Een duik in het verleden van de gladiator

|Tijdelijke expo in het Gallo-Romeins museum

In het Gallo-Romeins museum in Tongeren loopt momenteel de expo ‘Gladiatoren — Helden van het Colosseum’. Het toont een van de beroemdste figuren uit de geschiedenis: de gladiator. Van zijn geboorte en hoe hij leefde tot het moment dat hij de dood vond.

Mozaïek die het gevecht toont, waarbij twee gladiatoren een tijger versloegen.

De spektakels waarbij woeste krijgers vechten op leven en dood onder het toezicht van duizenden nieuwsgierigen, zijn velen onder ons al bekend. Geportretteerd in boeken en films, kennen we de getypeerde gladiator als een man zonder vrees. Deze tentoonstelling schetst echter een genuanceerd beeld van de man achter het wapen. De concrete historische context wordt gegeven om deze gewelddadige en ruwe vorm van entertainment correct te kunnen plaatsen en begrijpen.

De schedel van een beer, die gevonden werd in een amfitheater.

|Jachtpartijen

De Romeinse gladiatorengevechten zijn een onrechtstreekse nakomeling van de grote jachtpartijen die al plaatsvonden voor de zogenaamde geboorte van Christus. Voor die jachtpartijen, importeerden men exotische dieren die men later in de strijd af zou slachten. Niet alleen vocht mens tegen dier, ook dieren onderling liet men gevechten voeren, zoals bijvoorbeeld de zeldzame strijd tussen leeuw en alligator.

|Vechten op begrafenissen

De Myceners uit Griekenland, organiseerden op begrafenissen van naasten, al vechtpartijen. De Griekse dichter Homerus beschreef zo een begrafenis. Na het executeren van krijgsgevangenen, werden er sportwedstrijden gehouden en als afsluiter gladiatorengevechten. Later werden deze tradities overgenomen door de Romeinen. Rond 250 voor Christus vonden de eerste gevechten plaats in Rome. Dit snel verspreide fenomeen werd een onderdeel van de dagdagelijkse bezigheden onder het bewind van keizer Augustus. Die bloeiperiode eindigde rond 300 na Christus. Het laatste gladiatorengevecht vond plaats in 435 na Christus.

Vondst die rond 400 v. Chr. al getuigde van gevechten

De tentoonstelling begint met een handjevol vondsten uit de ontstaansperiode van de gladiatorengevechten. Vooral de grafmonumenten tonen de rituele taferelen waar de gevechten uit voortvloeiden. We worden ook voorgesteld aan de zogenaamde ludi. Dit was een kazerne waarin de gladiatoren intensief trainden voor een gevecht, dat gemiddeld zo een twee keer per jaar plaatsvond. De toeschouwer wordt meer duidelijkheid verschaft, over de verschillende soorten gladiatoren die er waren. Want nee, ze waren meer als enkel agressieve mannen die elkaar hersenloos te lijf gingen. Er bestonden minstens 16 verschillende ‘soorten’. Iedere soort maakte gebruik van andere specifieke wapens en vechttechnieken. Levensgrote beelden en replica’s van wapens, maken het mogelijk om de gladiator zo correct mogelijk in te beelden. Teruggevonden miniatuurbeeldjes en overblijfselen uit de stad Pompeii, geven een beeld van zijn uitrusting.

Deze versiering maakte onderdeel uit van het Colosseum in Rome

|Het Colosseum

Een amfitheater was een soort arena waarin deze schouwspellen plaatsvonden. Het belangrijkste in deze grote ruimtes, was dat het gevecht voor alle toeschouwers, die trouwens hiërarchisch zaten gerangschikt, duidelijk zichtbaar was. Een deel van de tentoonstelling wordt gewijd aan hét bekendste amfitheater, het Colosseum in Rome. Een stukje geschiedenis van de gladiatoren dat zeker niet kan ontbreken. Enkele brokstukken van het Colosseum zijn er daadwerkelijk aanwezig. Voor allen wie niet naar Italië kan, bracht deze expo een klein stukje naar ons. Van de versieringen tot de uitgebeitelde plaatsnamen. Wie in musea steeds de onweerstaanbare drang voelt om met zijn vingers langs het object te strijken, niet gevreesd. Enkele brokstukken van het Colosseum mogen daadwerkelijk aangeraakt worden door nieuwsgierige handen.

Deze aarden kruik en miniatuurbeeldje, werden gevonden in Tongeren zelf.

|Lokale geschiedenis

Naast de vondsten vanuit alle uithoeken van de wereld, toont de expo ook enkele historische objecten die gevonden werd in het Limburgse Tongeren zelf. Rond ongeveer 10 voor Christus hoorde onze streek bij het Romeinse rijk. De invloeden van de Romeinen waren in die tijd dan ook sterk merkbaar. Men vindt overblijfselen van Nijmegen tot Trier, van de bouwprojecten waarmee de hogere klassen hun macht en status mee trachtte aan te duiden. Ook hier werden gladiatorengevechten gehouden maar dan minder grootst als in het machtige Rome. Als er in Tongeren ooit daadwerkelijk een amfitheater heeft gelegen, is niet bekend. Maar de vermoedens zijn er, dat ergens nog resten verborgen liggen van een locatie waar de gevechten in deze omstreken gehouden werden.

Ze werden niet voor niets de helden van het Colosseum genoemd, die gladiatoren. In deze expo worden typeringen ontkracht en de juiste context gegeven, waardoor deze bron van geweld toch enigszins begrijpelijk werd. De getoonde stukken zijn afkomstig uit 45 verschillende musea en dat is duidelijk voelbaar in de diversiteit van de collectie. De bijbehorende uitleg daarentegen, was iets meer ééntoniger. Wie echt alle beschikbare informatie verwerken wil, merkt dat er soms in herhaling wordt gevallen. Een klein minpunt waardoor de expo al snel wat slopend aanvoelt. Waar het hart van vol is, loopt de mond van over. Maar goed dat die passie zich vertaalt in een brede collectie, die het grootse verhaal van de gladiator correct en begrijpelijk schetst.

Deze expo loop nog tot en met 3 april in het Gallo-Romeins museum te Tongeren.