Te kort door de bocht

Henri Bontenbal
Jul 28, 2017 · 3 min read

De energiemarkt is een complex onderwerp om over te schrijven. Gelukkig schrijven journalisten vaak goede artikelen die de lezer een beter inzicht geven in deze complexe markt. Helaas komt het soms ook voor dat een artikel de lezer het bos instuurt en onjuiste suggesties wekt.

Vandaag kopt het Financieel Dagblad: ‘Onvoorspelbaarheid wind en zon kost consument en bedrijven honderden miljoenen’. De eerste zinnen luiden: “De wispelturigheid van wind- en zonne-energie kost consumenten en bedrijven jaarlijks honderden miljoenen euro’s. Tennet maakt kosten om het hoogspanningsnet in balans te houden. Die kosten worden doorberekend aan de netbeheerder, die op hun beurt de kosten weer verrekenen met de eindgebruikers. Dat zijn huishoudens en bedrijven.”

Het artikel bevat helaas een aantal omissies en onjuiste suggesties.

Het artikel is geschreven naar aanleiding van de laatste halfjaarcijfers van transmissienetbeheerder Tennet. Tennet beheert het hoogspanningsnet in Nederland en een deel van Duitsland. De halfjaarcijfers laten zien dat Tennet steeds meer kosten maakt voor het afschakelen van productie-installaties (windmolens, gascentrales, kolencentrales, etc.). Deze kosten worden echter voornamelijk gemaakt in Duitsland en dus niet in Nederland. De Nederlandse consument betaalt dus niet mee aan die kosten.

Wat is er aan de hand in Duitsland? Kort gezegd komt het hier op neer. In Duitsland is de installatie van zonnepanelen en windparken fors gestimuleerd. In het noorden van Duitsland is daardoor veel duurzame opwekcapaciteit bijgekomen, maar het verbruik vindt vooral plaats in het zuiden van Duitsland. Dat is geen probleem zolang er maar voldoende transportcapaciteit van noord naar zuid is. En daar zit ‘m de crux: de groei van duurzame elektriciteitsproductie in het noorden heeft geen gelijke tred gehouden met de noodzakelijke uitbreiding van transportcapaciteit. Regionaal verzet tegen nieuwe hoogspanningstracé’s is mede daarvan een oorzaak.

Waar komen de kosten die Tennet moet maken dan vandaan? Het gaat om de kosten voor de zogenaamde redispatch. (In dit filmpje wordt goed uitgelegd wat dat is. Ook dit artikel legt het principe goed uit.) Het principe is eigenlijk vrij simpel. Op verschillende plekken in Duitsland wordt stroom geproduceerd en door het hele land wordt deze stroom verbruikt. Duurzame elektriciteitsbronnen zoals wind- en zonne-energie zijn variabel (‘variabel’ is iets anders dan ‘onvoorspelbaar’!). Op sommige momenten is er veel wind- en/of zonnestroom, op andere momenten minder. De transport- en distributienetten zorgen ervoor dat de stroom de bronnen naar de verbruikers gaat.

Op sommige momenten wordt er echter zoveel wind- en zonnestroom geproduceerd in het noorden van Duitsland, dat de huidige hoogspanningsnetten in Duitsland niet genoeg capaciteit hebben om deze stroom van noord naar zuid te transporteren. Er zijn verschillende mogelijkheden om dit probleem op te lossen. In jargon heet dit: congestiemanagement. De methode die in Nederland en Duitsland wordt toegepast, is het tegen betaling op- en afschakelen van elektriciteitsproductie (redispatch). Plat gezegd: aan elektriciteitsproducenten in het noorden wordt gevraagd om tegen betaling wat minder te produceren en in het zuiden wat meer te produceren. Daarmee voorkom je dat de elektriciteitsmarkt opgeknipt wordt en verbruikers in het zuiden hogere prijzen moeten betalen dan in het noorden. Aan deze ingreep hangt echter een prijskaartje, want als er genoeg transportcapaciteit was geweest, hadden de producenten in het noorden hun installaties niet hoeven afschakelen en daarvoor betaald worden.

Wat is de moraal van dit verhaal? In de eerste plaats: in Nederland speelt dit probleem dus niet. In de tweede plaats: deze kosten zijn het gevolg van de trage uitbreiding van transportcapaciteit in Duitsland. Als je niet op tijd je transportcapaciteit uitbreidt, loop je vanzelf tegen problemen aan. In de derde plaats: dit is niet specifiek een probleem van duurzame energiebronnen. Want als in Duitsland in het noorden grote nieuwe kolen-, gas- of kerncentrales waren gebouwd voor de levering van stroom aan het zuiden, dan was ook uitbreiding van transportcapaciteit noodzakelijk geweest. Deze drie dingen worden echter wel door het FD gesuggereerd, waarmee duurzame energie ten onrechte in een kwaad daglicht komt te staan.

Nu wil ik niet beweren dat de inpassing van duurzame energiebronnen geen geld kost. Zonne- en windparken staan op andere plekken dan kolen- en gascentrales en gedragen zich op een andere manier. Dus zijn aanpassingen aan het net en het systeem nodig en dat kost geld. Maar dat de Nederlandse consument honderden miljoen kwijt is aan een probleem dat Duitsland heeft — zoals het FD lijkt te suggereren — is gewoon onjuist.

    Henri Bontenbal

    Written by

    strategie & innovatie @Stedin | 'ouwe R'damse slijmbal' | only dead fish swim with the stream | favoriete filosoof: Herman Finkers