Himmler: de religie die nooit was

Op dit moment is de ´nazitrein´ in Polen een veelbesproken onderwerp. Veertien jaar geleden ontdekte een duiker echter een voorwerp [1] dat een volledig nieuwe blik op de nazi-ideologie wierp. Ruim tien kilo, puur goud, versierd met Keltische afbeeldingen. De Chiemsee-Kessel zou een symbool moeten worden van de nieuwe Arische religie van Heinrich Himmler.

De mysterieuze Chiemsee-Kessel (bron: YouTube)

Reichsführer (hoogste SS-Obergruppenführer, vanaf 1934 Reichsführer-SS) Heinrich Himmler [2] was een nazi in hart en nieren met een interesse voor oude volkeren als de Teutonen en de Kelten. Zij waren onderdeel van de Germanen, de benaming van groepen volkeren die rond de 6e eeuw voor Christus onder andere in Scandinavië en rond de Oostzee leefden.

Reichsführer(-SS) Heinrich Himmler (Bundesarchiv, Bild 183-S72707 / CC-BY-SA 3.0)

De Schutzstaffel, of SS, begint in 1925 als onderdeel van de Sturmabteilung (SA), de stormtroepen van de Nationalsozialistische Deutsche Arbeiterpartei (NSDAP), als lijfwachten van partijleider Adolf Hitler. Over deze kleine groep lijfwachten krijgt Himmler in januari 1929 de leiding. De ambitie is om de SS uit te laten groeien tot een elite-eenheid van Ariërs.

De groepering heeft bij Himmler’s aanstelling nog geen driehonderd actieve leden. In de jaren die volgen wordt de SS onderverdeeld in meerdere takken als de Allgemeine-SS, de SS-Totenkopfverbände en de en de SS-Verfügungstruppe en stijgt het aantal leden met honderdduizenden, zeker na de machtsovername van Hitler in 1933.

Ideologie en religie

Alvorens verder te gaan moet er een belangrijk onderscheid gemaakt worden tussen ideologie en religie. Bij ‘ideologie’ gaan we uit van de volgende definitie: een hoeveelheid culturele overtuigingen, waarden en houdingen die aan de stilstand in opinie of bewegingen het te veranderen te grondslag liggen en/of dit rechtvaardigen [3].

Om ‘religie’ te definiëren wordt de fenomenologische definitie gehanteerd, te weten: een verzameling van geïnstitutionaliseerde rituelen van groepen mensen, verbonden met een traditie en spirituele segmenten uitbeeldend of oproepend met een buitenmenselijke focus en ten minste deels gebaseerd op mythologie en/of doctrines [4].

Het geloof

Het christendom is rond de machtsovername en ook daarna de overheersende religie in heel Duitsland. Tevens is er een relatief kleine joodse groep [5]. Beiden zijn een doorn in het oog van Himmler, in zijn optiek is het christendom gesticht door de joden en bedacht om het Arische ras te verzwakken. Dit past niet in het toekomstplaatje wat Himmler voor zijn SS’ers voor ogen heeft.


Het christendom is gesticht door de joden en bedacht om het Arische ras te verzwakken

Ahnenerbe

Om het bewijs van een pre-christelijk Duitsland te vinden schakelt Himmler historisch adviseur Karl Wiligut in en zet hij in 1935 een denktank op, de Ahnenerbe. Zij zoekt selectief naar bewijzen om een alternatieve geschiedenis samen te stellen waarin de Duitsers een sleutelrol spelen. Nergens wordt bewijs gevonden dat ‘de Duitser’ ontstaan is uit Arische volkeren.

Kasteel Wewelsburg, ofwel ‘Zwart Camelot’ (gebruiker Dirk Vorderstraße van Wikimedia commons / CC BY 2.0)

Himmler kiest ervoor om onder andere verscheidene historici bijeen te brengen op een plek die Germaanse geschiedenis ademt. Een oud Hunnenkasteel, gebouwd door de Vorst-bisschop van Paderborn en gelegen in Noordrijn-Westfalen. Kasteel Wewelsburg [7] is vanaf nu Himmler’s uitvalsbasis en krijgt mede hierdoor de bijnaam ‘Zwart Camelot’ [8].

‘Zwart’ en ‘Camelot’ verwijzen elk naar andere aspecten. Met ‘Zwart’ wordt gedoeld op de leidende kleur van de SS. ‘Camelot’ verwijst naar het verhaal van koning Arthur waar Himmler erg gefascineerd door is. Hij zou de twaalf meest prominente SS-leiders in kasteel Wewelsburg zelfs aan een ronde tafel ontvangen zoals koning Arthur dat deed.

Himmler en de Teutonen

Eerder werden, naast de Kelten, ook de Teutonen genoemd. Hun tradities hebben eveneens een grote rol gespeeld binnen de SS. Zo zijn de kleuren die terug te vinden zijn in de SS-vlag de vroegere algemene Teutoonse kleuren. Het betreft hier de combinatie tussen zwart en wit; het doek is zwart maar de SS-runen die erop staan wit.

Onder Himmler wordt de Teutoonse tijd nieuw leven ingeblazen. Hij herdenkt jaarlijks de dood van Hendrik de Eerste (876–936), de man die de Germanen bijeenbracht. Himmler gelooft dat de Germanen elke duizend jaar een groot leider mogen aanschouwen. Omdat het in 1936 duizend jaar geleden is dat Hendrik de Eerste overleed ziet hij in Hitler die leider [9].

Daarnaast is er een zekere gelijkenis zichtbaar in rangorde. De Teutonen kenden een ridderorde waarin de grootmeester het hoogste gezag vormde. Verantwoording legde hij alleen af aan de Paus en hij diende die tot zijn dood [10]. Himmler benoemt zichzelf tot Grootmeester in de Teutoonse Ridderorde en legt alleen verantwoording af aan de grootste leider, Hitler.

Wewelsburg en de Ehrenring

Kasteel Wewelsburg staat onder andere bekend om de geschiedenis rond de SS-Ehrenring [11]. Deze ring wordt persoonlijk door Himmler uitgereikt aan moedige SS’ers. De ringen zijn zó belangrijk dat als een ontvanger sneuvelt op het slagveld zijn kameraden er alles aan moeten doen om de ring niet in vijandelijke handen te laten vallen en terug te brengen naar Wewelsburg.

Een replica van de befaamde en beruchte SS-Ehrenring (gebruiker Helfmann van Wikimedia Commons / CC-BY-SA 3.0)

De ringen zijn een voorbeeld van de interesse van Himmler in het Duitse verleden. De Totenkopf met gekruiste botten is het symbool van de SS en is afgeleid van andere Duitse en Pruisische militaire eenheden die het gebruikten. Eén van de bekendste eenheden waarbij de Totenkopf gedragen werd was het Braunschweigisches Huzaren-Regiment.

De Sig runen links en rechts van de Totenkopf die elk binnen een driehoek staan symboliseren de kracht van de zon en de overwinnende energie. Het representeert als het ware een Noorse god, het equivalent van de Griekse god Apollo. Verscheidene mensen zien de Sig rune als een bliksemschicht, aangestuurd door een god, die de aarde raakt.

De Hagal runen binnen een zeshoek symboliseren het geloof en kameraadschap en het hakenkruis in een met de ‘armen’ gelijklopend vierkant staat als invloedrijk symbool van de kracht van het Arische ras. Het laatste symbool, de dubbele runen aan de achterkant van de ring die samen met het Heilszeichen in een cirkel staan, zijn een verzinsel van de SS.

Alle symbolen op de SS-Ehrenring

De Keltische ketel
Wat betreft de Keltische Ketel is de maker lange tijd onbekend gebleven. In 2011 verschijnt echter een verhaal over de vondst van verscheidene documenten op een Duitse zolder, mogelijk van Himmler. Eén transportdocument zou afkomstig zijn uit april 1945 en één voorwerp valt op: ‘Goldkessel, keltisch’. Herkomst? Wewelsburg. Producent? Otto Gahr [12].

De Ketel van Gundestrup (gebruiker Kim Bach van Wikimedia Commons / CC BY-SA 3.0)

Bij het ontwerp lijkt Gahr de zogenaamde Ketel van Gundestrup [13] als inspiratie gebruikt te hebben. Deze wordt in 1891 in Himmerland, Denemarken in een veen gevonden. Op de wanden staan verschillende beeltenissen als een stierenslachting en goden en godinnen waarvan enkele met wielen. Soortgelijke beelden zijn terug te vinden op de Chiemsee Ketel.

De Ketel is een perfect voorbeeld van hoe ver Himmler gaat in zijn ‘taak’ een nieuwe geschiedenis vorm te geven. De Ketel heeft vermoedelijk de Tweede Wereldoorlog grotendeels in Wewelsburg doorgebracht, maar in 1945 staat ook daar de vijand op de stoep. De Ehrenringen gaan grotendeels de grond in, Wewelsburg wordt deels vernietigd, maar de Ketel moet beschermd worden.

Het eind van een tijdperk Wewelsburg moet worden vernietigd. Deze taak wordt toebedeeld aan SS-Sturmbannführer Heinz Macher. Door een gebrek aan explosieven overleeft slechts één toren de destructie niet. Voor het Duitse vertrek wordt kasteel Wewelsburg volledig in brand gestoken. De Ketel wordt meegenomen naar Augsburg om vanaf daar naar een veiliger oord te worden vervoerd.

Dit veilige oord zou Strakonice, Tsjechië zijn. Het konvooi dat de Ketel vervoert komt echter niet veel verder dan Landshut. Waarschijnlijk wordt de Ketel hier overgedragen aan een groep SS’ers die nog steeds geloven in de Endsieg. Het betreffen hier kadetten en officieren van de SS-Junkerschule Bad Tölz. Zij vormen de 38. SS-Grenadier-Division Nibelungen [14].

Divisie-embleem van de divisie Nibelungen

De naam Nibelungen is door Himmler bedacht en afgeleid van het Nibelungenlied [15], een beroemd middeleeuws muziekstuk uit de Noorse mythologie. Hierin bewaken de Nibelungen een grote en kostbare schat. Het zeer waarschijnlijk dat de Divison Nibelungen tijdens de terugtocht richting de Alpen de Ketel onder haar hoede heeft gehad.

Op 2 mei 1945 is de Division Nibelungen dicht bij de Chiemsee. Binnen de divisie zijn zoals gezegd veel gelovers in de Endsieg en Himmler zou nooit willen dat zijn Ketel, net als de Ehrenringen, in vijandelijke handen valt. Waarschijnlijk hebben de SS’ers de Ketel hier in de diepte gegooid, niet wetende dat deze na ruim zestig jaar weer het daglicht zou zien [16].

De religie die nooit was

Waar het nationaalsocialisme een ideologie is, mogen we het idee van Himmler een religie noemen. Hij liet de geschiedenis manipuleren om zo een alternatieve te creëren. ‘Zijn’ geschiedenis was gebaseerd op zijn fascinatie. Waar Hitler zich leek te richten op Lebensraum [17] was Himmler bezig zijn rassenovertuiging te rechtvaardigen.

‘Reguliere’ voorwerpen als de Ehrenring en het ontwerp ervan, maar ook de keuze voor kasteel Wewelsburg, de naamgeving van de Division Nibelungen, de kleuren van de SS en bij uitstek de Chiemsee Ketel zijn tekenen en voorwerpen die symbool staan voor Himmler’s uiteindelijke doel: het vormen van een religie binnen een ideologie als leidraad voor zijn utopie.

Bronnenlijst:
1 http://www.stiwot.nl/go2war2/actueel.asp?recnum=29

2 https://nl.wikipedia.org/wiki/Reichsf%C3%BChrer-SS

3 http://sociology.about.com/od/I_Index/g/Ideology.htm

4 PowerPoint ‘Religie College 1 (GSS)’, dia 13

5 Afbeelding reader, pagina 24

6 Aantekening tweede hoorcollege

7 http://philipcoppens.com/wewelsburg.html

8 https://history.knoji.com/the-history-behind-wewelsburg-castle-what-was-himmlers-black-camelot/

9 http://www.go2war2.nl/artikel/1083/Himmler-Heinrich.htm?page=4

10 http://ridderorden.blogspot.nl/

11 https://nl.wikipedia.org/wiki/SS-Ehrenring

12 http://andrewgough.co.uk/nazi_inv.jpg

13 https://nl.wikipedia.org/wiki/Ketel_van_Gundestrup

14 https://nl.wikipedia.org/wiki/38._SS-Grenadier-Division_Nibelungen

15 https://nl.wikipedia.org/wiki/Nibelungenlied

16 https://www.youtube.com/watch?v=sDs5XIcsoBU

17 ‘Hitler wilde alsnog een koloniaal wereldrijk voor de Duitsers, net als de Engelsen en de Fransen dat hadden’ — reader, pagina 42