Gruwelijke Facebookreacties: Wie is er schuldig?

‘’Brutale aap’’ of ‘’moslims zijn erger dan kakkerlakken.’’ Het zijn twee voorbeelden gruwelijke Facebookreacties. Toch komt het steeds vaker voor dat onder foto’s en nieuwsberichten vreselijke reacties worden geplaatst. Maar wie is schuldig aan deze gruwelijke comments? Is het de reageerder, de media of persoon die de foto of het nieuwsbericht heeft geplaatst of is Facebook zelf verantwoordelijk?

Het is een moeilijke kwestie, maar in deze digitale tijd is het een belangrijke vraag. In de meeste gevallen is het zo dat de dader die een strafbaar feit pleegt, moet boeten voor zijn daden. Maar is dat ook zo wanneer iemand een negatieve reactie op Facebook plaatst?

Wanneer is een reactie strafbaar?

Allereerst is het belangrijk om te weten wanneer een reactie werkelijk strafbaar is. Veel mensen die kwetsende of racistische reacties plaatsen op Facebook beroepen zich op de het recht voor vrijheid van meningsuiting. Dit recht is vastgelegd in de Nederlandse grondwet en het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens (EVRM), maar dit recht moet relatief opgevat worden. Zo is de burger in strijd met het recht wanneer hij smaad,laster, opruiing of groepsdicriminatie veroorzaakt.

Dit geldt ook voor het plaatsen van reacties. Wanneer een reactie één van deze kenmerken bevat, is die strafbaar. Internetjurist Bart Schermer vertelde onlangs tegen de NOS dat een reactie strafbaar, wanneer het beledigend of haatzaaiend is.

‘’ Iemand ‘aap’ noemen vanwege zijn afkomst kan niet, omdat er een bepaalde groep racistisch wordt bejegend.’’

Toch blijft het voor een rechter moeilijk om precies aan te geven, wanneer een reactie wel of niet strafbaar is. Strafrechtdeskundige Theo de Roos gaf een voorbeeld van een strafrechtelijke reactie aan RTL Nieuws.‘’ Iemand ‘aap’ noemen vanwege zijn afkomst kan niet, omdat er een bepaalde groep racistisch wordt bejegend. Maar ‘de islam een gezwel’ noemen, mag juist weer wel omdat het niet een bepaalde groep is die wordt aangesproken, maar een stroming.’’ Het is dus lastig om aan te geven wanneer een bepaalde reactie strafbaar is. (Nosnl, 2016)

Reageerders schuldig

Een recent voorbeeld van een racistisch strafbaar feit op Facebook zijn de racistische comments die werden geplaatst bij de selfie van voetbalinternational Leroy Fer. Hij postte samen met zijn donkere teamgenoten een foto op Facebook en Instagram en werd daarna overspoeld met beledigende reacties. Zo waren de reacties: ‘’Club van sinterklaas, Fc aap en allemaal zwarte pieten.’’ (Nosnl, 2016)

Racistische Facebook reacties Nederlands elftal. ©Facebook

Na dit schokkende incident deed de speler van het Nederlands elftal aangifte bij het politie. Dit leidde tot een zoektocht naar de daders van de racistische reacties. Uiteindelijk zijn er drie daders gestraft met een boete van 360 euro. Wanneer zij dat betaalden, hoefden zij niet voor de rechter te verschijnen. (Elseviernl, 2016)

Ook zangeres Anouk werd door veel mensen op Facebook vreselijk bejegend toen ze een bericht plaatste waarin ze zei dat ze tegen de traditie van zwarte piet was. De Haagse zangeres kreeg vele haatberichten van gebruikers op het post. Ondanks de vreselijke reacties werden de regeerders niet aangeklaagd voor een strafbaar feit. (Wwwadnl, 2016)

Anouk Bron: Wikipedia

In het voorbeeld rondom de foto van Leroy zijn het de reaguurders die worden bestraft vanwege de racistische reacties. Toch is hiermee niet de zaak opgelost wie uiteindelijk verantwoordelijk zijn voor de negatieve reacties op Facebook.

Website schuldig?

Het Europees Hof voor de Rechten van de Mens (EHRM) oordeelde namelijk in 2013 dat een website verantwoordelijk gehouden kan worden voor de reacties op haar website. Hiermee gaf ze de Estlandse rechtbank gelijk, omdat zij de nieuwswebsite Delfi had veroordeeld tot het betalen van een boete van 320 euro vanwege de negatieve reacties op de site. De website beriep zich nog op het het recht van vrijheid van meningsuiting, maar de rechter bepaalde dat reacties vormen van ‘laster’ vertoonden en daarmee strafbaar waren. (Wwwnunl, 2016)

Opvallend aan deze rechtszaak was dat de boete vooral gericht was op de website, omdat er anoniem gereageerd kon worden. Hierdoor was de identiteit van degene die een reactie hadden geplaatst niet of nauwelijks te achterhalen.

Op Facebook kun je alleen een reactie plaatsen met een profiel met een eigen identiteit. Alsnog is het moeilijk controleerbaar wie dit in werkelijkheid heeft gedaan, want het is niet zeker of de dader zijn eigen profiel heeft gebruikt of een nepaccount. De ingewikkelde kwestie wie er schuldig is aan negatieve Facebookreacties ligt dus complexer dan het voorbeeld van de nieuwswebsite Delphi.

Wat doet Facebook?

Het voorbeeld van Delphi betekent dat Facebook toch schuldig kan zijn aan negatieve reacties van personen op haar website. Om die reden moet Facebook meer doen aan de racistische en grove comments die op haar website worden geplaatst. Volgens bondskanselier Angela Merkel is er te weinig controle op reacties. Ze vindt dat Mark Zuckerberg, oprichter en eigenaar van Facebook, meer moet doen tegen de racistische en negatieve reacties op zijn social media platform. (Rtlnieuwsnl, 2016)

Dislike Bron: Wikipedia

Toch doet Facebook veel om de negatieve reacties op haar site te verwijderen. Gebruikers van het medium kunnen aangeven wanneer een reactie niet door de beugel kan. De reacties die volgens gebruikers te negatief of beledigend zijn, worden verstuurd naar het Facebookkantoor in Dublin. Daar werken tientallen mensen die Facebookreacties beoordelen en bijna altijd hetzelfde antwoord terugsturen:

“Thank you for taking the time to report something that you feel may violate our Community Standards. Reports like yours are an important part of making Facebook a safe and welcoming environment. We reviewed the comment you reported for containing hate speech or symbols and found it doesn’t violate our Community Standards.”

Uiteindelijk heeft Facebook in het jaar 2014 ruim van de 213 schokkende reacties er 187 verwijderd. (Rtlnieuwsnl, 2016) Hieruit blijkt dat het miljardenbedrijf wel degelijk iets doet tegen de negatieve reacties op haar site. Daarnaast heeft Facebook de macht om makkelijk personen op te sporen en alles van deze personen te weten. Zelfs meer dan de politie. Zo schrijft het boek ‘Om de wereld te redden, klik hier’ het volgende:

‘’Waar de politie een bevelschrift nodig heeft om toegang te krijgen tot iemands privégegevens, kunnen Facebook een soortgelijke bedrijven de gegevens van hun gebruikers op ieder moment zo opzoeken’’(Blz. 207) (Morozov, 2013)

Uit deze woorden blijkt dat de macht van Facebook erg groot is en dat het bedrijf zonder al te veel inspanning regeageerders van de vreselijke reacties op kan sporen. Toch houdt het bedrijf zich tot nu toe gedeisd door alleen gebruikers de negatieve reacties te laten rapporteren. Mark Zuckerberg heeft wel aangegeven dat het bedrijf bezig is om de negatieve reacties tegen te gaan.

Anonimiteit

Na de voorbeelden van de negatieve reacties blijft de vraag of Facebook verantwoordelijk is voor de reacties of de regeerders zelf? In 2015 bevestigde de Grote Kamer van het Europees Hof voor de Rechten van de Mens dat nieuwswebsites aansprakelijk zijn voor hun reacties op hun site. (Rechtnl, 2016) Hiermee werd de uitspraak die eerder in 2013 tegen het Estlandse bedrijf Delphi herbevestigd. Nieuwssites zijn echter alleen aansprakelijk wanneer de reacties anoniem zijn.

Het EHRM benadrukte echter expliciet dat het vonnis niet geld voor blogs, social media en fora. Toch zijn grote mediabedrijven zoals Facebook, The Guardian en NRC waren niet blij met de uitspraak. Zij vinden dat de uitspraak de vrijheid van meningsuiting sterk in gevaar brengt en hoopte op een heroverweging van het Europees Hof, maar deze werd niet aangenomen. De advocaat die bij de zaak betrokken was, nuanceerde de uitspraak en zei:

“Als een uitgever ruimte biedt aan anonieme ‘hate speech’ en bedreigingen en daar niet direct op ingrijpt, dan kan die uitgever zelf aansprakelijk zijn voor dat soort uitingen. De vrijheid van meningsuiting is niet bedoeld om dat soort onrechtmatige uitingen te beschermen.” (Villamedianl, 2016)

Anonimiteit is dus een belangrijk aspect, wanneer een website schuldig kan zijn aan reacties. Wanneer een website anonieme reacties toestaat, bestaat er dus een kans dat een website aansprakelijk wordt gesteld vanwege de negatieve en hatelijke reacties.

Wie is er nu schuldig?

Hoewel het vonnis van de rechter niet is uitgesproken voor sociale media, is het aannemelijk dat Facebook in hetzelfde vaarwater zit als nieuwssites. Gelukkig voor Facebook is het niet officieel mogelijk om anoniem te reageren op haar site. Hierdoor is de kans klein dat Facebook wordt gestraft op reacties die anoniem zijn.

De hatelijke en racistische reacties die worden geplaatst door de gebruikers van Facebook kunnen in het allerergste geval wel degelijk worden gestraft. De reacties op de Oranje-selfie van Leroy Fer is daar een goed voorbeeld van. Deze gebruikers waren voor de politie en Facebook makkelijk op te sporen en niet anoniem. Hierdoor zijn zij makkelijker te straffen.

De verantwoordelijkheid van de negatieve reacties op Facebook ligt dus allereerst bij de reageerder zelf. Zij zijn niet anoniem, waardoor er een reële kans is op vervolging en bestraffing. Wanneer er op één of andere manier toch anoniem een beledigende reacties worden geplaatst. Dan is er kans dat Facebook hier aansprakelijk voor wordt gesteld. Om die reden probeert Facebook te hatelijke reacties op haar site tegen te gaan en die te verwijderen.

Bronnen:

1. Nosnl. (2016). Nosnl. Retrieved 28 January, 2016, from http://nos.nl/op3/artikel/2004260-leroy-fer-een-aap-noemen-mag-dat.html

2. Elseviernl. (2016). Elsevier. Retrieved 28 January, 2016, from http://www.elsevier.nl/Nederland/achtergrond/2015/3/Boete-voor-racistische-reacties-onder-selfie-van-Leroy-Fer-1721818W/

3. Wwwadnl. (2016). Wwwadnl. Retrieved 28 January, 2016, from http://www.ad.nl/ad/nl/1022/Celebs/article/detail/3534550/2013/10/28/Anouk-steunt-Zwarte-Piet-niet-fans-woedend.dhtml

4. Wwwnunl. (2016). NU. Retrieved 28 January, 2016, from http://www.nu.nl/internet/3599708/europees-hof-stelt-website-verantwoordelijk-reacties.html

5. Rtlnieuwsnl. (2016). RTL Nieuws. Retrieved 28 January, 2016, from http://www.rtlnieuws.nl/nieuws/buitenland/racisme-op-facebook-aanpakken-dweilen-met-de-kraan-open

6. Rechtnl. (2016). Rechtnl. Retrieved 28 January, 2016, from http://www.recht.nl/nieuws/europa/133854/ehrm-website-aansprakelijk-voor-reacties-lezers/

7. Morozov, E. (2013). Om de wereld te redden, klik hier (vertaling: To save the world, click here). Tilburg: Uitgeverij De Wereld.

8. Villamedianl. (2016). Villamedianl. Retrieved 28 January, 2016, from https://www.villamedia.nl/artikel/sites-verantwoordelijk-voor-anoniem-commentaar

A single golf clap? Or a long standing ovation?

By clapping more or less, you can signal to us which stories really stand out.