Een gebedshuis en een paar rondjes drank

Wekelijkse nieuwscolumn

In De Volkskrant stond een artikel over mensen die een week van Facebook account ruilden. Het waren mensen die qua mening over politiek en samenleving behoorlijk ver uit elkaar lagen — een moslima en PvdA-stemmer ruilde bijvoorbeeld met een overtuigd PVV aanhanger. Het ging om een test van de Facebook ‘filterbubbels’, het idee dat je alleen het nieuws voorgeschoteld krijgt dat je mening versterkt, omdat sociale media via likes en clicks je voorkeuren leert kennen. Het gevolg zou zijn dat mensen met verschillende meningen steeds verder van elkaar afdrijven.

Na een week waren de PVV stemmer en de PvdA stemmer niet dichter tot elkaar gekomen. De PvdA stemmer: ‘Is het eindelijk klaar? Ik kan deze depressieve bubbel niet meer aan.’ De PVV-stemmer verzucht dat tijdlijn van de PvdA’er onredelijk idealistisch is: ‘Iedereen is van de wereld en de wereld is van iedereen, dat idee. Heel fijn dat mensen idealen hebben, maar dat wereldbeeld strookt niet met de praktijk.’

Nou doen de journalisten het er ook om natuurlijk. Twee extremen tegenover elkaar zetten en er dan op wijzen dat er toch wel een groot verschil is. Daarbij is het idee van nieuwsbubbels natuurlijk extra interessant voor journalisten, want mensen lezen graag nieuws over zichzelf, en vervolgens maken zij er dan weer nieuws van en zo versterkt het zichzelf. Dus als het waar is dat filterbubbels bestaan, is het tegelijkertijd waar dat de filterbubbel over filterbubbels exponentieel groeit door de aandacht van de media.

Hoe ernstig die bubbels zijn is dus best lastig vast te stellen.

Los daarvan: natuurlijk zijn er filterbubbels. Op Facebook, maar ook in het niet virtuele leven. Iedereen leeft in een filterbubbel. Je filterbubbel is wat je ziet, waar je woont, wie je ouders en je vrienden zijn. Je filterbubbel is je buurt, je buurvrouw, je school, je werk. Als je nu hartje Utrecht woont, en opeens pak je je spullen en vertrekt naar het diepste puntje van Limburg, dan kan je er vanuit gaan dat je beeld van de werkelijkheid verschuift. Je realiseert je vast opeens hoe belangrijk het is om eens per jaar uitgebreid verkleed dagenlang in de kou op straat bier te gaan drinken, bijvoorbeeld.

Je hebt waarschijnlijk ook meer PVV stemmers om je heen dan je in Utrecht had — het schijnt dat er vooral in Limburg veel mensen een voorkeur hebben voor die partij. Utrechters daarentegen schijnen D66 stemmers pur sang te zijn. Toch vreemd dat er zulke grote verschillen zijn tussen die regio’s die eigenlijk maar een half uurtje rijden van elkaar af liggen. Eigenlijk zijn die regio’s dus ook twee filterbubbels.

Hoe zouden die PVV en D66 bubbels ontstaan zijn? Is er in Limburg ooit per ongeluk een moskee gebouwd op de plek waar eigenlijk een bouwplaats voor carnavalwagens moest komen? Heeft Hans van Mierlo in de jaren zeventig een paar rondjes voor de zaak gedaan in het juiste Utrechtse café?

Dat de basis van twee politieke partijen gelegd werd bij een ongelukkig geplaatst gebedshuis en een paar rondjes drank is natuurlijk absurd. Je vraagt je alleen af waar het dan wel door komt. Waar die bubbels ooit op gebaseerd zijn. Niet op de waarheid, dat kan niet. De waarheid laat zich niet in een bubbel vangen.