Mijn ongegronde argwaan

Het is goed om in het leven van tijd tot tijd eens wat nieuws te proberen. Zo ook in het lezende bestaan. De laatste jaren las ik vooral veel fictieve en historische boeken. Het werd dus de hoogste tijd voor een andere genre en op advies van een vriend van me, besloot ik The Road Less Travelled aan te schaffen. Aangezien dit boek een van de hoogtepunten is van de Amerikaanse zelfhulpboeken-industrie, was ik op voorhand niet bijzonder enthousiast.

Ik heb altijd met argusogen gekeken naar zelfhulpboeken en dan zeker die van Amerikaanse makelij. Het hele maakbaarheidsideaal en het onbeschaamd gelijkstellen van succes en rijkdom, deed en doet mij altijd behoorlijk simplistisch aan. Het idee dat geluk maakbaar is en dat het voor iedereen voor het grijpen ligt die maar hard genoeg zijn best doet, is naar mijn mening historisch en feitelijk onjuist. Desalniettemin valt het niet te ontkennen dat dit soort ideeën vandaag de dag veel invloed hebben in onze moderne samenleving. Enfin, u kunt zich dus voorstellen dat ik met frisse tegenzin aan dit boek begon.

De inhoud van het boek is mij echter honderd procent meegevallen. Morgan Scott Peck (1936 — 2005) was een Amerikaanse psychiater, die onder meer een eigen kliniek heeft gehad en in het leger heeft gewerkt. The Road Less Travelled is zijn eerste boek voor een groter publiek en het kwam in 1984, zo’n zes jaar nadat het gedrukt was, voor het eerst op de bestsellerlijsten terecht. Het centrale idee van Scott Peck is dat het het levensdoel van mensen is om spirituele groei door te maken. Of dit in een religieuze context gebeurt, laat hij in het midden. Scott Peck ziet het leven echter niet als een opeenstapeling van successen, maar eerder als een serie problemen die je als mens krijgt voorgeschoteld. Ons ware geluk ligt volgens hem in onze bereidheid om gedisciplineerd deze problemen te lijf te gaan:

‘What makes life difficult is that the process of confronting and solving problems is a painful one. Problems, depending upon their nature, evoke in us frustration or grief or sadness or loneliness or guilt or regret or anger or fear or anxiety or anguish or despair. […] Indeed, it is because of the pain that events or conflicts engender in us that we call them problems. And since life poses an endless series of problems, life is always difficult and is full of pain as well as joy.’

Ik vind dit een inspirerende levensvisie. Scott Peck schetst geen leven wat uitsluitend bestaat uit fun en gelukkige tijden. Hij geeft in zijn boek ook geen voorbeelden van succesvolle mensen die na een behandeling van hem een leven vol geluk en welzijn tegemoet zijn gegaan. Hij laat juist zien dat het leven vol moeilijke momenten en pijn blijft zitten en dat in het dapper onder ogen zien van die pijn juist het geluk te vinden is. Het ware geluk is te vinden in het opklauteren uit de dalen van het leven in plaats van te pretenderen je uitsluitend op de toppen te begeven.

Het is vanuit deze visie dat Scott Peck blijft hameren op de zelfdiscipline. In zijn opvatting is het noodzakelijk dat wij gedisciplineerd aan onze problemen werken in plaats van de aloude vermijdingsstrategie toe te passen. Scott Peck onderscheidt vier elementen van discipline:

‘What are these tools, these techniques of suffering, these means of experiencing the pain of problems constructively that I call discipline? There are four: delaying of gratification, acceptance of responsibility, dedication to truth, and balancing. As will be evident, these are not complex tools whose application demands extensive training. To the contrary, they are simple tools, and almost all children are adept in their use by the age of ten. Yet presidents and kings will often forget to use them, to their own downfall. The problem lies not in the complexity of these tools but in the will to use them.’

Wie gedisciplineerd leeft leert om bevrediging uit te stellen, accepteert verantwoordelijkheden, is eerlijk en heeft een uitgebalanceerd leven. In The Road Less Travelled werkt de auteur deze vier elementen stuk voor stuk uitgebreid uit, waardoor je een heldere, uitgekristalliseerde visie op discipline kan vinden in dit boek. De menselijke problemen die in dit boek worden besproken, zijn volgens Scott Peck (vrijwel) altijd te wijten aan een gebrek aan zelfdiscipline van degene in kwestie. Eerlijkheidshalve was het daarom wel wat wrang om te vernemen dat Scott Peck zelf zijn hele leven lang maar weinig gedisciplineerd geweest is. Dat doet toch wel een beetje af aan de geloofwaardigheid van zijn boodschap.

Dat de boodschap van The Road Less Travelled niet strookt met de levenswandel van de auteur, vind ik echter nog niet het grootste nadeel aan het werk. Dit boek is een klassiek voorbeeld van een fenomeen wat ik veel vaker aantref, namelijk dat de boodschap van het boek ook in de helft van het aantal pagina’s gepast had. Het middenstuk van het boek is eigenlijk een herhaling van het eerste gedeelte en is daarom een stuk minder interessant. In dit gedeelte van het boek laat Scott Peck zien dat liefde van essentieel belang is voor spirituele ontwikkeling van mensen. De opbouw en de inhoud van dit stuk lijken echter zo op het eerste gedeelte, dat het middenstuk beter bij de inleiding geïncorporeerd had kunnen worden.

Ondanks deze mindere punten heb ik The Road Less Travelled toch uitgelezen. Ik heb het heel prettig gevonden om van tijd tot tijd is een paar hoofdstukken uit dit boek te lezen en het dan weer even weg te leggen. Daar leent het werk zich uitstekend voor. Juist doordat Scott Peck veel herhaalt, hervind je zo de rode draad weer. In zekere zin kan het wel als een soort catechismus dienen waaruit je om de zoveel dagen of weken eens een hoofdstuk uit leest. Daardoor gaat de inhoud ook niet vervelen.

Wat ik tenslotte inhoudelijk erg sterk vind, is dat The Road Less Travelled géén stappenplan is. Het werk geeft geen uitgestippelde route hoe je in tien stappen gelukkig, rijk en gezond wordt. Scott Peck gaat vooral in op de theorie. Van tijd tot tijd gebruikt hij een van zijn patiënten als voorbeeld om de theorie van de spirituele groei uit te leggen. Deze voorbeelden zijn allemaal goed uitgekozen en dragen bij aan de explicitering van hetgeen Scott Peck wil zeggen. De inhoud van dit werk bevindt zich op macroniveau: de les van The Road Less Travelled heeft betrekking op de levensweg van alle mensen, zowel mentaal gezonde als minder gezonde. Het boek behandelt alle soorten pijn die een mens kan ervaren: verlies van een naaste, problemen in de familiaire kring, werkgerelateerde problemen etc.. Maar het plaatst al deze problemen binnen één en hetzelfde kader, namelijk dat van de spirituele groei. Het is daarom te ongenuanceerd voor het oplossen van specifieke problemen, maar The Road Less Travelled biedt wel een filosofie waarmee je alle problemen die je in het leven tegemoet komt onder ogen kan zien. Dat is een weg met pijn, moeite en verdriet, maar die ook voldoening, geluk en ware kennis biedt:

‘For the journey of spiritual growth requires courage and initiative and independence of thought and action. While the words of the prophets and the assistance of grace are available, the journey must still be traveled alone. No teacher can carry you there. There are no preset formulas. […] No words can be said, no teaching can be taught that will relieve spirtual travelers from the necessitty of picking their own ways, working out with effort and anxiety their own paths’

Mijn argwaan over dit boek bleek dus ongegrond te zijn. The Road Less Travelled is een oprecht en realistisch boek, waarin Scott Peck laat zien dat de pijn, moeite en verdriet die wij ervaren bij het tegemoet gaan van de problemen die het bestaan ons voor de voeten werpt, van essentieel belang zijn voor onze spirituele ontwikkeling als mens. Ik kan iedereen dit boek van harte aanbevelen. Zowel de mensen bij wie het voor de wind gaat als voor de mensen voor wie het leven even tegenzit. De boodschap van dit boek zal voor sommigen een eyeopener zijn en voor anderen een bevestiging van wat ze allang wisten, namelijk het inzicht dat het leven is lang niet altijd leuk is, maar wel altijd mooi. C’est beau la vie.

One clap, two clap, three clap, forty?

By clapping more or less, you can signal to us which stories really stand out.