Bijeenkomst tegen Jodenhaat in Berlijn (Michael Thaidigsmann, Wikimedia Commons)

Duitse Joden bezorgd over grote stroom immigranten

Er werden zes miljoen Joden uit heel Europa tijdens de Tweede Wereldoorlog vermoord door Adolf Hitler en zijn aanhangers. Toch hebben de Europese Joden weer een nieuw leven op kunnen bouwen in de tweede helft van de twintigste eeuw. Ook in Duitsland groeide het aantal Joden enorm. Vandaag de dag maken zij zich zorgen over de grote stroom immigranten uit veelal landen die Israël en de Joden als vijand zien.

Boycot

Voordat Hitler aan de macht kwam, leefden er 515.000 Joden in Duitsland. In 1933 kwam de Nationaal Socialistische Duitse Arbeiderspartij (NSDAP) van Hitler aan de macht. Voor Joden werd het steeds moeilijker om een normaal leven te leiden.

In 1933 werden Joodse winkels geboycot. Ongeveer 37.000 Joden vluchten het land uit. De Rassenwetten van Neurenberg uit 1935 zorgden ervoor dat Joden meer en meer discriminatie ervoeren. Dat bereikte een hoogtepunt tijdens de Kristalnacht in 1938 toen meer dan 1400 synagogen en vele winkels, woningen en Joodse begraafplaatsen werden verwoest.

Boycot van Joodse winkels in 1933 (Wikimedia Commons)

Begin jaren dertig woonden er ongeveer een half miljoen Joden in Duitsland. In 1938 was dit aantal gedaald tot 234.000. In 1942 waren er nog maar 80.000 Joden in Duitsland te vinden. Ongeveer de helft daarvan woonde in Berlijn. De meeste Joden vluchtten naar Palestina of de Verenigde Staten. Anderen bleven in Europa en vluchtten naar Engeland, Frankrijk of Nederland.

Vernietiging

De Tweede Wereldoorlog begon in 1939 en eindigde in 1945. 165.000 Duitse Joden kwamen om het leven. Ze werden in vernietigings- en concentratiekampen vermoord. Naar schatting hebben ongeveer 20.000 Joden de oorlog overleefd door onder te duiken of door een niet-Joodse partner. Ongeveer acht- tot negenduizend Duitse Joden hebben de dodenmarsen en het verblijf in concentratiekampen overleeft.

165.000 Duitse Joden kwamen tijdens de oorlog om het leven.

Op 5 juni 1945 namen de Verenigde Staten, het Verenigd Koninkrijk, Frankrijk en de Sovjet-Unie de Duitse regering over. Duitsland werd verdeeld in vier sectoren. Globaal gezien werd kwam Oost-Duitsland onder gezag van Sovjet-Unie, Noord-West Duitsland onder gezag van het Verenigd Koninkrijk, Zuid-Duitsland onder gezag van de VS en Frankrijk. Het land was verwoest en moest opnieuw worden opgebouwd.

Nieuwe organisatie

Aan het eind van de oorlog leefden er verspreid in Duitsland ongeveer 200.000 Joden. Zij kwamen uit verschillende Europese landen. Allereerst had je de vooral Oost-Europese Joden die tijdens de oorlog naar Duitsland waren getransporteerd. Daarnaast had je de Duitse Joden die in kampen of op een andere manier de oorlog hadden overleefd.

Veel Joden wilden Duitsland na de oorlog zo snel mogelijk verlaten. Anderen waren van mening dat het juist goed was om in Duitsland te blijven en zo aan te tonen dat Hitlers plan om de Joden uit te roeien mislukt was. De Joden die uit concentratiekampen kwamen, bezaten na de oorlog niets meer. Veel familieleden en kennissen waren dood.

De overlevenden werden in kampen voor ‘Displaced Persons’ (DP’s) in het westen van Duitsland ondergebracht. Een kamp voor ‘ontheemden’, dat zijn mensen die zich buiten hun thuisland bevinden door krijgshandelingen en niet naar huis kunnen zonder hulp.

De Poolse Joden die naar hun vroegere woonplaats in Polen terugkeerden kwamen tot de ontdekking dat hun bezittingen onteigent waren. Hun pogingen om hun eigendommen terug te krijgen stootte op hevige weerstand van de Poolse bevolking. Uiteindelijk leidde dat tot een progrom in 1946 in Kielcze met meer dan veertig doden en zestig gewonden onder de Joden. Veel Joden vluchtten vanuit Polen weer naar Duitsland.

Kampleven

Begin 1946 werden ongeveer 74.000 Joden in kampen in het West-Duitse gebied ondergebracht. Eind Nog in datzelfde jaar steeg dit aantal, na de grote stroom vluchtelingen uit Polen, tot 200.000. Bij de status ‘DP’ hoorde ook een onderkomen, verzorging en verpleging.

Het leven in de kampen voor ‘DP’s’ was moeilijk. Het waren eigenlijk oude concentratiekampen. Joden hadden niets meer, geen eigendommen en geen geld. Daarnaast ontvingen de grootmachten de Joodse vluchtelingen niet met open armen.

Wel moet er een onderscheid gemaakt worden tussen de Britten en de Amerikanen. Bij de Amerikanen konden de Joden relatief snel weer een eigen leven opbouwen. In het Britse gebied daarentegen werden Duitse Joden gezien als Duitsers, dus als vijanden. De overlevende Joden hadden zwaar geleden. Velen stierven nog na de oorlog vanwege alle doorstane ontberingen.

Al snel werden de eerste Joodse gemeenten gesticht. In 1945 werden er 51 gemeenten in de vier bezettingszones opnieuw geopend. In 1952 waren er ongeveer 18.000 Joden bij 70 gemeenten aangesloten.

Massa-immigratie

Na de val van de Berlijnse Muur in 1989 kwamen er naar schatting 200.000 Joodse immigranten uit de voormalige Sovjet-Unie naar Duitsland. Deze Sovjetburgers waren gevlucht na het groeiende antisemitisme in de Sovjet-Unie. Velen kozen Duitsland als toevluchtsoord.

In 1991 besloten de Duitse deelstaten en de Bondsrepubliek tot een officiële regeling: alle burgers die in de Sovjet-Unie geregistreerd stonden als Jood (dat gold als ‘nationaliteit’), of met een Joodse ouder, mochten zich vrij in Duitsland vestigen. De Joodse gemeenten groeiden enorm. Tegenwoordig wordt in de meeste Joodse gemeenten in Duitsland dan ook veel Russisch gesproken.

Joodse Staat

Nadat de Israëlische Staat in 1948 was gesticht werd duidelijk dat er nog altijd Duitse Joden waren die ondanks alles toch in Duitsland wilden blijven wonen. Steeds sterker werd het gevoel om niet alle Duitsers verantwoordelijk te houden voor de misdaden die waren gepleegd.

Op 19 juli 1950 werd de ‘Zentralrat der Juden in Deutschland’ opgericht. Tot op de dag van vandaag is het een samenwerkingsverband tussen de Joodse gemeenten in Duitsland die vecht tegen het antisemitisme en de belangen van Joden in Duitsland behartigt. Deze samenwerking was erg belangrijk bij de wederopbouw van het Joodse leven in Duitsland.

Betalingen

Een bekend woord na de oorlog was ‘die Wiedergutmachung’, het teruggeven van geroofde eigendommen en het betalen van de schade die de Joden hadden geleden tijdens de oorlog. In 1952 werd het Verdrag van Luxemburg gesloten tussen de Duitse regering en Israël samen met het Jewish Claims Conference (JCC). Er werd bepaald dat Duitsland drie miljard Duitse Mark aan Israël en 450 miljoen DM aan het JCC moest betalen.

Dit bedrag is in principe niet eens zo heel groot, maar het is vooral een poging tot morele ondersteuning. Journalist Raul Teitelbaum heeft uitgerekend wat de schadebetalingen elke Duitser kost: in een periode van vijftig jaar betaalt elke Duitser 984 Amerikaanse dollar. Dat is ongeveer negentien dollar per jaar. Dus 1,60 dollar per maand. Dat is minder dan een glas bier.

Joden noemen deze betalingen geen ‘Wiedergutmachung’, maar ‘Shilumim’, wat gewoon ‘betalingen’ betekent. Schade door terreur, vervolgingen, moord en berovingen kunnen volgens hun niet met menselijke middelen ‘goed gemaakt’ worden.

Zo is er in Frankfurt een cafeetje, waar Holocaustoverlevenden elkaar ontmoeten. Een oude overlevende die daar komt, is niet ingeschreven in het gemeenteregister, heeft geen verzekering en wil op geen enkele lijst voorkomen. Uit angst. Hij weigert een schadevergoeding. Een andere 92-jarige vrouw en Holocaustoverlevende leeft nog steeds met de illegale papieren uit oorlogstijd. Ook zij weigert een vergoeding.

Antisemitisme

Vijandschap en haat tegen Joden. Het komt al eeuwen voor. Antisemitisme is meer dan vijandschap en meer dan een religieus vooroordeel. Het is een wereldbeeld dat Joden als oorzaak van alle problemen ziet.

Antisemitisme is een wereldbeeld dat Joden als oorzaak van alle problemen ziet.

Na de nederlaag van Nazi-Duitsland werd het antisemitisme beduidend minder. Enkele oorlogsmisdadigers werden tijdens het Proces van Neurenberg veroordeeld tot de doodstraf of levenslange gevangenisstraf. Joden in Duitsland kregen langzamerhand de posities terug die zij voor de oorlog bekleedden.

Schaamte

Antisemitisme neemt in Duitsland na de oorlog wel andere vormen aan. Zo wordt Joden de schuld gegeven van de Holocaust of wordt verteld dat de Holocaust nooit heeft plaatsgevonden. Ook werd schijnbaar geweld door Joden vergeleken met datgene wat de Nazi’s in de oorlog hadden gedaan.

Opvallend is dat mensen na 1945 niet ondanks, maar juist door de Holocaust een antisemitische houding aannemen. Deze houding komt meestal door de betalingen die Duitsland moet voldoen aan de Joden en Israël. Daardoor ontwikkelt zich een gevoel van schaamte en schuld.

Radicalen

Na de Tweede Wereldoorlog richtten de overgebleven Nazi’s een nieuwe partij op: de Socialistische Rijkspartij. Naast deze partij verschenen er verschillende extreemrechtse jeugdgroepen. De rechts-radicalen waren erg actief met het publiceren van boeken, tijdschriften en kranten.

Zo had de ‘Deutsche National-Zeitung’ aleen al een oplage van 100.000 exemplaren per week. Onderwerpen waren vaak het eerherstel van Hitler, de vernietiging van de Joden, antisemitisme en antidemocratische propaganda.

Meer dan twee derde van de Duitse bevolking in 1952 vindt dat het beter voor Duitsland is wanneer er geen Joden in het land wonen.

Het Allenbacher Instituut doet opinieonderzoek in Duitsland. In 1952 voerden zij een onderzoek uit onder het Duitse volk. Uit dit onderzoek bleek dat 37% van de Duitsers het ‘beter voor Duitsland vond wanneer er geen Joden in het land woonden’. Slechts 19% had een andere mening, de rest had geen mening.

De tweede helft van de twintigste eeuw bestond voor de Joden in Duitsland vooral uit herstel en een nieuw leven opbouwen. Men kreeg langzaam weer het vertrouwen in de regering. De Duitse regering probeerde de Joden te helpen weer opnieuw te beginnen.

Herdenken

Op zeven december 1970 zag de wereld hoe toenmalig bondskanselier Willy Brandt knielde voor een gedenksteen van de Joodse slachtoffers in Warschau. Hij zei zelf daarover: “Op grond van wat de Duitsers deden en onder last van die miljoenen moorden, deed ik wat mensen doen wanneer woorden tekort schieten.”

Willy Brandt knielt in Warshau (Szczebrzeszynski, Wikimedia Commons)

In 1978 werd er in Heidelberg een Joodse Hogeschool geopend. De school werd door de regering gefinancierd.

In 1985, veertig jaar na het einde van de oorlog, sprak de bondspresident Richard von Weizsäcker over de bevrijding van het Nationaalsocialisme, niet over de nederlaag van Duitsland. In 1985 bracht dezelfde von Weizsäcker, als eerste in de functie van bondspresident, een bezoek aan Israël.

In 1995 doet het Allenbacher Instituut opnieuw een opinieonderzoek in Duitsland. Het onderzoek wijst uit dat 15 tot 20 procent van de Duitse bevolking een antisemiet is. Dat betekent, na een klein rekensommetje, dat er per Jood in Duitsland 300 antisemieten zijn.

Vandaag de dag worden er in Duitsland nog steeds Joodse begraafplaatsen verwoest, brand gesticht in synagogen en worden Joden op straat aangevallen. In 2014 behandelden rechtsinstanties in Duitsland 1.600 gevallen van geweld tegen Joden, tegenover 1.275 in 2013.

Afgelopen oktober uitte de voorzitter van de Zentralrat der Juden zijn zorgen tegenover bondskanselier Angela Merkel over de aanhoudende stroom van migranten. De migranten komen namelijk uit landen waar Israël als vijand wordt gezien. Zij zijn veelal met vijandigheid tegenover Israël en Joden opgegroeid. De Joden vrezen een toename van het ‘Arabische antisemitisme’.

Emigratie

De statistieken laten zien dat het aantal Joden in Duitsland het afgelopen jaar is afgenomen. Of dat te maken heeft met Netanyahu, die in het voorjaar van 2015 de Europese Joden opriep om naar Israël te emigreren, is niet bekend.

Zo verlieten in 2014 169 Joden Duitsland. In 2013 waren dit er 150. Maar in 2012 waren het er zelfs 256 en dat jaar ervoor 230. Een duidelijke toenemende trend van het aantal Duitse Joden die emigreren is dus niet echt te zien.

Veel van hen voelen zich Duitser en voelen er dan ook niets voor om te emigreren naar Israël. Duitsland is immers al generaties lang hun thuisland.


Bronnen:

Benz, W. (1991). Dimension des Völkermords: Die Zahl der jüdischen Opfer des Nationalsozialismus. Plaats: München

Bergmann, W. (2006) Was heißt Antisemitismus? Bundeszentrale für politische Bildung. Geraadpleegd op 2 november 2015, van https://www.bpb.de/politik/extremismus/antisemitismus/37944/was-heisst-antisemitismus

Brössler D. und Probst R. (2010, 11 november) Neunzehn Dollar pro Jahr, Süddeutsche Zeitung. Geraadpleegd op 30 oktober 2015, van http://www.sueddeutsche.de/politik/entschaedigungszahlungen-neunzehn-dollar-pro-jahr-1.1022191

Brumlik M., Kiesel D., Kugelmann C., Schoeps J.H. (1986) Jüdisches Leben in Deutschland seit 1945. Plaats: Franfurt (Main)

Burgauer, E. (1993) Zwischen Erinnerung und Verdrängung — Juden in Deutschland nach 1945. Plaats: Hamburg

Deira, S. (2015, 4 oktober) Duitse Joden vrezen toenname antisemitisme door migratie, Elsevier. Geraadpleegd op 30 oktober 2015, van http://www.elsevier.nl/Buitenland/achtergrond/2015/10/Duitse-Joden-vrezen-toename-antisemitisme-door-migratie-2696704W/

Dieckmann Chr. (2010, 6 december) Er kniete auch für uns, die Zeit. Geraadpleegd op 30 oktober 2015, van http://www.zeit.de/2010/49/Kniefall-Willy-Brandt

Dischereit E. (2006, 21 september) Juden in Deutschland und Mitteleuropa nach 1945. Geraadpleegd op 28 oktober 2015, van http://www.kinofenster.de/filme/ausgaben/kf0501/juden_in_deutschland_und_mitteuropa_nach_1945/

Ewert, B. (2015, 15 april) Statistik: Zahl der Juden in Deutschland nimmt ab. Geraadpleegd op 3 november 2015, van http://www.noz.de/deutschland-welt/politik/artikel/565361/statistik-zahl-der-juden-in-deutschland-nimmt-ab#gallery&0&0&565361

Gay R. (2001) Das Undenkbare tun — Juden in Deutschland nach 1945. Plaats: München

Harmsen, H. (1958) Integration heimatloser Ausländer und nichtdeutscher Flüchtlinge in Westdeutschland. Plaats: Augsburg

Kramer, S.J. (2009, 22 september) Zwanzig Jahre jüdische Zuwanderung nach Deutschland, Zentralrat der Juden in Deutschland. Geraadpleegd op 2 november 2015, van http://www.zentralratdjuden.de/de/article/2646.zwanzig-jahre-j%C3%BCdische-zuwanderung-nach-deutschland.html

Leibowitz, S. (2008, 18 juni) Entschädigung: “Die Deutschen sind billig davongekommen“. Geraadpleegd op 28 oktober 2015, van http://www.hagalil.com/01/de/Israel.php?itemid=2437

Powell M. (2013, 9 novemeber) Judenfeindlichkeit ist gesellschaftsfähig geworden, Zeit Online. Geraadpleegd op 30 oktober 2015, van http://www.zeit.de/politik/2013-11/Antisemitismus-Deutschland-Gedenktag

Rübel, J. (2013, 10 januari) Man spricht Deutsch, Holocaust-Überlebende, Frankfurter Allgemeine. Geraadpleegd op 30 oktober 2015, van http://www.faz.net/aktuell/holocaust-ueberlebende-man-spricht-deutsch-12015272.html

Syd (2013, 29 mei) Mehr Entschädigung: Deutschland zahlt 800 Millionen Euro an Holocaust-Überlebende, Der Spiegel. Geraadpleegd op 2 november 2015, van http://www.spiegel.de/politik/ausland/deutschland-zahlt-772-millionen-euro-fuer-pflege-von-holocaust-opfern-a-902481.html

Verbij, A. (2012, 24 januari) “Antisemitisme is diep verankerd in Duitsland”, Trouw. Geraadpleegd op 28 november 2015, van http://www.trouw.nl/tr/nl/4496/Buitenland/article/detail/3134940/2012/01/24/Antisemitisme-diep-verankerd-in-Duitsland.dhtml

������n�U10

Like what you read? Give Marc Olde Kalter a round of applause.

From a quick cheer to a standing ovation, clap to show how much you enjoyed this story.