De economische sluier
Duurzaamheid, iedereen gebruikt een andere definitie voor het woord. De een bedoelt de eigenschap van lang goed te blijven of te blijven bestaan, een ander bedoelt het streven om verstandig met energiebronnen en het milieu om te gaan. Ook worden definities gebruikt als: bestendig(heid), consistentie, duur, hechtheid, solidariteit, stabiliteit en sterkte. [1]
Waar ik het met u over wil hebben in dit artikel is Circulaire Economie, een hot-topic tegenwoordig in bedrijvenland. Allereerst zal ik u uitleggen wat Circulaire Economie inhoudt, vervolgens wil ik het gaan hebben over de mogelijke gevolgen voor de toekomst. Ook zullen nog wat andere idealen of ideeën kort besproken worden die goed samengaan met het idee van Circulaire Economie.
Circulaire Economie
Circulaire Economie zal, als u er mee in aanraking komt, veelal worden uitgelegd met het Butterfly Model van de Ellen MacArthur Foundation(figuur 1 [2]). Dit model laat zien hoe alle materialen in het ideale geval in een cirkel lopen (circulair) en maakt daarbij onderscheid tussen biologische en technische materialen (technische materialen zijn niet-organische materialen). Bedrijven zullen met hun producten en diensten proberen te streven naar de kleinste cirkels. Hoe langer materialen in de kleinste cirkels gebruikt kunnen worden, hoe langer ze mee gaan en hoe minder nieuw materiaal er aan toegevoegd hoeft te worden.

Bij de technische materialen (rechterkant) gaat het er om dat materialen zo lang mogelijk gebruikt worden op een zo hoog mogelijk kwaliteitsniveau. Dit kan onder andere gedaan worden door levensduurverlenging, modulariteit — onderdelen kunnen eenvoudig vervangen worden –, en flexibiliteit van de functies van een product; als er een andere behoefte is kan het product er aan aangepast worden. Een voorbeeld van flexibiliteit is het toevoegen van functies aan een smartphone door nieuwe apps.
Bij de biologische materialen (linkerkant) gaat het er om dat het materiaal zo lang mogelijk gebruikt wordt, voordat het verbrand of gecomposteerd wordt. Een mogelijkheid om dit tot stand te brengen is het gebruiken van de materialen volgens het ‘Cascading’ model (figuur2 [3]).

In de Circulaire Economie loont het om producten te maken op een duurzame manier met een lange levensduur, in tegenstelling tot het huidige economische model. In het huidige model worden producten geproduceerd, verkocht en afgedankt; hierbij gaan de materialen verloren en verdient de producent door producten te verkopen. Als een producent in het huidige model producten maakt die duurzaam zijn en een lange levensduur hebben dan zal hij er alleen maar op achteruit gaan aangezien de markt op een gegeven moment verzadigd kan zijn.
In de Circulaire Economie zijn er verschillende businessmodellen mogelijk. Eén hiervan wil ik graag uitlichten en dat is het ‘performance model’. Dit businessmodel is gebaseerd op het verhuren van een functie, bijvoorbeeld het verhuren van de functie licht[4], wassen [5] of fietsen [6]. Hierbij wordt de functie van het product verhuurd en blijft het product eigendom van de producent of de verhurende instantie. Onder de verhuur valt het hele pakket; voor één prijs kunt u het product gebruiken inclusief energie, water en wat het product ook maar nodig heeft. Zo worden bijvoorbeeld de kosten van elektriciteit ook verhaald op de eigenaar (in dit geval is dat dus de producent of de verhurende instantie). Het kan in dit geval voor de eigenaar lonen als de kwaliteit van de producten hoog is (kwaliteit van materialen, levensduur product, etc.), als de producten duurzaam functioneren en duurzaam geproduceerd worden. De eigenaar kan winst maken door bijvoorbeeld weinig onderhoud, recyclebare materialen en lage energiekosten.
Niet alleen bedrijven houden zich bezig met Circulaire Economie, de overheid doet dat ook. De overheid ziet Nederland graag circulair functioneren en heeft hier doelen voor opgesteld. In 2030 is het de bedoeling dat bedrijven in Nederland 50% minder primaire grondstoffen gebruiken in vergelijking met het verbruik nu. En in 2050 is het de bedoeling dat Nederland volledig circulair is. Om de doelstellingen van 2030 en 2050 te realiseren, is er in januari 2017 een grondstoffenakkoord getekend met 180 verschillende bedrijven, gemeentes en provincies. [7][8]
Toekomstvisie
Stel dat de Circulaire Economie tot in de puntjes wordt uitgevoerd in de wereld. Wat zou dan een mogelijk toekomstbeeld zijn? Ik wil met u een aantal mogelijke gevolgen doorlopen:
— Binnen een Circulaire Economie is het aantrekkelijk om producten te delen, omdat zo de levensduur verlengd wordt. Dit wordt ook wel deeleconomie genoemd. Deeleconomie is al volop in opkomst, zoals bij initiatieven als Airbnb en Snappcar. Ook bij de VGST is de deeleconomie al in volle gang; waarom zou u bijvoorbeeld een slijptol kopen voor het bevrijden van uw fiets, als u het ook kunt lenen van uw amicae amicique?
— Als producten aan ons verhuurd zullen worden dan gaan we ons waarschijnlijk minder hechten aan materie, en meer aan andere zaken.
— Het kan rustgevender werken als u zich geen zorgen hoeft te maken om de energierekening. Deze zullen vallen onder de huur van de functie van een product.
— Misschien moeten we uiteindelijk, als er nog wel producten verkocht worden, eerst producten inleveren voordat we weer een nieuw product kunnen kopen. Stelt u zich voor dat metaal schaars is geworden en u een nieuwe smartphone wilt. Dan moet u misschien uw oude telefoon inleveren, of die van uw huisgenoot, of de broodrooster, een fiets uit een sloot of iets uit uw schuur die vol ligt met spullen van oud-huisgenoten.
Er zijn vast nog veel meer gevolgen te verzinnen, voor binnen- en buitenland en de relatie ertussen, maar voor nu laten we het hierbij.
Andere ideeën
De drie andere ideeën die bij het schrijven van dit artikel in mij op kwamen waren het idee van het basisinkomen, het idee van de verschuiving naar ‘het Nieuwe Werken’, en het idee van inclusieve economie of inclusief ondernemen.
In de tweede themagroepronde van dit jaar was er ook een boek dat over basisinkomen ging; ‘Gratis geld voor iedereen’ van Rutger Bregman. Dit boek was erg interessant.
Basisinkomen houdt in dat iedereen een vast bedrag per maand krijgt, zonder er wat voor te hoeven doen, dus ook geen sollicitaties zoals bij een uitkering wel het geval is. Dit bedrag zal net genoeg zijn om van te leven. Alles wat verdiend wordt door werken komt er bij op. De gedachte erachter is dat mensen niet meer in hoeven te zitten over het rondkomen (korte termijn denken) maar dat men verder kan kijken dan het eten van de avond. Men kan nadenken over een opleiding of baan. Het basisinkomen zou, zo blijkt uit verschillende onderzoeken, ook goedkoper zijn dan het huidige uitkeringssysteem.
Basisinkomen heeft raakvlakken met de deeleconomie, waarover hierboven geschreven is. Ook past het binnen de veranderingen richting een circulaire en flexibele economie. Basisinkomen is een concept waar vooral de overheid een richting in moet kiezen.
Het Nieuwe Werken is een verzamelnaam van diverse manieren van slimmer, efficiënter en effectiever werken. Het gaat niet meer om aanwezig zijn op het werk en uren maken, maar het gaat om de output die geleverd wordt. De vrijheid en ruimte wordt gegeven om het werk naar eigen inzicht te doen binnen bepaalde grenzen. Praktische uitwerkingen van het Nieuwe Werken zijn bijvoorbeeld Scrum (zoals u misschien geleerd krijgt op uw studie, dit is iets anders dan scrummen zoals we dat bij de VGST leren), flexplekken, mogelijkheden om te werken vanuit huis en zelf werktijden bepalen. Dit moet er voor zorgen dat het werk effectiever, efficiënter en plezieriger wordt ingevuld en ervaren. [9]
Dit is ook een concept waar bedrijven mee te maken krijgen. Beide concepten (Circulaire Economie en het Nieuwe Werken) gaan over het anders inrichten van je bedrijf.
Inclusieve economie of inclusief ondernemen wordt vaak gekoppeld aan Circulaire Economie. Inclusieve economie houdt in dat alle mensen, met al hun talenten en beperkingen, geaccepteerd moeten worden in de maatschappij en ook aan het werk moeten kunnen in de maatschappij. [10] Ook zij die een afstand hebben tot de arbeidsmarkt. Zo ben je als bedrijf niet alleen goed bezig voor de natuur, maar ook voor de mensen om je heen en kan je echt wat betekenen.
Een voorbeeld van Circulaire Economie en inclusieve economie is Sheltersuit [11]. Zij maken voor daklozen warme, winddichte jassen waar een slaapzak aan geritst kan worden. Hiervoor gebruiken zij gebruikte materialen (tenten en slaapzakken van festivalterreinen). De jassen worden gemaakt door vrijwilligers, daklozen, werklozen en vluchtelingen om hen zo een handje te helpen.
Inclusieve economie heeft invloed op overheid en bedrijven.
Dit hele artikel is maar een klein tipje van de spreekwoordelijke economische sluier en het is vooral geschreven om u te informeren over het bestaan van Circulaire Economie en de andere theorieën. Wie weet huren studenten over 10 jaar niet alleen een kast of kamer, maar ook alles wat er in staat.
Dit artikel is geschreven door J.C. Haitsma-Wolters en verscheen eerder in het Kleintje VGST (34.5)
Bronnen
1. Encyclo.nl, verkregen 20 maart 2017, van http://www.encyclo.nl/begrip/duurzaamheid
2. Ellen MacArthur Foundation, verkregen 22 maart 2017, van https://www.ellenmacarthurfoundation.org/circular-economy/interactive-diagram.
3. Ellen MacArthur Foundation, 2013, Towards the Circular Economy Vol. 1: an economic and business rationale for an accelerated transition, p34.https://www.ellenmacarthurfoundation.org/publications/towards-the-circular-economy-vol-1-an-economic-and-business-rationale-for-an-accelerated-transition.
4. Tegenlicht, aflevering ‘Einde van bezit’, uitgezonden op 8 november 2015, https://www.vpro.nl/programmas/tegenlicht/kijk/afleveringen/2015-2016/einde-van-bezit.html. Hierin wordt genoemd dat Philips de functie ‘licht’ verhuurt aan bedrijven, in plaats van het verkopen van lampen. Ook wordt het hele circulaire gedachtengoed mooi uitgelegd in dit filmpje.
5. Bundlesverhuurt wasmachines, en verkoopt daarmee de functie wassen. Ze hebben ook een speciaal aanbod voor studenten:https://www.bundles.nl/wasmachine-huren-voor-studenten/.
6. NS verhuurt ov-fietsen, of verkoopt de functie van het gemakkelijk verplaatsen van A naar B. http://www.ns.nl/deur-tot-deur/ov-fiets.
7. Rijksoverheid, verkregen 22 maart 2017, van https://www.rijksoverheid.nl/onderwerpen/circulaire-economie.
8. Circulaire Economie Nederland, verkregen 22 maart 2017, van https://circulaireeconomienederland.nl/default.aspx.
9. Meer uitleg over het concept het Nieuwe Werken. http://www.carrieretijger.nl/carriere/promotie/het-nieuwe-werken 20maart2017
10. Inclusieve economie of inclusief ondernemen wordt verder verduidelijkt op de website van MVO Nederland. http://mvonederland.nl/succesvol-inclusief-ondernemen.
11. Sheltersuit, verkregen op 22 maart 2017, van http://www.sheltersuit.com/nl/wat-we-doen/.
