Organik Gübre Ve Toprak Zenginleştiricileriyle İlgili Uygulama Talimatı

A-ÇEŞİTLİ HÜKÜMLER
Tanımlar:
Guano: Yarasa ve yabani kuşların dışkılarından toplanan ve mineralize olmamış doğal ürünü,
Gübre: Çiftlikte yetiştirilen balıklar hariç çiftlik hayvanlarının, altlık olarak kullanılan saman
ve talaş parçaları ile karışık olsun veya olmasın dışkı ve idrarını,
Hayvansal yan ürün: Yetiştiricilikte kullanılmayacak olan sperma, oosit, embriyo dâhil, insanlar
tarafından tüketimi amaçlanmayan hayvan kökenli ürünler veya hayvanların bütün vücut veya parçaları ile
artıklarını,
İşlenmiş hayvansal protein: İşlenmiş hayvansal protein ve diğer türev ürünlerine ilişkin özel koşullara
uygun olarak; yem materyali veya yemlerde kullanım veya organik gübre ve toprak zenginleştirici olarak
kullanılmak için uygun hâle getirmek için işlemden geçmiş kategori III ürünlerinden elde edilmiş olan (kan unu
ve balık yemini de içeren), ancak kan ürünleri, süt, süt ürünleri, süt türevi ürünler, kolostrum, kolostrum
ürünleri, santrijüj veya separatör tortuları, jelatin, hidrolize edilmiş protein ve dikalsiyum fosfat; yumurta ve
yumurta kabuklarını içeren yumurta bazlı ürünler, trikalsiyum fosfat ve kolajeni içermeyen hayvansal proteini,
Organik gübre ve toprak zenginleştirici: Toprağın fiziksel, kimyasal ve bitki besleme özellikleri ile
biyolojik aktivitesinin sürdürülmesi veya geliştirilmesi için ayrı ayrı veya birlikte kullanılan gübre,
mineralize olmayan deniz kuşu gübresi, sindirim kanalı içeriği, kompost ve sindirim kalıntıları dâhil
hayvansal ürünleri,
Sevk Raporu: İşletmeciler tarafından, hayvansal yan ürün ve bunların türev ürünlerinin sevkinde
düzenlenecek olan belgeyi( EK-1),
Sindirim kanalı içeriği: Memeliler ve uçamayan kuşların sindirim kanalının tüm içeriğini,
Türev ürün: Hayvansal yan ürünlerin bir ya da daha fazla muameleye, dönüştürmeye ve işlemeye tabi
tutulması sonucunda elde edilen ürünleri,
Ürün: Organik gübre ve toprak zenginleştiricileri,
Yönetmelik: İnsan Tüketimi Amacıyla Kullanılmayan Hayvansal Yan Ürünler Yönetmeliğini,ifade eder.
Hayvansal yan ürünler ve bunların türev ürünlerinin sınıflandırılması:
Hayvansal yan ürünler, bu ürünlerin halk ve hayvan sağlığına karşı oluşturduğu risk seviyesine göre
sınıflandırılır. Aksi belirtilmedikçe türev ürünler elde edildikleri hayvansal yan ürünün sınıfındaki kurallara
veya Bakanlıkça çıkarılan/çıkarılacak mevzuat hükümlerine tabidir. Sınıflandırmaya giren hayvansal yan
ürünler listeden çıkarılamaz.
1) Kategori I materyaline giren materyaller aşağıda belirtilmiştir.
(a) TSE hastalığı taşıdığından şüphelenilen veya resmî olarak doğrulanmış hayvanların,
(b) TSE hastalığının eradikasyonu amacıyla itlaf edilen hayvanların,
© Çiftlik hayvanları ve yabani hayvanlar hariç, pet hayvanları, sirk ve hayvanat bahçesi hayvanları
gibi hayvanların,
(ç) 13/12/2011 tarihli ve 28141 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Deneysel ve Diğer Bilimsel
Amaçlar İçin Kullanılan Hayvanların Refah ve Korunmasına Dair Yönetmelik hükümleri saklı kalmak şartıyla
deneysel amaçlar için kullanılan hayvanların,
(d) İnsan veya hayvanlara bulaşabilecek bir hastalık etkeni taşıdığından şüphelenilen yaban
hayvanlarının deri ve postları dâhil tüm gövdeleri veya parçaları,
(e) Belirlenmiş risk materyali,
(f) İmha anında, belirlenmiş risk materyali taşıyan ölü hayvanların vücutlarının tamamı veya parçaları,
(g) 17/12/2011 tarihli ve 28145 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Canlı Hayvanlar ve Hayvansal
Ürünlerde Belirli Maddeler ile Bunların Kalıntılarının İzlenmesi İçin Alınacak Önlemlere Dair Yönetmelik ile
ilgili diğer mevzuat hükümlerince yasaklanmış maddelerin verildiği hayvanlardan elde edilen hayvansal yan
ürünler,
(ğ) Canlı Hayvanlar ve Hayvansal Ürünlerde Belirli Maddeler ile Bunların Kalıntılarının İzlenmesi
İçin Alınacak Önlemlere Dair Yönetmeliğin EK?1 Grup B Veteriner ilaçları ve bulaşanlar listesinde yer alan ve
Bakanlık tarafından kullanılmasına izin verilen bileşenlerin kullanım düzeylerini aşan kalıntıları taşıyan
hayvansal yan ürünler.
(h) Kategori I materyali işleyen, belirlenmiş risk materyalinin çıkarıldığı işletme veya tesislerde atık
su muamelesi sırasında toplanan hayvansal yan ürünler,
(ı) Uluslararası taşımacılık yapan araçlardan gelen yemek atıkları,
(i) Kategori I materyali ile karışmış kategori II veya kategori III materyali.
2) Kategori II materyaline giren materyaller aşağıda belirtilmiştir.
(a) Mineralize olmamış deniz kuşları gübresi, gübre ve sindirim kanalı içeriği,
(b) Kategori II materyalini işleyen işletme veya tesisler ile birinci fıkranın (h) bendinde belirtilenler
dışında kalan kesimhanelerden elde edilen hayvansal yan ürünler,
© Canlı Hayvanlar ve Hayvansal Ürünlerde Belirli Maddeler ile Bunların Kalıntılarının İzlenmesi
İçin Alınacak Önlemlere Dair Yönetmelik gereğince kullanılmasına izin verilen düzeylerin üzerinde onaylı
madde veya bulaşan kalıntıları içeren hayvansal yan ürünler,
(ç) İçerisinde bulunan yabancı cisimler sebebiyle insan tüketimine uygun olmadığı belirlenen
hayvansal ürünler,
(d) İlgili mevzuat uyarınca özel şartlara tabi olarak ülkeye girişine izin verilenler veya mahrecine
iadesine izin verilmiş olanlar hariç, ülkeye girişine uygun bulunmayan kategori I materyali dışındaki hayvansal
ürünler,
(e) İhracattan geri dönüp menşe işletmenin kabul etmediği kategori I materyal dışındaki hayvansal
ürünler,
(f) Kategori I ve III de yer almayan; ceninler, damızlık amaçlı olmayan oosit, embriyo, sperma ve
yumurta içinde ölmüş kanatlılar ile hastalık kontrolü amacıyla öldürülen hayvanlar dâhil insan tüketimi amacı
dışında ölen veya öldürülen hayvanlar ve bunların parçaları,
(g) Kategori III materyali ile karışmış kategori II materyali,
(ğ) Kategori I veya kategori III materyali dışındaki hayvansal yan ürünler.
(3) Kategori III materyaline giren materyaller aşağıda belirtilmiştir.
(a) İnsanların tüketimine uygun olup ticari sebeplerle insan tüketimine sunulması amaçlanmayarak
kesilen hayvanların karkas ve parçaları ile öldürülen av hayvanlarının gövdesi veya parçaları,
(b) Kesim öncesi muayene sonucu insan tüketimi için uygun bulunan ve kesimhanede kesilen hayvan
karkas ve parçaları, insan tüketimi için öldürülen av hayvanı gövde ve parçaları; insan ve hayvanlara geçebilen
bulaşıcı hastalık belirtisi göstermeyen ancak insan tüketimi için reddedilmiş olan hayvan karkas veya gövdeleri
ile bunların parçaları, kanatlı kafaları, TSE testi gerekmeyen geviş getirenler harici hayvanlar ile TSE testi
yönünden negatif sonuç alınan geviş getirenlerin kırpıntı ve parçaları dâhil deri ve postları, boynuz, diz ve
dirsek eklemi dâhil ayakları, domuz kılları, tüyler,
© Hayvansal Gıdalar İçin Özel Hijyen Kuralları Yönetmeliğine göre insanlara ve hayvanlara
geçebilen bulaşıcı hastalık belirtisi göstermeyen, çiftlikte kesilen kümes hayvanları ve tavşanımsılardan elde
edilen hayvansal yan ürünler,
(ç) Kesim öncesi muayenede kan yolu ile insan ve hayvanlara bulaşabilecek hastalık belirtisi
göstermeyen ve insan tüketimi için uygun bulunan TSE testi gerekmeyen geviş getiren hayvanlar dışındaki
hayvanların kanları ile TSE testi yönünden negatif sonuç alınan geviş getiren hayvanların kanları,
(d) Yağı alınmış kemikler, don yağı tortusu ve sütün işlenmesi sonucu ortaya çıkan santrifüj veya
seperatör tortuları dahil insan tüketimi amaçlı ürünlerin üretiminden kaynaklanan hayvansal yan ürünler,
(e) Üretim veya paketleme hataları bulunan veya halk ve hayvan sağlığı için risk taşımayan diğer
kusurları olan veya ticari sebeplerle insan tüketimine sunulması amaçlanmayan hayvansal ürünler veya
hayvansal ürün içeren gıda maddeleri,
(f) Üretim veya paketleme hataları bulunan veya halk ve hayvan sağlığı için risk taşımayan diğer
kusurları olan veya ticari sebeplerle yem olarak kullanılması amaçlanmayan pet hayvanı yemi ve hayvansal
yem veya hayvansal yan ürün veya türev ürünlerini içeren yem maddeleri,
(g) İnsan ya da hayvanlara geçebilen bulaşıcı hastalık belirtisi göstermeyen canlı hayvanlardan elde
edilen kan, plasenta, yün, tüy, kıl, boynuz, toynak ve çiğ süt,
(ğ) İnsan ya da hayvanlara geçebilen bulaşıcı hastalık belirtisi göstermeyen, deniz memelileri hariç su
hayvanları ve bu hayvanların parçaları,
(h) İnsan tüketimi amaçlı ürünler üreten işletme veya tesislerde su hayvanlarından elde edilen
hayvansal yan ürünler,
(ı) İnsan ya da hayvanlara geçebilen bulaşıcı hastalık belirtisi göstermeyen yumuşak doku veya etini
içeren su kabuklularının kabukları, kara hayvanlarından elde edilen kuluçka yan ürünleri, yumurta ve yumurta
kabuğu içeren yumurta yan ürünleri, ticari amaçlarla öldürülen günlük civcivler,
(i) İnsan ve hayvanlarda hastalık yapıcı olanlar dışındaki su ve kara omurgasızları,
(j) Pet, sirk veya hayvanat bahçesi hayvanı olmayan, deney hayvanı olarak kullanılmamış, insana ve
hayvana geçecek bulaşıcı hastalık taşımayan veya hastalık şüphesiyle itlaf edilmemiş olan kemirgen ve
tavşanımsılara ait hayvanlar ve bunların parçaları,
(k) (b) bentte belirtilenler hariç, insan ya da hayvanlara geçebilen bulaşıcı hastalık belirtisi
göstermeyen ölü hayvanlardan elde edilen deri ve postlar, toynak, tüy, boynuz, yün, kıl ve kürkler,
(l) Kesim öncesi yapılan muayene sonucu insan tüketimine uygun bulunan, kesimhanede kesimi
yapılan ve insan ya da hayvanlara geçebilen hastalık belirtisi göstermeyen hayvanların yağ dokusu,
(m) Uluslararası taşımacılık yapan ulaşım araçlarından elde edilenler hariç diğer yemek atıkları.
Organik gübre üretiminde kullanılacak materyaller:
1)Kategori II materyalleri, basınçlı sterilizasyonla işlendikten sonra piyasaya sunulmak üzere kalıcı
olarak işaretlenerek toprak zenginleştirici veya organik gübre üretiminde kullanılır.
2) Guano, çiftlik gübresi, boynuz ve tırnaklar, bu Talimatta belirtilen veya yetkili otoritenin onay verdiği
işleme metot ve şartlarını yerine getirmek şartıyla organik gübre veya toprak zenginleştirici üretiminde
kullanılır.
3) Kategori III materyalleri, belirlenen kriterlere uygun işlem yapılmak şartıyla organik gübre veya toprak
zenginleştirici üretiminde kullanılır.
Hayvansal yan ürünler ve bunların türev ürünlerinin sevk raporları ve sağlık sertifikaları, toplama ve
taşınması ile izlenebilirliğe dair koşullar:
1) Gübre, organik gübre ve toprak zenginleştiriciler; kapalı yeni paketlerle(ambalaj) ya da kapalı
sızdırmayan konteynir ya da araçlarda toplanmalı ve taşınmalıdır.
2)Ürünler ile temas eden araçlar, yeniden kullanılabilir konteynırlar ve tüm ekipmanlar temiz
tutulmalıdır.
3)Konteynır ve araçlar, gübre, organik gübre ve toprak zenginleştiricilerin taşınmasına tahsis
edilmemişse özellikle çapraz bulaşmayı önleyecek şekilde aşağıdaki koşulları sağlamalıdır:
(a) Kullanımdan önce kuru ve temiz olmalıdır.
(b) Her kullanımdan sonra, çapraz bulaşmayı önlemek için temizlenmeli, yıkanmalı ve/veya
dezenfekte edilmelidir.
4)Yetkili otorite tarafından onaylandığı takdirde, yeniden kullanılabilir konteynırlar; aşağıdaki koşullarda
kullanılabilir.
(a)Paketleme materyalleri (ambalaj materyalleri), çevre mevzuatına uygun olarak yakılarak veya diğer
yöntemlerle imha edilir.
(b)İnsan ve hayvan sağlığına karşı oluşabilecek riskleri ortadan kaldırmak şartıyla farklı koşullarda
taşınmasına izin verebilir.
5)Taşınma sırasında sevkiyata bir sevk raporu veya sağlık sertifikası eşlik etmelidir.
6)Ürünleri sevk eden, taşıyan ya da teslim alan işletmeciler, sevkiyat ve ilgili sevk raporu ya da sağlık
sertifikalarını muhafaza etmelidir.
Ürünlerin tanımlanması:
1) Taşıma araçları(kamyon, tır, vagon,… vb.) üzerinde görünür şekilde taşınan malın tanımı,
2) Ürünlerin taşınmasında konteynır, kap, paket veya ambalajlarında aşağıdaki ifadeler bulunmalıdır.
a) Boynuz, toynak ve organik gübre ve toprak zenginleştirici üretiminde kullanılacak olan ürünlerde
“INSAN VE HAYVAN TÜKETIM AMAÇLI DEĞILDIR”;
b) Organik gübre ve toprak zenginleştiricilerde; “ORGANIK GÜBRE VE TOPRAK
ZENGINLEŞTIRICILER/UYGULANDIKTAN SONRA EN AZ 21 GÜN BOYUNCA HAYVANLAR
OTLATILMAZ VEYA BURADAN BİÇİLEN OTLAR HAYVANLARIN BESLENMESINDE
KULLANILMAZ”.
c) Gübre ve sindirim kanalı içeriği için, “GÜBRE”,
ç) 50 kg’ı aşan paket ve dökme ürünler söz konusu olduğunda bu ifadeler ürüne eşlik eden belgelerde
belirtilmelidir.
d) Çiftlik hayvanlarının erişebildiği toprağa uygulanmayacağı belirtilmiş olması.
Çiftlik hayvanlarının otla beslenmesi:
1)Organik gübre ve toprak zenginleştiricilerinin çiftlik hayvanlarının otlatıldığı topraklarda veya bu
alanlardan biçilmiş olan otlarla beslenmesinde aşağıdaki koşullar geçerlidir:
a)Organik gübre ve toprak zenginleştiricilerin toprağa uygulanmasını yetkili otorite onaylar.
b)En az 21 günlük bekleme süresinden sonra bu otlar çiftlik hayvanlarının beslenmesinde
kullanılabilir.
c) “Bazı organik gübre ve toprak zenginleştiricilere ilişkin koşullar” a uygun olarak üretilen organik
gübre ve toprak zenginleştiriciler kullanılmış olmalıdır.
2) Toprağa aşağıdaki organik gübre ve toprak zenginleştiriciler uygulanmış olduğunda, Birinci fıkra
hükümleri uygulanmaz.
(a) Hayvan dışkısı ve guano;
(b) Yetkili otoritenin, bir hayvan hastalığının yayılması riski olmadığına karar verdiği, sindirim kanalı
içeriği, süt, süt ürünleri, süt türevi ürünler, kolostrum ve kolostrum ürünleri.
3) Kullanıcı, organik gübre ve toprak zenginleştiricilerin kullanım tarihlerini ve kullanılan gübreyi kayıt
altına alır.
B-TESİSLERİN KAYDI VE ONAYLANMASI
Ham maddelerin işlenmesi için koşullar:
1) İşlemede uygulanan ısıl işlemin derecesini belirten kritik kontrol noktaları, aşağıdakileri içermelidir.
(a) Ham madde partikül büyüklüğü (çiftlik gübresi kullanıldığında bu nokta aranmaz),
(b) Isıl işlem sırasında ulaşılan ısı,
© Ham maddeye uygulanan basınç ( çiftlik gübresi kullanıldığında bu nokta aranmaz),
(ç) Isıl işlemin süresi veya hammaddenin akış periyodu.
(d) Her kritik kontrol noktası için minimum işleme standartları belirtilmelidir.
2) Her bir kritik kontrol noktası için tutulan kayıtlar, işlemede minimum değerlerin uygulandığını
göstermek amacıyla en az iki yıl boyunca saklanmalıdır.
Ürün İşleme Tesislerinin onayı için koşullar
1)İşletmeci, sorumluluğu altındaki tesislerde aşağıda belirtilen koşulları sağlar.
(a) Bu Talimatta belirtilen işleme metotlarını kullanan tesisler aşağıdaki koşulları sağlamalıdır:
(ı) Tesis diğer tesislerden fiziksel olarak tamamen ayrı olmalıdır.
(ıı) Tesiste aşağıdakiler kurulmuş ve çalışıyor olmalıdır.
– Tesis ile diğer tesislerin bağlantısını sağlayacak ve baypas edilemeyecek bir taşıyıcı sistem.
– Tesis ile diğer tesisler için ayrı girişler, ayrı kabul bölmeleri, ayrı ekipman ve ayrı çıkışlar.
(ııı) Tesis ya da diğer tesislerde çalışan personelin çalışmasından kaynaklanacak riskleri ortadan
kaldırmak amacıyla gerekli önlemler alınmalıdır.
(ıv) Yetkisi olmayan kişiler ile hayvanların işleme tesislerine girişi engellenmelidir.
(b) İşleme tesisindeki temiz ve kirli alanlar fiziki bulaşmayı engelleyecek şekilde birbirinden ayrılmış
olmalıdır. Hammadde kabul alanı kapalı, kolay temizlenebilen ve dezenfekte edilebilir, zemin sıvıların tahliyesi
için uygun şekilde tasarlanmış olmalıdır.
© İşleme tesisinde çalışanlar için yeterli sayıda lavabo, soyunma odası ve küvet gibi bölümler
bulunmalıdır.
(ç) Hammadde kabul alanında(kirli alanda), gerektiğinde hayvansal yan ürünlerin boyutlarını
küçültecek ve kırılmış hayvansal yan ürünleri işleme ünitesine yerleştirecek ekipmanlar bulunmalıdır.
(e) Isıl işlem gerektiğinde, aşağıdaki donanımlar bulunmalıdır.
(ı) Zamana karşı sıcaklığı ve eğer işleme yöntemi için uygunsa kritik noktalardaki basıncı izlemek
için ölçüm cihazları,
(ıı) Denetim ve yasal kontroller sırasında, kolayca ulaşılabilir olmaları için ölçüm sonuçlarının
sürekli olarak kayıt edecek cihazlar,
(ııı) Belirlenen ısının altına düşmesini engelleyecek güvenlik önlemleri.
(f) İşlenmiş ürünün işlenmemiş hayvansal yan ürün ile bulaşmasının engellenmesi amacıyla, tesiste
işleme için gelen materyalin indirildiği, bu ürünün işlendiği ve türev ürünün saklandığı alanlar net olarak
birbirinden ayrı olmalıdır.
2) İşleme tesisinde hayvansal yan ürünlerin teslim alındığı konteynır ve kaplarla; sevkiyat için kullanılan
taşıma araçlarının temizlenmesi ve dezenfekte edilmesi için, yeterli altyapı bulunmalıdır.
3) Araç, işleme tesisinin kirli bölümünden ayrılırken tekerleri ve diğer parçalarının temizlenip dezenfekte
edilebilmesi için, tüm tesislerde uygun olanaklar bulunmalıdır.
4) Atık suyun işlenmesi için, Çevre ve Şehircilik Bakanlığının ilgili mevzuat hükümlerini karşılayan bir
sistem bulundurmalıdır.
5)İşleme tesisleri, bünyelerinde laboratuvar bulundurmalı veya tesis dışındaki bir laboratuvardan
yararlanmalıdır. Bu laboratuvarlar, gerekli analizleri gerçekleştirebilecek ekipmana sahip olmalı ve yetkili
otorite tarafından, laboratuvarın söz konusu analizleri gerçekleştirebilecek kapasiteye sahip olduğu
onaylanmalıdır.
6) İşlenen ürünün miktarı ve risk değerlendirmesine göre yetkili otoritenin düzenli veya daimi olarak
işletmede bulunmasını gerekiyorsa, işleme tesislerinde sadece denetçinin kullanabileceği, kilitlenebilir ve
yeterli şekilde donatılmış bir oda bulundurulmalıdır.
7) Tesislerde ortaya çıkan atık su, Çevre ve Şehircilik Bakanlığının ilgili mevzuatına göre işlem
görmelidir.
8) Böcek, fare, gelincik,…vb haşerelere ve kuşlara karşı yazılı ve kayıtlı bir koruma kontrol programı
oluşturur.
9) İşleme koşullarının sürekli olarak takip edilmesi için doğru kalibre edilmiş ölçüm veya kayıt cihazları
kullanılmalı ve kalibrasyon tarihleri belli olacak şekilde kaydedilmelidir.
10) Önceki işlemden artan veya kazanlardan sızan ve ısıl işlemlerden geçmemiş olan materyaller
toplanmalı, ısıl işlemle tekrar işlenmeli veya Yönetmeliğe uygun olarak imha edilmelidir.
Tesislerin onayı:
1) Yetkili otorite Ürün üreten tesislerin bu talimat hükümlerine uygun olduğunu doğrularsa Yönetmeliğin
19 uncu Maddesine göre söz konusu tesisleri onaylar.
2)Yetkili otorite, insan ve hayvan sağlığı açısından oluşacak risklerin tesisler arasında bulaşmasını
önlemek koşuluyla aynı alanda hayvansal yan ürünlerle çalışan birden fazla tesisin bir arada bulunmasını
onaylayabilir.
3)İşletmeciler, sorumlulukları altındaki ve “Tarımda Kullanılan Organik, Organa mineral Gübreler ve
Toprak Düzenleyiciler ile Mikrobiyal, Enzim İçerikli ve Diğer Ürünlerin Üretimi, İthalatı ve Piyasaya Arzına
Dair Yönetmelik” hükümlerine göre onaylanmış hayvansal yan ürün işleyen tesisler, Yönetmeliğin yürürlüğe
girmesinden itibaren 13/12/2014 tarihine kadar bu Talimata uyum sağlar.
Kayıtlı tesislerin işletmecileri aşağıdaki koşulları sağlamalıdır:
Aracılar, taşıyıcılar, satıcılar aşağıdaki koşullara göre yetkili otorite tarafından kayıt altına alınır:
1) Tesis, kolay temizlenebilir ve dezenfekte edilebilir şekilde inşa edilmelidir
2) Tesiste, böcek, fare, kuş gibi haşerelere karşı gerekli önlemler alınmış olmalıdır.
3) Ekipmanlar hijyenik koşullarda tutulmalıdır.
4) Ürünlerin kontaminasyonu engelleyecek şekilde depolamalıdır.
5) Kayıtlar(sevk raporu ve sağlık sertifikaları) gerektiğinde yetkili otoriteye sunulacak şekilde
tutulmalıdır.
6) Ürünleri, aynı işletmecinin sorumluluğu altındaki alanlar arasındaki taşıma haricinde, taşıyan
nakliyeciler özellikle aşağıdaki durumları karşılamalıdır:
(a)Ürünlerin taşınmasında kullanılacak olan taşıma araçlarının bilgilerine ilişkin kayıtların tutulmasını
sağlar.
(b)Taşıma araç ve kaplarının temizlenmesini ve dezenfekte edilmesini sağlar.
©İnsan ve hayvanlara bulaşabilecek hastalıkların yayılmasını önlemek için gerekli tüm önlemlerin
alınmasını sağlar.
Depolama tesislerine ilişkin koşullar:
Ürünlerin depolandığı yerler aşağıdaki koşulları sağlamalıdır.
1) Tesiste, ürünleri teslim almak ya da sevk etmek için kapalı bir alan bulunmalıdır.
2) Tesisler kolay temizlenebilir ve dezenfekte edilebilir şekilde inşa edilmelidir. Yerler, temizlik ve
dezenfeksiyonda sıvının akışını kolaylaştıracak şekilde olmalıdır.
3) Tesiste, çalışanlar için lavabo, soyunma odası, küvet gibi yeterli imkânlar bulunmalıdır.
4) Tesiste, böcek, fare, kuş gibi haşerelere karşı gerekli önlemler alınmış olmalıdır.
5) Tesislerde, ürünlerin taşındığı kapların temizlenmesi ve dezenfekte edilmesi için yeterli imkanlar
bulunmalıdır.
6) Ürünler, yeniden sevk edilecekse sevke kadar uygun şekilde depolanmalıdır.
7) Farklı kategoride ürünler kontaminasyonu önleyecek şekilde ayrı depolanmalıdır.
Depolama ve taşıma:
Organik gübre ve toprak zenginleştiriciler işlendikten ya da dönüştürüldükten sonra;
1) Dökme hâldeki ürünlerin kontaminasyonunu engelleyecek koşullar altında,
2) Son kullanıcıya satılması amaçlanan organik gübre ve toprak zenginleticiler söz konusuysa,
paketlenerek veya büyük çuvallarda,
3) Çiftlikte depolanması halinde, çiftlik hayvanlarının erişemediği depolama alanında depolanmalı ve
taşınmalıdır.
C-KAYITLAR ve İŞARETLEME
Sevk raporu ve sağlık sertifikaları:
1) Taşıma sırasında, ürünlere EK-1 ve/veya EK-2 deki belgeler eşlik etmelidir. Söz konusu belge veya
sertifika son kullanıcılarda aranmaz.
2) Sevk raporu aslı ve iki sureti olmak üzere en az üç suret olmalıdır. Belgenin aslı sevkiyata varış
noktasına kadar eşlik etmeli, alıcı söz konusu dokümanı saklamalıdır. Kopyaların biri üretici, diğeri taşıyıcı
tarafından saklanmalıdır.
3) Sağlık sertifikaları, yetkili otorite (Veteriner Hekim) tarafından düzenlenir.
4) Kayıtlar ve ilgili sevk raporu ya da sağlık sertifikaları, yetkili otoriteye sunulmak amacıyla en az iki yıl
saklanmalıdır.
5) Sevk raporunun aslı, sevkiyattan sorumlu kişi tarafından tamamlanmalı ve imzalanmalıdır.
Bazı organik gübre ve toprak zenginleştiricilerin uygulanmasına ilişkin kayıtlar:
Hayvan dışkısı, guano, herhangi bir risk taşımadığı yetkili otorite tarafından onaylanan sindirim kanalı
içeriği, süt ve süt bazlı ürünler dışındaki organik gübre ve toprak zenginleştiricileri kullanacak ve mera, ya da
yem bitkisi yetiştirilen alanlarından sorumlu işletmeciler, en az iki yıl boyunca aşağıdakilerin kaydını
tutmalıdır.
1) Kullanılan organik gübre ve toprak zenginleştiricinin miktarı,
2) Organik gübre ve toprak zenginleştiricinin uygulandığı tarih ve uygulandıkları yerler,
3) Organik gübre ve toprak zenginleştiricinin uygulama tarihi.
Bazı türev ürünlerin işaretlenmesi:
1) Kategori I ve kategori II ürünlerinin işlendiği tesislerde, özellikle gübre üretimi için üretilen türev
ürünler gliserotriheptanoat (GTH) ile, kalıcı olarak, aşağıdaki şekilde işaretlenmelidir.
(a) GTH, önceden en az 80oC ısıda sterilize edilmiş ve yeniden bulaşmaya karşı önlem alınan türev
ürünlere katılır.
(b) GTH, türev ürünün yağ oranına göre 1 kg yağ/250 mg GTH oranında homojen olarak katılır.
2) GTH kullanan işletmeciler GTH yoğunluğunun yukarıda belirtilen koşulları sağlandığını gösteren
izleme ve kayıt sistemi kurar. İzleme ve kayıt sistemi, temizlenmiş petrolyum-eter 40–70 ekstraktında trigliserit
formundaki, bozulmamış GTH’ın belirlenmesi için düzenli aralıklarla numune alınmasını kapsar.
Ç-PİYASAYA ARZ
Organik gübre ve toprak zenginleştiricilerin piyasaya sürümü ve kullanılması:
1)İşletmeciler; organik gübre ve toprak zenginleştiricileri, bu talimatta belirtilen ürünlerden elde edilmiş
olması, ruhsatlı işletmelerden gelmiş olması, bu talimatın “D-İŞLENMEMİŞ GÜBRE, İŞLENMİŞ GÜBRE
VE İŞLENMİŞ GÜBREDEN ÜRETİLEN TÜREV ÜRÜNLERE İLİŞKİN KOŞULLAR” bölümündeki şartları
sağlaması şartıyla piyasaya sürülebilir. Ancak kimyasal analiz bakımından 4/6/2010 tarihli ve 27601 sayılı
Resmi Gazete’de yayımlanan “Tarımda Kullanılan Organik, Organomieral Gübreler ve Toprak Düzenleyiciler
ile Mikrobiyel, Enzim İçerikli ve Diğer Ürünlerin Üretimi, İthalatı ve Piyasaya Arzına Dair Yönetmelik” teki
koşullar geçerlidir.
2) Deniz kuşlarından elde edilen guanonun piyasaya sürülmesi ve ithalatında herhangi bir hayvan sağlık
koşulu aranmaz.
3) Yetkili otorite, organik gübre ya da toprak zenginleştiricilere karıştırılmak üzere bir veya daha fazla
bileşeni, “Üretime dair koşular” bölümünde belirtilen kriterlere göre onaylar.
Hayvansal yan ürün ve bunların türev ürünlerinin ithalatı, transiti:
1)İşlenmemiş gübrenin ithalatı ve transiti yasaktır.
2) İthal edilecek ve transit geçiş yapacak ürünler bu talimat hükümlerine uygun olmalıdır.
3)Ürünlerin ithalatı veya transitinde bir sağlık sertifikası, sevk raporu ve ilgili belgeler eşlik eder.
4)Sevkiyatlar ülkeye bir Veteriner Sınır Kontrol Noktası Müdürlüğünden giriş yapar.
5)Veteriner kontrolleri; Ürünlerin Ülkeye Girişinde Veteriner Kontrollerinin Düzenlenmesine Dair
Yönetmelik hükümlerine göre gerçekleştirilir.
6)İşlenmiş gübrelerin ithalatında gübre üretiminin yapıldığı tesisin Avrupa Birliği Traces sisteminde
yayınlanmış olması şartı aranır. Söz konusu tesis listesi Avrupa Birliği resmi web sitesi olan
https://webgate.ec.europe.eu/sanco/traces/output’dan takip edilecektir.
D-İŞLENMEMİŞ GÜBRE, İŞLENMİŞ GÜBRE VE İŞLENMİŞ GÜBREDEN ÜRETİLEN TÜREV
ÜRÜNLERE İLİŞKİN KOŞULLAR
İşlenmemiş gübre:
1) Kanatlı ya da tek tırnaklı hayvanlar dışındaki türlerden elde edilen işlenmemiş gübrenin ticaretinde,
işletmeci, işletmenin bulunduğu yerdeki ve varış işletmesinin bulunduğu yerdeki yetkili otoriteyi sevkiyat
hakkında bilgilendirir ve ek olarak aşağıdaki kurallar geçerlidir.
(a)Bulaşıcı hayvan hastalıkları sebebiyle kısıtlamalara tabi olan alanlardan gelen işlenmemiş gübrenin
yurt içindeki hareketi yasaktır,
(b)Ancak, yetkili otorite(il Müdürlüğü), gübrenin orijini, varış yeri ve hayvan sağlığı koşullarını göz
önüne alarak aşağıdaki koşulları karşılayan işlenmemiş gübrenin il/ilçeye girişine özel izin verebilir.
(ı) Aşağıdaki amaçlar için kullanılacak gübrelere:
– Yem zincirinin dışında kullanım için türev ürünler üreten tesislerde işlenmesi,
– Yönetmeliğe ve bu Talimatın ”Yarasalardan elde edilen guano, işlenmiş gübre ve işlenmiş gübre
türevi ürünler” kısmında belirtilen ürünlerin üretimine ilişkin şartlara uygun olarak biyogaza dönüştürme ya da
kompostlama amacıyla gönderilmesi durumda, varış yerindeki yetkili otorite, söz konusu gübrenin menşeini
göz önünde bulundurarak, söz konusu materyalin tesislere alınmasını onaylayabilir.
(ıı)Yetkili otoritenin izin vermesi durumunda bir işletmede toprağa uygulanacak gübreye.
© (b) alt bendinin uygulanması durumunda sevkiyata eşlik eden sevk raporuna veteriner sağlık
belgesi eşlik etmelidir.
2) Kanatlılardan elde edilen işlenmemiş gübrenin yurt içindeki hareketinde işletmeci, işletmenin
bulunduğu yerdeki ve varış işletmesinin bulunduğu yerdeki yetkili otoriteyi sevkiyat hakkında bilgilendirir ve
ek olarak aşağıdaki kurallarda geçerlidir:
(a) Gübre, Newcastle veya Avian influenza hastalıkları sebebiyle kısıtlamalara tabi olmayan bir
alandan gelmelidir:
(b) Newcastle hastalığına karşı aşılanmış sürülerden gelen işlenmemiş gübre, Newcastle hastalığına
karşı aşılanmamış statüsü almış sürülerin bulunduğu bir alana sevk edilmemelidir.
© Sevkiyata eşlik eden sevk raporuna Ek 2de verilen veteriner sağlık sertifikası eşlik etmelidir.
3)Tek tırnaklı hayvanlardan elde edilen işlenmemiş gübrenin hareketinde, işletmeci, işletmenin
bulunduğu yerdeki ve varış işletmesinin bulunduğu yerdeki yetkili otoriteyi sevkiyat hakkında bilgilendirir ve
ek olarak ruam, veziküler stomatit, antraks veya kuduz hastalığına ilişkin mevzuata uygun olarak söz konusu
hastalıklar sebebiyle kısıtlamalara tabi olmayan bir alandan gelmelidir.
Yarasalardan elde edilen guano, işlenmiş gübre ve işlenmiş gübre türevi ürünler:
1) İşlenmiş gübre, işlenmiş gübre türevi ürünler ve yarasalardan elde edilmiş olan guanonun hareketinde
işletmeci, işletmenin bulunduğu yerdeki ve varış işletmesinin bulunduğu yerdeki yetkili otoriteyi sevkiyat
hakkında bilgilendirir ve ek olarak aşağıdaki koşulları sağladığı takdirde piyasaya sürülebilir.
(a) Yem zincirinin dışında kullanılacak olan türev ürünler üreten tesislerden, biyogaz ve kompostlama
tesislerinden ya da organik gübre ve toprak zenginleştiriciler üreten tesislerden gelmelidirler.
(b) 70oC’lik ısıda, en az 60 dakika süren ısıl işlemden geçmiş ve tehlike olarak tanımlandığı
durumlarda, spor oluşturan bakteri ve toksin oluşumunun azaltılması işlemine tabi tutulmalıdır.
© Yetkili otorite, başvuru sahibinin biyolojik risklerin en aza indirildiğine dair kanıt gösterdiği
takdirde (b) maddesinde belirtilen koşullardan farklı standardize parametrelerin kullanımına izin verebilir.
Başvuru sahibi aşağıda verilenlere ilişkin kanıt sunmalıdır:
(ı) Normal olan ve olmayan durumlarda, özel işleme koşullarının uygulamada nasıl sağlandığının
görülmesi amacıyla işleme koşullarının tanımı, risk değerlendirmesi ve girdi materyalinin etkisi dahil olası
tehlikelerin tanımlanması ve analizi;
(ıı) Hedeflenen sürecin doğrulanması;
(ıı-1)Endojen İndikatör aşağıdaki durumları karşıladığı takdirde, işlem süresince endojen indikatör
organizmaların yaşama gücü/infektivitesinin azaltılmasının ölçülmesi yoluyla :
– Ham maddede, yüksek miktarlarda devamlı hâlde bulunması,
– Sürecin ölümcül safhalarındaki ısıya dayanıklı olmasına rağmen, izlenmeleri adına kullanılan
patojenlerden daha dayanıksız olması;
– Miktarlarının belirlenmesi ile tanımlanmaları ve doğrulanmasının kolay olması.
(ıı-2) Maruz bırakılma sırasında, başlangıç maddesi içine uygun test biriminde, iyi tanımlanmış
test organizması veya virüsün yaşama gücü/infektivitesinin azaltılmasının ölçülmesi yoluyla;
(ııı) (ıı)numaralı alt bentte belirtilen doğrulama, aşağıdakilere ilişkin genel riskin azaltıldığını
göstermelidir:
– Isı ve kimyasal işlemler için; Enterococcus faecalis’in 5 log10 oranında ve tehlike olarak
tanımlandıklarında parvovirüs gibi ısıya dayanıklı virüslerin infektivite titresinin en az 3 log10 oranında
azaltılması,
– Kimyasal işlemler için: Ascaris sp. gibi dayanıklı parazit yumurtalarının, yaşamsal fazlarda en az
%99,9 (3 log10) oranında azaltılması,
(ıv) Sürecin izlenmesini de kapsayan, tam bir kontrol programının oluşturulması,
(v) Tesisin işletilmesi sırasında, kontrol programı ile tespit edilmiş olan parametrelerin sürekli
olarak izlenmesi ve kontrol edilmesine dair önlemler.
Tesisin sahibi, işletmeci veya temsilcileri ile yetkili otorite tarafından izlenebilmesi amacıyla tesiste
kullanılan işleme parametrelerinin yanında diğer kritik kontrol noktalarına ilişkin detayları kaydetmeli ve
sürdürülmelidir;
Kayıtlar, yetkili otorite talep ettiği takdirde, işletmeciler tarafından yetkili otoriteye sağlanmalıdır.
(ç)İşlemden hemen sonra, ya da işlem sırasında temsili amaçla gübreden alınan temsili örnekler,
aşağıdaki standartları karşılamalıdır:
Escherichia coli ; n =5, c = 5, m = 0, M = 1000, 1 gramında;
Entertococcaceae ; n =5, c = 5, m = 0, M = 1000, 1 gramında;
Anhtrax* ; n =5, c = 5, m = 0, M = 0 , 1 gramında;
Salmonella : 25 gramda: n = 5, c = 0, m = 0, M = 0
* Kanatlı gübresi ve Guano’da aranmaz
Gübre, depolandığı süre boyunca ya da depodan çıkarılmasında üretim tesisinde veya biyogaz veya
kompostlama tesislerinde alınan temsilî örnekler, aşağıdaki standartları karşılamalıdır:
Salmonella: 25 gramda: n = 5, c = 0, m = 0, M = 0
aşağıdakiler göz önünde bulundurularak:
n = Test edilen örnek sayısı
m = Bakteri sayısında eşik değeri; eğer bütün örneklerde bakteri sayısı bu değeri aşmaz ise sonuç olumlu
değerlendirilir.
M = Bakteri sayısı için en yüksek değer: eğer bakteri sayısı bir ya da fazla örnekte “M” ya da daha fazla
miktarda ise sonuç olumsuz olarak değerlendirilir.
c = Bakteri sayısının “m” veya “M” arasında olabileceği örnek sayısı, diğer örneklerde bakteri sayısı “m” veya
bunun altında ise sonuç yine kabul edilebilir sayılır.
İşlenmiş gübre ve işlenmiş gübreden elde edilen türev ürünler bu noktadaki standartlara uymuyorsa, işlenmemiş
olarak kabul edilir.
(d)Gübreler bir kez işlendiklerinde kontaminasyon ya da ikincil enfeksiyon ve rutubet en aza
indirgenecek şekilde saklanmalıdır. Aşağıdaki yöntemler kullanılarak depolanmalıdır.
(ı) Sızdırmaz ve yalıtılmış silolar, ya da uygun olarak inşa edilmiş depolama alanları; ya da
(ıı) Plastik torba ya da çuvallar gibi uygun şekilde kapatılmış paketler.
E-BAZI ORGANİK GÜBRE VE TOPRAK ZENGİNLEŞTİRİCİLERE İLİŞKİN KOŞULLAR
Üretime ilişkin koşullar:
1) Hayvansal yan ürünler veya türev ürünlerin biogaza dönüştürülmesi sırasında ortaya çıkan işleme
artıkları (posa), gübre, sindirim kanalı içeriği, kompost, süt, süt ürünleri, süt türevi ürünler, kolostrum ve
kolostrum ürünleri haricindeki organik gübre ve toprak zenginleştiriciler aşağıdaki yöntemler kullanılarak
üretilmelidir:
(a) Başlangıç maddesi olarak kategori II materyali kullanılıyorsa, 1. işleme metodu (basınçlı
sterilizasyon) ;
(b) İşlenmiş hayvansal protein üretiminde kullanılmayan kategori III materyalinin başlangıç maddesi
olarak kullanılması halinde, işleme metotlarından 6. metot hariç diğer yöntemlerden herhangi birini kullanarak,
2)Kategori II materyalleri ya da işlenmiş hayvansal proteinden elde edilmiş et ve kemik unundan
üretilmiş olan ya da söz konusu materyalleri içeren organik gübre ve toprak zenginleştiriciler toprağa
uygulanacaksa daha sonradan besleme amacı olarak kullanılmamaları için kayıtlı bir tesis veya işletmede yetkili
otoritenin onayladığı bir bileşen(katkı maddesi) ile yeteri oranda karıştırılmalıdır.
3) İkinci fıkrada belirtilmiş olan bileşen( katkı maddesi) Yetkili otorite tarafından aşağıdaki koşullarda
onaylanır:
(a)Bileşen, hayvan yemlerinde kullanılmayacak ve iyi tarım uygulamalarına göre daha sonra hayvan
besleme amacından çıkarılacak şekilde kireç, doğal gübre, idrar, hayvansal yan ürünlerin biyogaz ya da diğer
maddelere dönüştürülmesiyle açığa çıkan işleme artığı, mineralli gübre gibi diğer maddelerden oluşmalıdır;
(b) Bileşen, karışımın gübre olarak kullanılmasında iklim ve toprak koşullarının değerlendirilerek,
karışımın hayvanlar için lezzetli olmayacağı veya karışımın besleme amaçlı kullanılmasını engelleyecek şekilde
ve ulusal mevzuata göre toprak ve yer altı suyunun korunmasına ilişkin kurallara uygun olarak belirlenmelidir.
Yetkili otorite izin verilen bileşenlerin listesini yayınlar.
4) Ancak, ikinci fıkrada belirtilen koşullar aşağıdaki durumlarda uygulanmaz:
(a) Son kullanıcının kullanımı için, ağırlığı 50 kg’ı aşmayan ve satılmaya hazır paketlerdeki organik
gübre ve toprak zenginleştiriciler.
(b) Ağırlığı 1000 kg’ı aşmayan, paketlerin üzerinde söz konusu organik gübrenin çiftlik hayvanlarının
erişebildiği alanda kullanılması amacıyla olmadığının belirtildiği, çuvallardaki organik gübre ve toprak
zenginleştiriciler; yetkili otorite, organik gübre ve toprak zenginleştiricilerin uygulanacağı alanlar göz önüne
alınarak, söz konusu çuvalların kullanımını, söz konusu maddelerin çiftlik hayvanlarının bulunduğu çiftliklere
ya da çiftlik hayvanlarının erişebileceği alanlarda kullanılabilmesine ilişkin olasılığı değerlendirerek, bu tür
büyük çuvalların kullanılmasına izin verir.
5) Organik gübre ve toprak zenginleştirici üreticileri organik gübre ve toprak zenginleştiricileri piyasaya
sunmadan önce aşağıda belirtilenlere göre patojenlerin bulaşmasını önleyici tedbirler almalıdır.
Kategori II ya da kategori III materyalinden elde edilmiş türev ürünler ya da işlenmiş hayvansal proteini
söz konusuysa, Aşağıdaki mikrobiyolojik standartlar, türev ürünler için geçerlidir.
Depolanma süresince veya depodan çekilme anında son üründen alınan örnekler, aşağıdaki standartlara
uymalıdır.
Salmonella: 25 gramında namevcudiyeti, n = 5, c = 0, m = 0, M = 0
Enterobacteriacae: n = 5, c = 2, m = 10, M = 300, 1 gramında,
Veriler için aşağıdakiler geçerlidir.
n = test edilen örnek sayısı
m = bakterinin eşik değeri; tüm örneklerdeki bakteri sayısı m’yi aşmadığında geçerlidir.
M = bakteri sayısı için maksimum sayı; bir veya birden fazla örnekteki bakteri sayısı M veya M’den daha
fazlaysa, geçerli değildir.
c = bakteri sayıları M ve m arasında bir değer taşıyan örnek sayısı; söz konusu örnekler diğer örneklerdeki
bakteri sayısı m veya m’den az ise, örnekler yine de kabul edilebilir sayılır.
Toynaklı hayvanların derilerine ve deriden elde edilen türev ürünlere ilişkin özel koşullar:
Yetkili otorite, hayvan besleme amaçlı jelatin, organik gübre ve toprak zenginleştiricilerin üretimi amacıyla
kireçlenmiş deri dâhil, triming ve deri parçaları tedarik etmek için aşağıdaki koşullar sağlayan tesisleri
onaylayabilir.
1) Tesiste, temizlik ve dezenfeksiyonun kolay olacağı şekilde zemin ve duvar yüzeyleri sert ve kaygan
olmalıdır ve mümkünse soğutma imkânları sağlanmalıdır;
2) Depolama alanları ham maddelerin kontaminasyonunu engelleyecek şekilde, temiz ve bakımlı
olmalıdır:
3)Tesislerde bu Bölümde belirtilen koşullara uygun olmayan ham madde depolanması ve/veya
işlenmesi söz konusuysa, bu ham maddeler alım, depolama, işleme ve sevk edilme süresince bu Bölümde
belirtilen koşullara uygun ham maddeyle ayrı tutulmalıdır;
4) Kireçlenmiş derilerden elde edilen triming ve deri parçaları söz konusu olduğunda, Organik gübre
ve toprak zenginleştirici üretiminde kullanılmadan önce insan ve hayvan sağlığına karşı riskleri ortadan
kaldıracak şekilde işlemden geçer.
Organik gübre ve toprak zenginleştirici üretiminde kullanılacak olan boynuz unu dışındaki boynuz ve
boynuz ürünleri ile tırnak unu dışındaki tırnak ve tırnak ürünlerine ilişkin özel koşullar:
Organik gübre ve toprak zenginleştirici üretiminde kullanılacak olan boynuz unu dışındaki boynuz ve
boynuz ürünleri ile tırnak unu dışındaki tırnak ve tırnak ürünlerinin piyasaya sürülmesinde, aşağıdaki koşullar
sağlanmalıdır.
1) Aşağıdaki hayvanlardan elde edilmelidir.
(a) Kesim öncesi muayenesi yapılmış ve sağlıklı olduğuna karar verilen, mevzuata uygun olarak
mezbahada insan tüketimi amacıyla kesilmiş olan,
(b) Ürününden insanlara ya da hayvanlara geçebilecek herhangi bir hastalık belirtisi taşımayan,
hayvanlardan elde edilmiş olmalıdırlar.
2) İç ısısı en az 80oC sıcaklığa ulaşacak ortamda, bir saat boyunca ısıl işlemden geçmiş olmalıdırlar;
3) Boynuzlar, kafatası boşluğu açılmadan alınmalıdır.
4) İşleme, depolama ve taşımanın her aşamasında, çapraz kontaminasyonun önlenmesi için her türlü
önlem alınmalıdır.
5) Paketlenirken yeni ambalaj ya da konteynır kullanılmalı veya yükleme öncesi yetkili otorite tarafından
onaylanan bir ürün kullanılarak temizlenmiş ve dezenfekte edilmiş olan dökme konteynırı ya da araçlarla
taşınmalıdır.
6) Ambalaj ya da konteynırlarda;
(a) Ürünün tipi belirtilmelidir (boynuz, boynuz ürünü, tırnak, tırnak ürünü gibi).
(b) Kayıtlı ya da onaylı varış tesisinin adı ve adresi, konteynır ya da ambalajlarda belirtilmelidir.
F-RESMİ KONTROLLER
Resmi Kontroller:
1)Resmi Kontroller, Gıda ve Yemin Resmi Kontrollerine İlişkin Yönetmelik hükümlerine uygun olarak
yürütülür.
2) Resmi kontroller, kayıtların tutulmasının ve diğer dokümanların kontrol edilmesini de içerir.
3) Ülkedeki tüm kayıtlı ve onaylı kuruluş, tesis ve işletmecilerin ana listesini internet sitesinde yayınlar
ve bağlantı adresini ulusal ve uluslararası kuruluşlara bildirilir.
4)Yetkili makam, kısıtlamalara tabi olan organik gübrelerin ve toprak ıslah edicilerin tüm üretim zinciri
ve kullanımları boyunca kontroller gerçekleştirecektir.
5)Söz konusu kontroller, bir bileşen ile karıştırılmanın kontrolünü ve çiftlikte tutulan bu tür ürünlerin
stokunun kayıtların kontrolünü içerecektir.
Üretimin denetlenmesi:
1) Bu talimata uyulmasını sağlamak için yetkili makam işleme tesislerini denetleyecektir.
(a) Denetimlerde aşağıdaki hususlara dikkat edilecek ve EK-3 te verilen Denetim Tutanağı
kullanılacaktır.
(ı)Tesisin, ekipmanın ve çalışanların genel hijyen durumları.
(ıı) İşleme tesisinin işletmecisi tarafından yapılan kontrollerin etkinliği; bu kontroller söz konusu
kontrollerin sonuçlarının incelenmesini ve gerekiyorsa, numune alınmasını içermelidir.
(ııı)Kritik Kontrol Noktaları ilkelerini temel alan kalıcı bir yazılı prosedürün etkili bir biçimde
uygulanması, bu kontroller söz konusu uygulamanın sonuçlarının incelenmesini ve gerekiyorsa, numune
alınmasını içermelidir.
(ıv)işlendikten sonra ürünlerin standartları; analizler ve testler bilimsel olarak kabul gören,
özellikle de ilgili mevzuatında belirtilen yöntemlerle yapılmalıdır, eğer ilgili mevzuatında herhangi bir yöntem
belirtilmediyse, kabul görülen uluslararası standartlara göre yapılmalıdır.
(v)Depolama şartları.
(b) Laboratuvar testleri için gerekli her türlü numuneyi almak.
© Yönetmeliğe ve bu talimata uyulmasını sağlamak için (Denetim Tutanağında) gerekli gördüğü her
türlü başka kontrolleri yapmak.
2) Birinci fıkradaki sorumluluklarını yerine getirmesini sağlamak için, yetkili otoritenin işleme tesisinin
tüm kısımlarına ve kayıtlara, sevk raporlarına ve sağlık sertifikalarına daima kısıtlamasız erişebilmesi gerekir.
Doğrulama prosedürleri:
1) Yetkili otorite; işletme veya tesise onay vermeden önce söz konusu tesisin, işletmeci tarafından
aşağıdaki prosedür ve göstergelere göre doğrulandığını kontrol etmesi gerekir.
(a) İş akış diyagramı ile sürecin tarifi,
(b) Kesintisiz sistemler için materyal işleme oranı dâhil kritik kontrol noktalarının belirlenmesi,
© Bu Talimat ile belirlenen özel işleme metotlarına uyumu,
(ç) Aşağıdaki şartların sağlanması:
(ı)Batch basınç ve kesintisiz sistemler için, kıyma deliği veya örs aralığının boyutu ile tanımlanan,
parçacık boyutu;
(ıı)Sıcaklık, basınç, işleme süresi ve kesintisiz işleme sistemleri söz konusuysa, materyal işleme
oranı.
2) Batch basınç sistemi söz konusuysa:
(a) Kalıcı bir ısı ölçme cihazı ile sıcaklık gözlemlenmeli ve gerçek zamana karşı planlanmalıdır;
(b)Kalıcı bir basınçölçer ile basınç kademesi gözlemlenmelidir; basınç gerçek zamana karşı
planlanmalıdır;
© İşleme zamanı, zaman/sıcaklık ve zaman/basınç diyagramları ile gösterilmelidir.
(ç)Yılda en az bir kere ölçme cihazları kalibre edilmelidir.
3) Kesintisiz basınç sistemi söz konusuysa:
(a) Sıcaklığın ve basıncın ölçme cihazları ya da bir kızılötesi ısı tabancası ile gözlemlenmesi gerekir.
Sıcaklık ve basıncın kesintisiz sistemin tamamında ya da bir bölümünde istenilen şartlara uymasını sağlayacak
şekilde işleme sistemi boyunca basınçölçerler belirlenmiş konumlarda kullanılmalıdır; sıcaklık ve basınç gerçek
zamana karşı planlanmalıdır.
(b) Kesintisiz sistemin ilgili bölümünün tamamının içindeki sıcaklık ve basıncın istenilen şartlara
uyduğu asgari geçiş süresinin ölçümü, mangan dioksit gibi çözünmez keçeli kalem ile ya da eşdeğer garantiler
sağlayan bir yöntem ile yetkili otoriteye bildirilmelidir.
© Materyal sürecinin doğru ölçümü ve kontrolü çok önemlidir ve aşağıdakiler gibi kesintisiz
gözlemlenebilen bir kritik kontrol noktası ile bağlantılı doğrulama testi sırasında;
(ı) Dakika başına besleme vidası dönüş sayısı (dön./dak.),
(ıı) Elektrik enerjisi (belirli bir voltajdaki amper sayısı),
(ııı) Buharlaşma/yoğunlaşma oranı,
(ıv)Her birim süre başına pompa hareketi sayısı ölçülmelidir.
(v)Tüm ölçme ve gözlemleme donanımlarının yılda en az bir kere kalibre edilmesi gerekir.
4) Gerek görüldüğü zaman, yetkili otoritenin doğrulama prosedürleri üzerindeki kontrolleri (numune
analizlerini yaptırma, ısı ölçme,…vb) tekrarlaması gerekir. Her durumda ve süreçte makinelerde modifikasyon
veya hammaddelerde herhangi bir önemli değişiklik yapıldığı zaman kontrollerin tekrarlanması gerekir.
Türev ürünlerin işaretlenmesi ile ilgili resmi kontroller:
Yönetmeliğe ve bu talimata uygunluğu sağlamak için yetkili otorite, bu talimatın “Bazı türev
ürünlerinin işaretlenmesi” başlığının ikinci fıkrasında bahsedilen gözlem ve kayıt sisteminin performans
kontrolünü gerçekleştirecek ve gerekli gördüğü durumlarda, aynı maddenin ikinci paragrafında bahsedilen
yönteme uygun olarak ek numunelerin test edilmesini isteyebilir.
Toplama merkezleri ile ilgili resmi kontroller:
1)Yetkili otorite;
(a)Yetkili otorite tarafından hazırlanan onaylı ve kayıtlı işletme listesine toplama merkezlerini dâhil
edecektir.
(b)Her toplama merkezine bir kayıt numarası verilecektir.
2) Bu talimata uyulduğunu teyit etmek için yetkili makam toplama merkezlerinde yılda en az iki defa
resmi kontroller gerçekleştirecektir.
Geçişe dair önlemler:
1) İşletmeciler, sorumlulukları altındaki ve “Tarımda Kullanılan Organik, Organomineral Gübreler ve
Toprak Düzenleyiciler ile Mikrobiyel, Enzim İçerikli ve diğer ürünlerin üretimi, ithalatı ve Piyasaya Arzına
Dair Yönetmelik” hükümlerine göre onaylanmış hayvansal yan ürün işleyen tesislerde üretilen ürünler
13.12.2014’e kadar piyasaya sürebilir
G-STANDART İŞLEME YÖNTEMLERİ
Birinci Metot (basınçlı sterilizasyon):
1)Küçültme: İşlenecek hayvansal yan ürünlerde, partikül büyüklüğü 50 milimetreyi aşıyorsa, hayvansal
yan ürünler uygun ekipman kullanılarak 50 milimetreyi aşmayacak şekilde küçültülmelidir. Küçültücünün
etkinliği günlük kontrol edilmeli ve durumu kayıt altında tutulmalıdır. Kontrollerde 50 milimetreden büyük
partiküllerin tespiti durumunda, işlemler durdurulmalı ve küçültücü, tamir edildikten sonra işlemler devam
etmelidir.
2)Zaman, ısı ve basınç: Hayvansal yan ürünler, partikül büyüklüğü en çok 50 milimetre, en az 3 bar
basınç ve aralıksız olarak en az 20 dakika boyunca iç ısısı 133oC’nin altına düşmemek şartıyla
ısıtılmalıdır.(pişirilmeli). Basınç, sterilizasyon odası/pişirme kabındaki havanın tahliye edilmesi ve havanın
buharla (“doymuş buhar”) yer değiştirmesi yoluyla oluşturulmalıdır; ısıl işlem tek bir işlem olarak, ya da işlem
öncesi ve sonrası sterilizasyon amacıyla uygulanabilir.
3. İşlem, dizi (batch) veya devamlı(continuous) sistemlerde gerçekleşebilir.
İkinci Metot:
1)Küçültme: İşlenecek hayvansal yan ürünlerde, partikül büyüklüğü 150 milimetreyi aşıyorsa, hayvansal
yan ürünler uygun ekipman kullanılarak 150 milimetreyi aşmayacak şekilde küçültülmelidir. Küçültücünün
etkinliği günlük kontrol edilmeli ve durumu kayıt altında tutulmalıdır. Kontrollerde 150 milimetreden büyük
partiküllerin tespiti durumunda, işlemler durdurulmalı ve küçültücü, tamir edildikten sonra işlemler devam
etmelidir.
2)Zaman, ısı ve basınç: Küçültme işleminden sonra, hayvansal yan ürünler en az 125 dakika boyunca, en az
100oC’yi aşan iç sıcaklıkta, en az 120 dakika boyunca 110oC’yi aşan iç sıcaklıkta ve en az 50 dakika boyunca
120oC’yi aşan iç sıcaklıklarda ısıtılmalıdır. Pişirme sıcaklığı iki sıcaklık arasında ise(115oC ise) alt sıcaklık
derecesinin pişirme süresi esas alınır (110oC).
3) İşlem, sadece yığın (batch) sistemlerde gerçekleşebilir.
Üçüncü Metot:
1)Küçültme: İşlenecek hayvansal yan ürünlerde, partikül büyüklüğü 30 milimetreyi aşıyorsa, hayvansal yan
ürünler uygun ekipman kullanılarak 30 milimetreyi aşmayacak şekilde küçültülmelidir. Küçültücünün etkinliği
günlük kontrol edilmeli ve durumu kayıt altında tutulmalıdır. Kontrollerde 30 milimetreden büyük partiküllerin
tespiti durumunda, işlemler durdurulmalı ve küçültücü, tamir edildikten sonra işlemler devam etmelidir.
2)Zaman, ısı ve basınç: Küçültme işleminden sonra, hayvansal yan ürünler en az 95 dakika boyunca
100oC’yi aşan iç sıcaklıkta, en az 55 dakika boyunca 110oC’yi aşan iç sıcaklıkta ve en az 13 dakika boyunca
120oC’yi aşan iç sıcaklıklarda ısıtılmalıdır. Pişirme sıcaklığı iki sıcaklık arasında ise(115oC ise) alt sıcaklık
derecesinin pişirme süresi esas alınır (110oC).
3) İşlem, yığın (batch) veya devamlı(continuous) sistemlerde gerçekleşebilir.
Dördüncü Metot:
1)Küçültme: İşlenecek hayvansal yan ürünlerde, partikül büyüklüğü 30 milimetreyi aşıyorsa, hayvansal yan
ürünler uygun ekipman kullanılarak 30 milimetreyi aşmayacak şekilde küçültülmelidir. Küçültücünün etkinliği
günlük kontrol edilmeli ve durumu kayıt altında tutulmalıdır. Kontrollerde 30 milimetreden büyük partiküllerin
tespiti durumunda, işlemler durdurulmalı ve küçültücü, tamir edildikten sonra işlemler devam etmelidir.
2)Zaman, ısı ve basınç: Küçültme işleminden sonra, hayvansal yan ürünler eklenen yağla bir kanala
yerleştirilmeli ve en az 16 dakika boyunca 100oC’yi aşan iç sıcaklıkta, en az 13 dakika boyunca 110oC’yi aşan iç
sıcaklıkta, en az 8 dakika boyunca 120oC”yi aşan iç sıcaklıkta ve en az 3 dakika boyunca 130oC’yi aşan
sıcaklıklarda ısıtılmalıdır. Pişirme sıcaklığı iki sıcaklık arasında ise(115oC ise) alt sıcaklık derecesinin pişirme
süresi esas alınır (110oC).
3. İşlem, yığın (batch) veya devamlı(continuous) sistemlerde gerçekleşebilir.
Beşinci Metot:
1)Küçültme: İşlenecek hayvansal yan ürünlerde, partikül büyüklüğü 20 milimetreyi aşıyorsa, hayvansal yan
ürünler uygun ekipman kullanılarak 20 milimetreyi aşmayacak şekilde küçültülmelidir. Küçültücünün etkinliği
günlük kontrol edilmeli ve durumu kayıt altında tutulmalıdır. Kontrollerde 20 milimetreden büyük partiküllerin
tespiti durumunda, işlemler durdurulmalı ve küçültücü, tamir edildikten sonra işlemler devam etmelidir.
2)Zaman, ısı ve basınç: Küçültme işleminden sonra, hayvansal yan ürünler koyulaşana kadar ısıtılmalı ve
sıkıştırılmalıdır; böylece su ve yağ, proteinsiz maddeden ayrılır. Proteinsiz madde, söz konusu işlemi takiben en
az 80 dakika boyunca,120oC’yi aşan iç sıcaklıkta ve en az 60 dakika boyunca 100oC’yi aşan iç sıcaklıklarda
ısıtılmalıdır. Pişirme sıcaklığı iki sıcaklık arasında ise(115oC ise) alt sıcaklık derecesinin pişirme süresi esas
alınır (100oC).
3) İşlem, yığın (batch) veya devamlı(continuous) sistemlerde gerçekleşebilir.
Altıncı Metot (kaynağı su hayvanları ya da su omurgasızları olan kategori III hayvansal yan ürünleri
için):
1)Küçültme: Hayvansal yan ürünlerdeki partikül büyüklüğü, aşağıdakileri aşmayacak şekilde küçültülür.
(a) 50 mm büyüklükte en az 60 dakika boyunca 90oC’yi aşan iç sıcaklıkta;
(b) 30 mm büyüklükte en az 60 dakika boyunca 70oC’yi aşan iç sıcaklıkta.
-Küçültmeden sonra formik asitle karıştırılarak pH değerlerinin 4,0 veya 4’ün altında kalması sağlanır. –
Karışım en az 24 saat bekleme süresinden sonra bir sonraki işleme tabi tutulur.
2)Zaman, ısı ve basınç: Küçültme işleminden sonra, karışım aşağıdaki derecelerde ısıtılmalıdır.
(a) en az 60 dakika boyunca 90oC’yi aşan iç sıcaklıkta ya da
(b) en az 60 dakika boyunca 70oC’yi aşan iç sıcaklıkta.
Devamlı(continuous) sistemi kullanıldığında, ürünün ilerlemesi, yer değiştirmesini önleyecek şekilde
mekanik olarak kontrol edilmelidir. Böylece, ısıl işlem uygulamasının sonunda, ürün zaman ve ısı açısından
yeterli döngüden geçmiş olacaktır.
3) İşlem, yığın (batch) veya devamlı(continuous) sistemlerde gerçekleşebilir.
Yedinci Metot:
1)Herhangi bir işleme yöntemi işletmeci tarafından yetkili otoriteye tanıtılarak aşağıdaki koşulları sağladığı
gösterildiğinde onaylanabilir:
(a) Ürünün kökeni dikkate alınarak ilgili başlangıç materyalindeki tehlikeler ile ülkedeki veya bölgedeki
hayvan sağlığı durumu dikkate alınarak kullanılacak yöntemle ilgili potansiyel riskin belirlenmesi;
(b) Söz konusu tehlikelerin insan ve hayvan sağlığına karşı belirgin riskler oluşturmayacağı seviyeye
düşürülmesi bakımından, işleme yönteminin kapasitesi;
© Elde edilen üründen 30 üretim günü boyunca alınan numunelerin aşağıdaki mikrobiyolojik
standartlara uygun olması
(ı) işlemden hemen sonra, materyalden alınan numunelerde:
Ürünlerin 1 gramı, Clostridium perfringens içermez.
(ıı) depolama sırasında veya depolamadan hemen sonra, maddeden alınan numunelerde;
n = test edilen numune sayısı
m = bakterinin eşik değeri; tüm numunelerdeki bakteri sayısı m’yi aşmadığında tatmin edicidir;
M = bakteri sayısı için maksimum sayı; bir veya birden fazla numunedeki bakteri sayısı M veya M’den
daha fazlaysa, uygun değildir.
c = bakteri sayıları M ve m arasında bir değer taşıyan numune sayısı; söz konusu numuneler diğer
numunelerdeki bakteri sayısı m veya m’den az ise, numuneler uygun sayılır.
Salmonella: 25 gramda bulunmaz: n=5, c=0, m=0, M=0
Enterobacteriacae: 1 gramında n=5, c=2; m=10, M=300
2) Her işletim tesisinin mikrobiyolojik standartları karşıladığını gösteren kritik kontrol noktalarının
detayları, işletmeci ve yetkili otoritenin söz konusu işleme tesisinin nasıl çalıştığını izlemesi için kaydedilmeli
ve korunmalıdır. Kaydedilecek ve korunacak olan bilgi; partikül büyüklüğünü, ısıyı, zamanı, mutlak basıncı,
ham madde besleme sıklığını ve yağın geri dönüşüm oranını içermelidir.
3) Birinci fıkranın (a) ve (b) bentlerinde belirtilmiş olan herhangi bir durumda değişiklik yapılması halinde,
yetkili otorite birinci fıkrada belirtilmiş olan işleme yöntemlerine ilişkin başvuruları geçici veya kalıcı olarak
askıya alabilir.
4) Yetkili otorite, başka bir ülkenin yetkili otoritesini, onaylanmış olan bir işleme yöntemine ilişkin, birinci
ve ikinci fıkralar göz önünde tutularak, bilgilendirebilir.

https://www.rivasol.com.tr/Blog/Icerik/organik-gubre-ve-toprak-zenginlestiricileriyle-ilgili-uygulama-talimati-29