Faalentijnsdag

Valentijnsdag. Een dag in het jaar die veel mensen aangrijpen om, zij het geholpen door diverse marketingacties, romantisch of gezellig door te brengen met hun geliefde of aanstaande (D.V.). Een dag ook waarop veel mensen een poging doen om aan iemand te komen om een dergelijke dag mee door te brengen, dan wel betreuren dat ze niemand hebben om een dergelijke dag mee door te brengen, dan wel ontkennen dat er iemand zou zijn die met hen een dergelijke dag zou willen doorbrengen en de dag verder in haar geheel negeren. Op de laatste categorie na, verdient de economie, om het zo maar even incorrect te zeggen, een boel geld. Voor de eerste categorie ligt dat voor de hand, voor de tweede ook. Voor de derde wat minder, maar verkoopcijfers van ijs en chocolade en het omhoog schieten van de kijkcijfers voor normaal nauwelijks bekeken soapseries bewijzen het. Valentijnsdag is net als Ker(st)mis, Pasen en Halloween een heus commercieel festijn geworden en eigenaren van winkels en restaurants kunnen het dan ook niet laten om breed uitgemeten en in alle toonaarden te verkondigen dat Valentijnsdag dé dag is om iets speciaals te doen, voor die speciale andere, op die speciale dag. Ik hoor u al zeggen: ‘Wat enig.’ Maar ik ben hier niet voor de gezelligheid.

Valentinus

Er zijn verschillende verhalen over het ontstaan van de traditie van Valentijnsdag, de een wat algemener geaccepteerd dan de ander. Een zuivere waarheid is, zoals we dat inmiddels wel gewend zullen zijn, ver te zoeken, en daarom zal ik de verhalen hieronder kort noemen. 14 februari, de dag van de heilige Valentijn, werd al in het leven geroepen in het jaar 496 na Christus door paus Gelasius I. Zoals het gebruik was bij ter dood veroordeelde gelovigen in die tijd, kregen ook de beide — tenminste, men gaat ervan uit dat het er twee zijn geweest — mannen met de naam Valentinus een feestdag ter ere van hun marteldood, die voor beiden in de derde eeuw plaatsvond. De een was priester in Rome, de ander was de bisschop van Terni. Rome is bekend, Terni is een stad die ongeveer zo in het midden van Italië ligt dat wanneer je Italië los zou koppelen van Europa en de zee, een reusachtige spijker door Terni zou slaan en het land een zwaai zou geven, je een redelijk stabiele dubbele slinger hebt, maar dat verder terzijde.

Terni

Maar waar komt de traditie van Valentijnsdag vandaan, als dagen die ter ere van een heilige gevierd worden vaak te maken hebben met diens dood? Dit is waar de onzekerheden beginnen. Een verhaal gaat dat de toenmalige keizer van het Romeinse rijk de soldaten verbood te trouwen, in de veronderstelling dat ongetrouwde mannen betere soldaten waren. Valentinus zou in het geheim stelletjes getrouwd hebben, een misdaad waarvoor hij veroordeeld werd. Een andere verklaring van het romantische deel is het verhaal dat Valentinus, toen hij in zijn cel zijn executie aan het afwachten was, verliefd werd op de dochter van de cipier. Hij schreef op de vooravond van zijn executie de eerste ‘valentijnskaart’ aan de dochter van de cipier, getekend ‘Van jouw Valentijn.’ Het moet voor de dochter van de cipier hartverscheurend zijn geweest dat haar geliefde de volgende ochtend al stierf, maar hé, romantische verhalen eindigden vroeger natuurlijk maar zelden in het cliché ‘en ze leefden nog lang en gelukkig’, en Valentinus zal wel gedacht hebben: ‘Ik ga niet de pijp uit voordat ik nog een laatste grap uitgehaald heb.’

Een laatste verhaal dat helaas niet veel met romantiek te maken heeft maar des te meer aanspreekt in het kader van kerkgeschiedenis, is dat de keizer probeerde Valentinus te bekeren tot het heidendom, waarschijnlijk met doodsbedreigingen. Valentinus ging hier uiteraard niet mee akkoord omdat hij een held was, en verrichte vlak voor zijn executie ook nog een wonder door de dochter van de cipier van haar blindheid te genezen. Cupid(o) en Eros hebben in ieder geval niets met het verhaal te maken en worden er denk ik gewoon voor het verhaal maar bij betrokken. Ironisch is het wel dat dergelijke goden worden geassociëerd met de Romein Valentinus, die juist gedood is omdat hij van dergelijke goden niets moest hebben. Wat mogelijk wel met het verhaal te maken heeft is het heidense feest Lupercalia, dat in de klassieke oudheid op 15 februari gevierd werd door de Romeinen. Het verhaal gaat dat ongetrouwde jonge vrouwen hun naam in een kom deden, en dat ongetrouwde mannen een naam uit de kom mochten trekken. Met de informatie dat dit feest gevierd werd ter ere van Juno (de Romeinse beschermgodin en de vrouw van het huwelijk) en Pan (de god van de natuur) is het niet moeilijk in te vullen wat er verwacht werd van de op die manier gevormde koppels. Paus Gelasius I deed in 494 na Christus een poging het heidense feest te verbieden. Men bedacht in de 18e eeuw pas dat Valentijnsdag wel eens ingesteld zou kunnen zijn op 14 februari om het heidense Lupercalia te vervangen.

Is het u wel eens overkomen, dat u op Valentijnsdag ook daadwerkelijk ergens een kaart aantrof? Misschien wel op de mat, in het postvakje op school, of in het postvakje van de kerk? Mij wel, twee keer. En beide keren natuurlijk niet serieus, want wie doet dat nou eigenlijk, serieus een valentijnskaart sturen? Iedereen kent vast wel die suikerzoete hartjeskaarten die alleen al door hun kleur en hun geur — doorgaans die van een of ander obscuur parfum — je ogen laten rollen in hun kassen. Alsof je daar in zou trappen. Maar misschien heeft u ooit wel eens het lef gehad om met hart en ziel een brief te schrijven. Heel mooi, dergelijke dingen kan ik zeker waarderen in deze maatschappij waarin relaties met te weinig respect behandeld worden. Maar het probleem bij de meeste kaarten is dan nog wel het feit dat de afzender zijn of — meestal — haar naam niet op de kaart zet. Heel mooi, een valentijnskaart op de mat van onbekende afzender, of een roos met een sentimenteel maar anoniem kaartje eraan. Zelfs als je zou overwegen in het diepe te springen en er maar gewoon wat van te maken, dan blijft de vraag: ‘Wie stuurde dat ding eigenlijk?’ En daarmee wordt een van de, mijns inziens, grootste problemen van Valentijnsdag genoemd: die enkele keer dat mensen iets serieus sturen, staat er geen afzender op. En dan is het al haast niet meer te onderscheiden van een smakeloze grap.

Meestal hebben mensen het idee dat je op Valentijnsdag kaarten krijgt van je stille aanbidder. Ach kom, bestaat dat nou echt nog, een stille aanbidder? Wanneer er een relatie aan zit te komen weet ieder van u dat toch al veel eerder dan de slachtoffers zelf? Ik kan me niet voorstellen dat er de laatste tijd binnen de vereniging een relatie ontstaan is die u niet aan zag komen, of die ook daadwerkelijk een verrassing was voor tenminste één van beide partijen. Valentijnsdag is dan eerder een ‘dat dacht ik al’ dag waarop mensen op een bepaalde manier glimlachend knikken wanneer ze het goede nieuws horen van een van de betrokkenen.

Verder vind ik dat er wel eens wat meer creativiteit mag komen in de teksten en afbeeldingen op zo’n kaart. Ik heb het wel een beetje gehad met die ‘forever yours’ en ‘be mine’, maak er een keer iets grappigs van! Zoals een kaart met daarop de doorsnede van een landmijn waarin zich honingraten en bijen bevinden, met de tekst erboven: ‘Bee mine!’ vergezeld door een breed grijnzende smiley. Of, net zoals ik dit jaar van plan ben, een afbeelding van een gasmasker en een vlammenwerper voor een nasmeulend gebouw met de tekst: ‘I don’t want to set the world on fire, I just want to start a flame in your heart.’ Van dat soort dingen wordt een mens toch vrolijker dan van het eindeloos herhaalde en tot in den bloede afgezaagde ‘Van jouw Valentijn’?

Kortom, Valentijnsdag is leuk voor diegenen die iemand hebben om het mee te vieren, voor de anderen is het op zijn minst vervelend om aan te moeten zien hoe iedereen een topdag heeft en helemaal vrolijk is. En als dat kleffe gedoe overal nog niet voor genoeg irritatie zorgt, dan zijn het wel de reclames die weken van tevoren al beginnen met schreeuwen dat je toch echt iets voor die éne speciale ander moet doen! NU! Ach ja, waar geld te halen valt, zorgt marketing [1] voor de rest, en waar geen geld te halen valt zoekt marketing naar mogelijkheden daar verandering in te brengen. Een wijze les dus voor alle TBK’ers [2]. Nee, maak er een topdag van, van vrolijkheid en liefde wordt de samenleving alleen maar beter. Het zal ons toch worst wezen wat Valentinus ervan zou vinden dat zijn dag op deze manier ingevuld wordt!

[1] Zie ‘Marketing, zo lekker commercieel gebleven’ in Kleintje VGST 3, 2012–2013.

[2] Valt er toch nog wat leerzaams te halen uit deze satire

Dit artikel is geschreven door W. Schutte en verscheen eerder in het Kleintje VGST (30.4)

One clap, two clap, three clap, forty?

By clapping more or less, you can signal to us which stories really stand out.