Referandum Anketi Sonuçları İlk Analizi

Öncelikle kısa özet: Daha önceden Seçim Oyunu olarak yapılan çalışma, “oyun” havasını teşkil etmenin zor olması, ana platform olan sosyal medyanın kutuplaştırıcı etkileri ve de bu tür bir yarışmaya katılım isteğinin azalmış olacağı öngörüsü sebebiyle Referandum Anketi’ne dönüşmüş hâlde. Henüz oturmuş bir model olmadığı için seçim seçim, hatta belki de seçim dışı alanlarda (Eurovision, Oscarlar, sportif organizasyonlar vs.) evrilerek ilerleyeceği ümidindeyim.

Tahmin oyunu, ya da şimdi bu anket nereden çıktı peki? İnsanlara “hangi adaya oy vereceksiniz?” yerine “sizce hangi aday kazanacak?” sorusunu sormanın daha isabetli tahminlere yol açabileceğine dair Rockefeller ve Wolfers’ın 2012 yılında yayımladığı çalışma bütün bu anketlerin, oyunların vs. temelini oluşturmakta. Neden? Çünkü insanlar kim kazanır sorusuna cevap verirken konuya dair bütün bildiklerini sentezlediklerinden örneklemin kapasitesi artmakta, ve de seçilen örneklem seçmen kitlesini tam temsil etmediği için oluşacak hata payı da böylece bir nebze azalmakta.

Gelelim referandum anketinin sonuçlarına. Bu yazının iki ana kısmı olacak. İlk kısımda tahmin modelleri ve alınan sonuçlar özet geçilecek. İkinci kısımda da dataya dair bazı çıkarımlara ve gözlemlere değinilecek. Kısa bir sonuç değerlendirmesinin ardından ilerleyen zamanlarda, referandum sonuçlarının da kesinleşmesi ile birlikte daha detaylı ve retrospektif bir analiz de gene buradan yayınlanacak.

I. Referandum Sonuç Tahminleri ve Modelleri

Yukarıda anket çalışmasının dayanağı olan makaleyi özet geçmiştim. Fakat bu çalışma daha çok sosyal medyadan yayıldığı için sosyal medya yankı odalarına takılmış olma ihtimali mevcut (nitekim insanların geçmiş seçimlerde hangi partilere oy verdiklerine, birincil haber kaynaklarının ne olduğuna ve de değişiklik paketinden ne kadar haberdar olduklarına verdikleri cevaplar bu şüpheyi kuvvetlendirici nitelikte) O yüzden sadece bir değil, birkaç yöntemle çıkan sonuçları değerlendirmek daha isabetli olacak.

Öncelikle genel bilgiler: Ankete 703 kişi katıldı. Bunlardan 19 kişinin Evet-Hayır oranları toplamı 100'ü geçtiği, 13 kişinin de “Evet/Hayır çıkar” cevabı ile Evet-Hayır oranları tutarsızlık gösterdiği için bazı modellemelerde bu datalar elimine edildi.

a) Ham Sonuçlar: Ankete katılanların %65.8'i Hayır, %34.2'si Evet sonucunun çıkmasını beklemekte. Evet oyunun oranının %48.7, Hayır oyunun oranının ise %51.3 olacağı beklenmekte.

b) Sonuç Beklentisinin Geçmiş Seçimlere Göre Ağırlandığı Model: Bu modelde ankete katılanların 7 Haziran ve 1 Kasım seçimlerindeki oy tercihleri kendi içinde gruplanmakta, bunların Türkiye nüfusunu temsil ağırlıkları belirlenmekte ve tahminleri ona göre yeniden değerlendirilmekte.

7 Haziran seçimleri temelli modelde %49 Evet, %51 Hayır sonucu çıkacağı beklentisi görülmekte. Aynı modelin 1 Kasım uyarlamasında ise Evet beklentisi %49.2'ye çıkmakta.

c) Oran Beklentisinin Geçmiş Seçimlere Göre Ağırlıklandığı Model: Bunda da mantık bir üstteki model ile aynı, fakat “Evet/Hayır” cevabı yerine yüzde kaç Evet ya da Hayır çıkacağı hesaba katılmakta.

Burada hem 7 Haziran, hem de 1 Kasım temelli modeller aynı sonucu vermekte: %50.4 Evet, %49.6 Hayır.

Sonuç olarak maalesef kesin bir şey söylemek mümkün değil. Tarihî dataya sahip olunmadığı ve de modelleri geriye dönük test etme imkânı da mevcut olmadığı için bu modellerin herhangi birinin daha isabetli olup olmadığını söylemek mümkün değil, ki çalışmanın sınırlarını da göz önüne alırsak hepsi isabetsiz de olabilir. Kesin olarak söylenebilecek iki şey var:

  • Hayır ihtimali Evet ihtimalinden az da olsa daha önde gibi durmakta. (Fakat aşağıda bunu güçsüzleştiren bazı gözlemlere de değineceğim)
  • Bu model, Evet ya da Hayır seçeneğine %55'in üzerinde bir oran biçen anket şirketleri ile ihtilafa düşmekte ve yakın bir referandum beklemekte.

II. Çıkarımlar ve Gözlemler

Seçimler ve Partiler:

  • Bütün partilerin nispî bir kan kaybından söz edebiliriz, en azından birincil haber kaynakları ağırlıkla sosyal medya ve internet haber siteleri olan ve de çoğunluğu anayasa değişikliklerini epey iyi bildiğini düşünen örneklem kitlemizde. Her iki seçimde de (7 Haziran ve 1 Kasım) aynı partiye oy vermiş insanların bugün seçim olsa aynı partiye oy verme oranı %83'ü geçmemekte.
  • Her iki seçimde AK Parti’ye oy vermiş insanlar alternatiflerini oy kullanmamak olarak görürken, CHP ve HDP arası (daha çok HDP’den CHP’ye) bir geçişlilik gözlenmekte. Her iki seçimde de MHP’ye oy verenlerin ise sadece %25'i tekrar MHP’ye oy vermeyi düşünmekte. (Tabii katılımcı kitlesinin partilerin geneline dair temsiliyeti olduğunu iddia etmek bu çalışmanın haddine değil.)

Partiler ve Referandum:

  • Geçmiş seçimlerin herhangi birinde AK Parti’ye oy vermiş insanlar Evet çıkacağını düşünmekte. Geri kalan bütün tutumlarda ise çoğunluk Hayır çıkacağını düşünmekte.
  • Hayır çıkacağını en çok düşünen insanlar CHP’ye oy vermiş olanlar. Bunu HDP, Diğer, Oy kullanmadım ve MHP izlemekte.
  • Bu referandumda oransal olarak sandığa en çok gitmemeyi düşünenler geçmişte MHP’ye oy vermiş olanlar. Bunu AK Parti izlemekte. (Öte yandan bunu seçim yanlılığı (selection bias) ile de açıklamak mümkün, zira anket etki çemberleri vasıtasıyla yayılmakta.)
  • Bugün seçim olsa AK Parti’ye oy verecek olanlar, iki sonuçtan birinin çıkacağına en fazla güvenenler (%83.05'i Evet çıkacağını düşünmekte). HDP’lilerin ise %69.01'i Hayır çıkacağını düşünmekte.
  • AK Parti’ye ve de MHP’ye bugün oy verecekler, geçmişte oy vermişlere kıyasla Evet çıkacağı konusunda daha iddialılar. CHP ve HDP için bu durum söz konusu değil.

Haberdarlık ve güven:

  • Ankete katılanların %86.89'u haberdarlık düzeylerini 8 ila 10 arasında puanlamaktalar. Haberdarlık düzeyi arttıkça Evet oyu oranı beklentisi azalmakta. Burada nedenselliğin yönü belli olmasa da Anayasa değişiklik paketine dair daha çok bilgi sahibi olmanın daha çok Hayır beklentisine denk geliyor olması ilginç.
  • Bu ilişki, halkın genelinin paket hakkındaki bilgi düzeyinin ortalama olduğunu var sayarsak Evet sonucuna destek verecek bir gösterge olarak değerlendirilebilir.
  • Evet oyu oranına dair en yüksek ortalama tahmin, tahminlerine güvenini 0, 2 ve 10 ile puanlamış olanlardan gelmekte. 0 ve 2 verenlerin arasında bugün AK Parti’ye oy verecek olanlar yokken 10 verenlerde bugün AK Parti’ye oy vereceklerin oranı diğer puanlara kıyasla en yüksek (%22.45). Bu illa ankete dair bir şey söylemese de psikolojik olarak enteresan bir gösterge.

III. Sonuç

Bu anket çalışması, ileriye dair bir çapa, bir yol gösterici olma açısından mühim olsa da, gerek datanın toplanması esnasındaki yankı odası etkisi, gerekse kitlenin temsiliyetine dair soru işaretleri (Türkiye’nin %70'ine yakın kesiminin birincil haber kaynağı sosyal medya olmasa gerek) isabetliliğine dair soru işaretleri yaratmakta. Bununla birlikte “Evet” ya da “Hayır”a dair kesin bir şey söylemek de mümkün değil. Bu çalışmanın kesin olarak beklediği tek şey, referandumun yakın geçmesi. Hayır kılpayı önde dursa da çeşitli modeller ve çıkarımlar Evet’in benzer bir yakın zaferini de olası görmekte.