De dubbele moraal van Herman Koch

Literatuurrecensie ‘Het Diner’, Herman Koch

Herman Koch’s ‘Het diner’ legt de hypocrisie van de mens en zijn zelfbehoud bloot. Wanneer we in de fout gaan, zijn we dan in staat onze morele plicht te doen en deze fout onder ogen te zien? Of steken we ze liever achter stoelen en kasten? In een saai, maar doordacht plot toont hij steeds opnieuw de keerzijde van de medaille.

In ‘Het diner’ zet Herman Koch de lezer aan tafel met Paul Lohman, zijn vrouw, zijn broer en zijn schoonzus. De ouders komen samen in een chic restaurant om over hun zoons te praten. De twee vijftienjarige neven zijn verantwoordelijk voor de dood van een dakloze. Het is aan de ouders om uit te vogelen hoe ze de nare situatie aanpakken. Het boek wordt niet verteld aan de hand van hoofdstukken, maar is ingedeeld zoals een echt diner. Het begint bij het aperitief en eindigt bij het digestief.

‘Het Diner’ is geen spannend boek. Noch is het opwindend. Toch weet Koch de lezer vast te houden en keer op keer te verbazen door zijn goed doordacht plot. Elk onbeduidend detail draait uit op een centrale schakel in de ontknoping later in de roman. Van een korte blik op een telefoonscherm tot een achtergelaten voicemailbericht. Ze blijken allemaal schakels te zijn van een groter moreel raadsel dat nooit op te lossen lijkt.

Deels lijkt dit raadsel onoplosbaar door de niet te vertrouwen verteller. Paul Lohman doet zich in het begin van het boek voor als een alles opmerkend wezen dat elke handeling en de achtergelegen reden opmerkt. Later blijkt echter niets minder waar. Heel de tijd was het Paul zelf die in het donker gehouden werd door zijn vrouw en zoon.

Door zijn psychische problemen zou Paul namelijk te zwak zijn geweest om om te gaan met de zware feiten. Ook dit doet de lezer twijfelen aan de betrouwbaarheid van de verteller. Spreekt hij wel de waarheid? Doen de dingen zich echt zo voor? Is Paul zelf niet verkeerd? Misschien is het wel Serge, zijn broer en bij de aanvang van het verhaal duidelijk de antagonist, die de weloverwogen moreel correcte besluiten maakt. En hoe zit dat nu met zijn vrouw? Is hij echt beter of intelligenter dan anderen of strekt die waarheid niet verder dan Pauls hoofd?

Na het lezen van het boek blijf je als lezer met een leeg gevoel zitten. Je hebt net urenlang mensen horen praten over een zware morele kwestie. Wat je echter niet wist is dat de beslissingen al lang op voorhand gemaakt waren. Ze moesten enkel nog even meegedeeld worden. Van een echte ontknoping was er geen spraken.

Het leek niet meer dan een absurde verantwoording over tot wat je als mens in staat bent voor je zelfbehoud. Waar vele romans opbouwen naar een overwinning van de held, plaatst Koch je in de schoenen van de slechterik. Zonder sympathie op te wekken voor de moordenaars in het boek, weet hij begrip op te wekken voor de schuldigen bij de lezer. De lezer herkent zichzelf in de hedendaagse thema’s. Hierdoor ziet hij in tot wat hij in staat zou kunnen zijn, moest de lezer zich in een soortgelijke situatie bevinden.

Jana Frambach

Show your support

Clapping shows how much you appreciated Jana Frambach’s story.