Aristoteles

“Now, that man is more of a political animal than bees or any other gregarious animals is evident.” — Aristotle, Politics boek 1

De mens is volgens Aristoteles van nature een politiek wezen. Het samenleven van de mens is noodzakelijk voor zijn overleven en het is daarom niet anders dan dat de mens gemeenschappen vormt. Hij erkent echter ook dat dieren sociale wezens kunnen zijn die in groepen leven. Het onderscheid tussen de twee zit hem volgens Aristoteles in het menselijk vermogen tot spraak. Daar waar dieren alleen in staat zouden zijn tot het uiten van kreten die blijk zouden geven van pijn of plezier hebben mensen meer in hun mars. Door middel van taal kunnen zij onderling redeneren, gevoelens uitdrukken en beweegredenen overbrengen. Dit zorgt volgens Aristoteles op zijn buurt voor het vermogen juist en onjuist te bepalen; de mens bezit dus een gevoel van rechtvaardigheid. Dit vermogen om goed en kwaad uit elkaar te halen is voor hem typisch menselijk.

Aristoteles probeert met behulp van deze redenering aan te tonen dat de mens een politieker wezen is dan de sociale dieren. Door spraak en rechtvaardigheid gaat de soort verder alleen groepen vormen. Als deze mensspeciafieke eigenschap van de mens, haar politieker maakt dan dieren moet rechtvaardigheid volgens Aristoteles dus politiek zijn. Zoals eerder vermeld ziet Aristoteles de politiek als iets natuurlijks van de mens. Als rechtvaardigheid politiek is moet deze dus ook in de menselijke natuur zitten. Het probleem hiermee vind ik dat rechtvaardigheid een nogal omstreden fenomeen is, laat staan de natuurlijkheid ervan. Vindt Aristoteles rechtvaardigheid an sich natuurlijk of zou hij ook een invulling willen geven aan wat rechtvaardig is. Als dit tweede het geval is waarom is er dan zo veel onenigheid onder de mens en waarom zouden we dan uberhaubt spraak nodig hebben om erover te communiceren? Mocht rechtvaardigheid alleen bestaan uit de notie van rechtvaardigheid zonder invulling daarvan in hoeverre is het dan nog te zien als natuurlijk? Zou iets natuurlijks niet voor elk individu van de soort hetzelfde moeten zijn? Een enkele uitzondering daar gelaten.

Ik blijf in ieder geval zitten met een aantal vragen over de redenering van Aristoteles dat de mens politieker is dan dieren.