelijke problemen te voorkomen en “duidelijke taal” te spreken.

Maar misschien weet u helemaal niet wat er bij vertalen allemaal komt kijken en wat een vertaalbureau/freelancevertaler wel en niet allemaal voor u doet? Ik merk alvast in mijn naaste omgeving dat er nog velen een bevooroordeeld beeld hebben van een vertaler: vastgeroest achter zijn/haar computer, de hele dag woordjes aan het vertalen. Dat beeld wil ik met dit artikel de wereld uithelpen en tegelijkertijd wil ik jullie wegwijs maken in wat er belangrijk is bij de keuze van een vertaalbureau/zelfstandig vertaler.

Mijn ervaring als vertaalster

Al van kindsbeen af wist ik het: ik wilde later vertaalster worden en de hele dag in de boeken zitten. Zo begon ik na mijn middelbaar aan de studie Licentiaat-Vertaler Frans-Duits aan de Mercator Hogeschool in Gent (nu ondergebracht onder de Universiteit Gent). Na het behalen van mijn diploma heb ik eerst meerdere jaren ervaring opgedaan als inhousevertaalster in diverse bedrijven en vervolgens ben ik doorgestroomd naar de vertaalbureaus zelf waar ik zowel vertaling, revisie als project management verzorgde om tot slot als zelfstandige aan de slag te gaan.

Vooral het feit dat je als vertaler steeds bijleert, vind ik enorm boeiend in deze job. Je ziet van dichtbij hoe taal steeds in beweging is: wat vroeger op de hogeschool erin is gedramd als fout, is nu algemeen aanvaard (bijv. “ervoor zorgen dat” versus “zorgen dat”). Je ontdekt leuke woordspelingen in andere talen, zoals “Petits Riens” voor het Nederlandse “Spullenhulp” of tegenstrijdige uitdrukkingen “en mettre plein la vue” voor “iemand de ogen uitsteken”. Je maakt kennis met nieuwe Duitse technologieën en machineonderdelen en moet inventief op zoek naar een passende vertaling.

Maar vertalen is ook als dansen op een wankele koord tussen de regels naleven en wat de klant/lezer wilt. Wat te denken van bijvoorbeeld van “actievekoolstoffilter” of “skijas”? Dat is de juiste schrijfwijze maar ook ik weet dat dit bij de lezer vraagtekens oproept. En zo zit elke tekst vol met uitdagingen.

Maar als vertaler ben je ook verplicht om steeds bij te blijven met de recentste vertaaltechnologieën en dan heb ik het niet over Google Translate maar wel over handige tools die de kwaliteit van je vertaling kunnen verbeteren: “Computer Assisted Translation”, onder de vertalers “CAT-tools”, genaamd. Dankzij dit soort tools wordt het voor vertalers een stuk eenvoudiger om de door u gevraagde terminologie overal correct toe te passen, zodat bijvoorbeeld in een softwarehandleiding dezelfde begrippen worden gehanteerd als in de software zelf. Of om te checken of alle getallen wel juist zijn overgenomen, iets wat bijvoorbeeld in jaarrekeningen van heel groot belang kan zijn.

Maar bij wie moet u zijn voor uw vertaalwerk?

Ten eerste moet u nadenken over de kwantiteit en eventuele randactiviteiten: gaat het om grote volumes (20.000 woorden of meer) of moet de tekst worden vertaald naar bijv. 27 talen? Moet er ook DTP-werk gebeuren (bijv. bij handleidingen of brochures)?

Is het antwoord op één of meerdere van die vragen “ja”, dan is een vertaalbureau de beste oplossing. Maar wat is nu het verschil tussen een internationale “vertaalreus”, een standaard vertaalbureau en een zelfstandig vertaler die evt. samenwerkt met een netwerk freelancers?

Megagrote versus standaard vertaalbureaus

In de vertaalsector heb je drie soorten bedrijven die vertaal- en tolkdiensten leveren, overkoepelend ook LSP genaamd (Language Service Provider): de internationale megagrote vertaalbureaus, de standaard vertaalbureaus en de freelancers zoals ikzelf (EP Vertalingen).

Bij de megagrote vertaalbureaus gaat het vaak om Amerikaanse bedrijven met meerdere vestigingen over heel de wereld. Dit lijkt misschien wel de ideale partner voor u als u meerdere talen nodig heeft, maar behalve het feit dat die misschien goedkoper zullen zijn, zijn er meer na- dan voordelen:

- het contact is heel onpersoonlijk: zowel u als de leverancier (freelancevertaler) worden als een nummer behandeld, u heeft ook zelden tot nooit dezelfde contactpersoon.
- de prijs-kwaliteitverhouding is allesbehalve: u betaalt vooral de overheadkosten (ca. 70 %) en slechts in beperkte mate voor de vertaling (ca. 30 %), de vertalers die voor hen werken krijgen dan ook slechts een hongerloon uitbetaald, met als gevolg dat kwaliteitsvolle vertalers zich niet verwaardigen aan een samenwerking met hen.
- zij functioneren puur als doorgeefluik, ook “brievenbusbureaus” genoemd.
- kwantiteit is belangrijker dan kwaliteit: alles moet snel gaan, er is nauwelijks bereidheid tot het beantwoorden van vragen. De vertaling wordt lang niet altijd door moedertaalsprekers gedaan.

In België zijn dergelijke bureaus gelukkig zeer zeldzaam maar er zijn ook gewone vertaalbureaus die louter als brievenbusbureau opereren.

Een groter standaard vertaalbureau heeft meestal slechts één vestiging en laat meestal ook nog een gediplomeerde revisor (intern of extern) door de tekst gaan. Wanneer u kiest voor kwaliteitsvol vertaalbureau, dan krijgt u waar voor uw geld: uw vertaling wordt gedaan door een vertaler met ervaring in uw vakgebied en ook de revisie gebeurt door een deskundig iemand.

Beide bovenvermelde groepen zijn volledig afhankelijk van de laatste categorie: de freelancevertalers. Zij leveren — in onderaanneming — de effectieve vertaling. Maar u kunt ook rechtstreeks bij hen aankloppen voor vertaalwerk. Het grote verschil tussen werken via een vertaalbureau of een freelancevertaler zoals EP Vertalingen is dat u geen overheadkosten betaalt. Kortom, de prijs zal gevoelig lager liggen.

Als u dus naast de vertaling geen bijkomend werk nodig heeft (bijv. DTP, …), bent u vaak beter af wanneer u rechtstreeks bij de bron, de vertaler dus, aanklopt. Heeft u toch bijkomend DTP-werk nodig, dan kan EP Vertalingen u ook advies geven over welke vertaalbureaus gespecialiseerd zijn in wat u zoekt.

En dit blijft niet alleen beperkt tot mijn talencombinaties (Frans en Duits naar het Nederlands). Dankzij mijn netwerkcontacten en vertaalforums op social media bied ik ook andere talencombinaties aan. Zo kunt u bij mij, EP Vertalingen, terecht voor vertalingen van en naar alle Europese talen (ook meer exotische talen zijn mogelijk).

Moedertaalsprekers

Het is voor u van cruciaal belang dat het vertaalbureau — of uzelf — kiest voor een “native speaker”, iemand die vertaalt naar zijn moedertaal. Alleen zo kunt u er zeker van zijn dat alle nuances correct worden overgebracht en dat uw tekst vlot — en dus niet “vertaald” — zal lezen. Als uw tekst bestemd is voor Frankrijk, zal uw Franse lezer er bijvoorbeeld niet mee gediend zijn dat er “nonante” staat in plaats van “quatre-vingt-dix”. En als uw tekst bestemd is voor Nederland, dan hoort er niet “enkel” te staan maar wel “alleen” of “uitsluitend”.

Kwaliteitsrevisie

Wilt u absoluut een hoogwaardige vertaling, dan is een professionele revisie cruciaal. Met de revisie worden de laatste puntjes op de i gezet. Heeft de vertaler niets over het hoofd gezien? Leest de tekst ook voor een “buitenstaander” (lees: iemand die niet de hele tijd met zijn neus op de tekst gedrukt zat) vlot? Bij vertalingen naar meerdere talen worden bij EP Vertalingen de vertalingen op elkaar afgestemd, dat wil zeggen, wanneer een vertaler een opmerking heeft, wordt dit ook doorgegeven aan de andere vertalers zodat alle vertalingen dezelfde boodschap hebben.

1 vertaler voor al uw vertaalwerk

Bij EP Vertalingen verzorgt steeds dezelfde vertaler met ervaring in uw vakgebied uw vertalingen, in tegenstelling tot wat bij bureaus het geval is want daar geldt vaak “wie het eerst komt, eerst maalt”. Dit heeft één groot voordeel: uw vertaler raakt steeds meer vertrouwd met uw bedrijf, met uw terminologie en “ziet” uw bedrijf evolueren. Dit lijkt misschien niet zo belangrijk maar als de vertaling van uw softwarehandleiding door iemand anders gebeurt dan de vertaling van de software zelf, dan kan dit verwarring veroorzaken. In een vertaalbureau mag er dan weliswaar nog een revisor door de tekst gaan, maar niets is zeker dat die er ook daadwerkelijk de vertaalde handleiding bijneemt, of meer nog, dat die zelfs maar op de hoogte is van het bestaan van de vertaling van de handleiding. Bij EP Vertalingen blijft alles in één hand: ik coördineer en controleer alles zelf en geef ook het nodige referentiemateriaal mee aan de vertaler in kwestie (ook al is dat steeds dezelfde vertaler per klant).

Ieder zijn vakgebied

Net als in vertaalbureaus geldt ook bij EP Vertalingen: elke vertaler zijn eigen specialiteit in zijn talencombinaties.

Ikzelf ben gespecialiseerd in technische vertalingen (handleidingen, EG-inbouwverklaringen, productfiches,…) en zal voor meer juridisch werk een beroep doen op ervaren juridische collega’s en voor meer creatievere teksten zal ik nog andere collega’s aanspreken. Dat neemt echter niet weg dat ik zelf geen ervaring heb in deze domeinen: voor vertaalbureaus vertaal ik immers vaak ook dit soort teksten. Op die manier kan ik voor rechtstreekse klanten zoals u het revisiewerk vanuit en naar het Frans, Engels, Duits en Nederlands voor mijn rekening nemen voor de vertalingen die zijn verzorgd door gespecialiseerde native speakers.

Prijs-kwaliteitsverhouding

EP Vertalingen hanteert een billijke prijs per bronwoord. Een prijs per woord komt u misschien raar over maar dit is de eerlijkste werkwijze: zo weet u — in tegenstelling tot een uurprijs of een prijs per doelwoord (in sommige vertaalbureaus nog gebruikelijk) — op voorhand hoeveel u moet betalen. U kunt dit vergelijken met een restaurant: daar betaalt u ook voor het gekozen menu en niet voor de bereidingstijd die de kok nodig heeft. Indien u verschillende prijsoffertes van diverse bureaus en eenmansvertaalbedrijven zoals EP Vertalingen naast elkaar wilt leggen, wil ik u nog wel voor één Engelse uitdrukking meegeven bij wijze van waarschuwing:

‘If you think hiring a professional is expensive, try hiring an amateur’.

Dit klinkt misschien overbodig maar de voorbeelden van amateurvertalingen zijn legio:
- De bescherming van uw pc verloopt op gauw. (beveiligingssoftware pc)
- Please step out. This train does not continue. (op het scherm in een trein).
- Neuszalf: 2 tot 3 maal aanbrengen in beide neusgaten, daarna neusvleugels gedurende 5 tot 7 dagen dichtknijpen.
- Op voedingsetiket: bevat kinderen en zwangere vrouwen (in het Frans ‘ne convient pas’)

Wat u nog moet weten?

U kunt steeds een prijsofferte aanvragen op het e-mailadres: info@ep-vertalingen.be. U krijgt dan binnen dezelfde dag nog antwoord met vermelding van de levertermijn. Wat u zelf alvast in het achterhoofd kunt houden, is dat een vertaler maximaal 2.500 woorden (ca. 10 pagina’s) per dag kan vertalen (voor extreem technische of juridische teksten en meer exotische talencombinaties is dit uiteraard minder).

Wat de prijs betreft, geldt er een prijs per bronwoord waarbij grote brokken terugkerende tekst in mindering worden gebracht (bijv. bij nieuwsbrieven, enquêtes, …). Voor beëdigde of gelegaliseerde (d.w.z. met stempel van Rechtbank van Eerste Aanleg) vertalingen wordt een meerprijs aangerekend. Voor meer exotische talen geldt een marktconforme prijs in functie van de aard van de tekst en de gevraagde talencombinatie(s).

Els Peleman
EP Vertalingen