“Het verzet tegen CETA en TTIP groeit”

Een maand of wat geleden, toen Trump nog niet was verkozen en de wereld er heel anders uitzag, interviewde ik voor m’n studie Jurjen van den Bergh, woordvoerder van de TTIP Alarmcoalitie. Ik sprak met hem over CETA, het handelsverdrag tussen Canada en de EU — toen razend actueel.

Het zou een zegen zijn als CETA en TTIP niet doorgaan, want dat zou een progressiever en duurzamer handelsverdrag mogelijk maken. Dat zegt Jurjen van den Bergh, woordvoerder van de TTIP-Alarmcoalitie, die zich tegen de handelsverdragen tussen de EU en Noord-Amerika keert.

Het Waalse verzet tegen CETA is voorbij, eind goed al goed?

“Het is nog maar de vraag of CETA er komt, ik zie dit als een eerste horde die met veel moeite is genomen. Als het er uiteindelijk wel komt, dan moet de deal nog door het Europees Parlement en de nationale parlementen. Ik denk dat als de twee progressieve regeringen van Canada en de Europese Unie kijken wat de problemen zijn en dat uitonderhandelen, er wel een deal kan komen. Dat gaat dan om progressieve handelspolitiek, waarvan iedereen zegt dat die er bij het volgende verdrag moet komen. Dat kan dan bij deze deal al geregeld worden.”

Canada zegt juist: dit is een progressieve deal, want de middenklasse krijgt er banen en groei bij.

“De economische groei is verwaarloosbaar, 0,02 procent BBP-groei over vijfentwintig jaar. De progressieve deal tussen de regering van Justin Trudeau en Europa zit er wel in, maar dan moeten ze verder onderhandelen dan de deal die er nu met de conservatieve Stephan Harper is gemaakt. Mijn Canadese collega’s wijzen vaak naar NAFTA. Daardoor verdwenen 600.000 Canadese banen en werd de inkomensongelijkheid groter.”

Hoe zou het een progressieve deal kunnen worden? Zijn dit soort verdragen niet inherent neoliberaal?

“Ja, wel zoals ze begonnen zijn. Het bedrijfsleven vroeg erom. Die wilden een handelsdeal waarin niet alleen de tarieven aangepast werden maar ook het investeringsklimaat. Daar gaat het mis. Als je dat klimaat wilt veranderen moet je een paar standaarden opgeven, zoals de mogelijkheid om milieubeleid te voeren en goede arbeidsvoorwaarden te regelen. Maar het zit erin, een progressieve deal. Minister Ploumen (PvdA, buitenlandse handel) zegt nu: eerlijke en duurzame handel moet de basis zijn. Dat zou een fundamentele shift zijn, maar die is mogelijk met de regering van Justin Trudeau.”

Je kunt ook zeggen, en dat is het argument van Obama: het is een geopolitiek instrument, niet per se economisch.

“Als ik aan Eurocommissaris Cecilia Malström vraag waarom ze dit verdrag wilt, erkent ze de economische winst niet te kunnen waarmaken, de banengroei niet te kunnen hardmaken, en dat het midden- en kleinbedrijf er niet van profiteert. Maar ze zegt ook: geopolitiek levert het ons voordelen op om een handelsblok te vormen met andere gevestigde economieën. Wij denken dat je het dan anders moet doen. Zet hoogwaardige, duurzame economieën op, waarin je kennis centraal zet en concurreert op kwaliteit in plaats van prijs. Dan kun je een handelsblok aangaan.”

Zijn dit soort verdragen er niet juist om grip te krijgen op globalisering? Elke markt heeft een marktmeester nodig.

“Ik zou er heel erg voor zijn als dit soort verdragen gebruikt werden om de economie te versterken.

Maar dat doen ze niet. Het is echt een doodsreutel van het oude neoliberalisme. Dat heeft een gevoelige opdonder gekregen met de crisis, maar zoekt naar andere manieren om door te blijven gaan op de oude voet. Dat is wat ons betreft TTIP en CETA, zeker als dat arbitragesysteem erin zit. Die marktmeester is er nu ook al, bijvoorbeeld de Autoriteit Financiële Markten. Investeerders worden nu beschermd binnen de grenzen van de redelijkheid. De kern is: hoe definieer je handelsbelemmeringen? Als je het welzijn van mensen, dieren en milieu als belemmering ziet en dat is je idee van marktmeesterschap, dan ga je te ver. Dan zet je winsten boven welzijn.”

Wat hebben de Walen gewonnen?

“Best wel veel. De belangrijkste winst is dat het arbitragesysteem naar het Europees Hof gaat. Als je een nieuw juridisch instrument gaat introduceren moet je weten of dat past in onze wetten. Ik ben er vrij optimistisch over dat het Hof gaat zeggen dat het ontoelaatbaar is. Als dat gebeurt, stapt België uit de deal en moet er opnieuw onderhandeld worden. Ik denk dat het Hof erkent dat zowel Canada als de EU volwassen rechtsstaten zijn en zo’n arbitragesysteem niet nodig hebben

Stel dat CETA en TTIP er niet komen, hoe rampzalig is dat?

“Ik denk dat het een zegen zou zijn, de handel gaat toch wel door. Er is een groot draagvlak voor een democratische, duurzame, eigentijdse handelsdeal. Juist iemand als de Canadese premier Justin Trudeau moet zich realiseren dat als ze de geopolitieke strijd willen voeren, ze een andere deal nodig hebben. Met economische groei, maar hand in hand met de klimaatdoelen en het beschermen van democratie en rechtsstaat. Je kunt niet concurreren met China op de hoogte van onze lonen, of de standaarden die we hanteren. Dan moet je op iets anders concurreren.”

China trekt zich vast weinig aan van zo’n eigentijdse deal.

“Je moet niet het beeld schetsen dat China en Rusland alleen onduurzaam groeien. Ook daar wordt het akkoord van Parijs geratificeerd. Maar mijn idee is: wees gewoon beter. Dat is de enige manier om je positie overeind te houden.”

Al deze handelsverdragen, en de EU ook, zijn volgens sommigen neoliberale monsters. Is het dan niet naïef om te denken dat je de EU van binnen uit kunt veranderen?

“Ik denk dat het naïef is om te denken dat de EU zich in deze vorm overeind kan houden. Yanis Varoufakis begon zijn burgerbeweging (DiEm25 — MLA) met de stelling dat Europa moet democratiseren, of ze zal desintegreren. Ik denk dat die analyse klopt. Het enige wat er nu kan gebeuren is een ramkoers tussen enerzijds vasthouden aan het oude model en anderzijds populistische en nationalistische bewegingen. Dat gaat Europa verliezen.”

Maar Varoufakis wil minder macht voor nationale lidstaten. De EU is nu in de kern nog een intergouvernementele organisatie, hij wil meer supranationalisme. Krijg je dan niet juist een ramkoers met populisten?

“Ik denk dat daarin een fundamenteel verschil zit tussen het progressieve verzet tegen dit soort handelsdeals en het populistisch-rechtse verzet. Voor hen zijn dit manieren om te komen tot een meer nationaal georganiseerde wereld. Ik zal Varoufakis niet helemaal als norm der dingen nemen, maar ook hij wil een combinatie van nationaal en supranationaal. Ik denk dat daarin ook uiteindelijk de toekomst van handel en economische ontwikkeling zit. Dat Europa zich breed op progressieve standaard richt. Dat betekent dat als het Europees Parlement het Parijs-verdrag ratificeert dat ook moet terugkomen in handelsdeals. Hetzelfde met belastingen en landbouwstandaarden, dat moet ook terugkomen in zo’n deal. De uiteindelijke uitkomst moet zijn dat de Europese standaarden hoog zijn, en je binnen die marges kunt handelen.”

Hoe groot is het verzet tegen CETA en TTIP?

“Milieudefensie, TNI en Foodwatch hebben al zo’n 185.000 handtekeningen verzameld voor een referendum. Het verzet is naar mijn idee heel breed en ook heel diep gevoeld. Een jaar geleden was volgens Eurobarometer 81 procent van de Nederlanders voorstander van een handelsverdrag met de Verenigde Staten. Dat is nu 53 procent, dus die steun daalt enorm. 90 procent van de Nederlanders is tegen het arbitragesysteem. Dat lijkt me heel breed verzet.”

Dat is tegenstand, maar nog geen verzet.

“Vorige week stonden met achtduizend mensen op het Museumplein, dat is voor Nederland veel. We hebben 185.000 handtekeningen verzameld voor een referendum. De 3,5 miljoen handtekeningen Europees burgerinitiatief vormen de grootste petitie ooit. De weerstand is enorm, het verzet wordt steeds groter.”

One clap, two clap, three clap, forty?

By clapping more or less, you can signal to us which stories really stand out.