Selffulfilling prophecy

Steeds meer huishoudens installeren zonnepanelen. Dat is een goede zaak. Zonnepanelen produceren niet alleen duurzame stroom, maar zorgen ook vaak voor meer energiebewust gedrag. Het Rijk stimuleert de installatie van zonnepanelen op woningen al jaren door middel van de salderingsregeling. Deze regeling zorgt ervoor dat een huishouden een even hoge vergoeding krijgt voor de stroom die zij op het elektriciteitsnet invoedt als zij betaalt voor de stroom die van het net wordt afgenomen.

In het regeerakkoord wordt aangekondigd dat deze regeling zal worden aangepast. Daar zijn goede redenen voor. Op lange termijn is de salderingsregeling onhoudbaar. Daarnaast is de regeling ook niet erg stabiel. Dat zit zo. Een belangrijke component van de prijs is de energiebelasting. De hoogte van de energiebelasting wordt elk jaar door de Tweede Kamer vastgesteld in het Belastingplan. De afgelopen jaren werd de energiebelasting steeds een klein beetje verhoogd (o.a. correctie voor inflatie). Tot twee jaar geleden. Toen werd de energiebelasting op elektriciteit een flink stukje verlaagd en de energiebelasting op aardgas verhoogd. Dat was een goede zet van het kabinet, want er is een flinke onbalans in deze energiebelasting die de transitie naar duurzame verwarming van woningen belemmert.

Deze schuif in de energiebelasting zorgde er echter de facto wel voor dat de businesscase voor zonnepanelen een stukje minder aantrekkelijk werd. En dat zonder dat de salderingsregeling zelf werd aangepast (!). Het is erg waarschijnlijk dat deze schuif nog eens gaat worden toegepast (en ook dat is een goede zaak). Maar ook dan zal dat ten nadele van de businesscase zonnepanelen zijn. De salderingsregeling lijkt dus op het eerste gezicht een stabiele regeling, maar is dat — als je wat beter kijkt — uiteindelijk niet.

Belangrijke constatering: toen twee jaar geleden de energiebelasting op elektriciteit met 2 cent per kWh werd verlaagd, ging de groei van zonnepanelen gewoon gestaag door. Consumenten lijken er niet erg van onder de indruk te zijn geweest. En terecht: de businesscase bleef aantrekkelijk en wie wil er nou geen zonnepanelen op z’n dak hebben?

In het regeerakkoord staat dat de regeling aangepast gaat worden. Daar wordt al langer over gesproken. In het regeerakkoord staat nu concreet dat de regeling in 2020 omgevormd gaat worden. Er komt een terugleversubsidie voor in de plaats. In de doorrekening van de middelen die aan beide regelingen worden toegekend is op te maken dat in de eerste twee jaar sowieso wordt uitgegaan van een budgetneutrale aanpassing; dat betekent dus concreet dat de terugleversubsidie de eerste jaren ongeveer even aantrekkelijk zal zijn als de vervangen salderingsregeling.

Hoe reageert de zonne-energiesector? Peter Desmet, CEO van Solarclarity, reageert enthousiast: “Met de wetenschap dat de energiebelasting meer en meer verschoven wordt van elektriciteit naar gas, hebben wij als sector in de afgelopen periode gelobbyd voor het invoeren van een terugleververgoeding. Het verschuiven van de energiebelasting op elektriciteit naar gas zou immers de salderingsregeling ondermijnen. Een terugleververgoeding heeft daar geen last van en geeft daardoor meer zekerheid. Bovendien is de invoering van een terugleververgoeding voor zonnestroom een stimulering voor het zelf opwekken van zoveel mogelijk elektriciteit. Al met al geeft het nieuwe kabinet ons voor 100 procent het koekje wat we als sector wilden hebben. Het gaat om zekerheid voor de consument en houdbaarheid van de regeling voor de overheid en dat is wat we gekregen hebben. Natuurlijk houden we nog een kleine slag om de arm daar nog niet alle details van de nieuwe regeling bekend zijn. Maar al met al is het een win-winsituatie wat de zekerheid vergroot voor mensen die zonnepanelen kopen.” Enthousiasme dus!

Het toverwoord is hier: zekerheid voor de consument. En dat is precies wat het regeerakkoord geeft: niet wachten op 2023, maar nu als snel een nieuwe regeling klaarzetten zodat de consument en de sector weten waar ze aan toe zijn. En de groei gewoon door kan gaan.

Het voorstel uit het regeerakkoord komt trouwens niet uit de lucht vallen, zoals Desmet terecht zegt. Dit voorstel komt namelijk mede uit de koker van de Nederlandse Vereniging voor Duurzame Energie, waar Holland Solar o.a. lid van is en actief in meedraait. Het voorstel wat zij gedaan hebben is goed doordacht en houdt rekening met de verschillende belangen. Dat laat de doorrekening van ECN ook goed zien. Het doel: stabiele groei van zonnepanelen in Nederland, stabiliteit in de regeling en het voorkomen van overstimulering.

Tot zover het goede nieuws. Maar. Een paar dagen geleden gooide Stichting Urgenda samen met een flink aantal andere organisaties (UNETO-VNI, Natuur & Milieu, Aedes, Consumentenbond, Woonbond, VNG, meer dan honderd lokale energiecoöperaties en Bouwend Nederland) een flinke steen in de vijver: de groei van zonne-energie én de energietransitie is door de aanpassing van de salderingsregeling in gevaar, waarschuwden ze. Het gevolg? NOS, Telegraaf, FD, Trouw en andere media berichtten erover. Ophef!

Het resultaat was te verwachten: het beeld blijft hangen dat dit kabinet de groei van zonnepanelen om zeep wil helpen, terwijl deze regering dat helemaal niet van plan is. Integendeel, zij wil een stabiele regeling die ook voor de lange termijn houdbaar is.

Ik vind deze gang van zaken kwalijk. Waarom? Omdat dit een selffulfilling prophecy dreigt te worden: juist door de ophef die deze organisaties creëren, worden consumenten huiverig om te investeren in zonnepanelen. Daarmee organiseren zijzelf de stagnatie waar ze zo voor waarschuwen. De energietransitie is hier niet mee geholpen. Het is ook vreemd dat Urgenda c.s. de wensen, inzichten en ideeën van de zonne-energiesector zelf zomaar naast zich neerlegt. Dat zijn toch de partijen die verstand van zaken hebben? Waarom dan deze solo-actie?

Daarnaast wordt deze regering op een unfaire wijze afgeschilderd. De partijen die samen de coalitie vormen, hebben de afgelopen jaren ook hard gestreden voor een goede stimuleringsregeling voor zonnepanelen voor huishoudens. Deze partijen hebben deze wens nu omgezet in een concrete maatregel in het regeerakkoord waarmee zij denken deze wens te kunnen realiseren. Ik denk dat de route die ze gekozen hebben, inderdaad de best denkbare route is. Het is contraproductief dat er dan nu organisaties zijn die twijfels zaaien over deze route. (Gelukkig heeft minister Wiebes al aangegeven dat hij ervoor gaat zorgen dat de nieuwe regeling nog steeds aantrekkelijk is voor huishoudens. Conform het regeerakkoord.)

Het kan met de beste bedoelingen gebeuren, maar ik ben van mening dat deze actie van Urgenda c.s. de energietransitie belemmert in plaats van vooruit helpt. En dat kan toch nooit de bedoeling zijn? Mijn voorstel is dat deze organisaties eens wat tijd gaan besteden aan kritische zelfreflectie.