Over talentontwikkeling bij kinderen

Deze blog is een ontwerptekst die ik maakte in het kader van een onderzoeksproject van een collega-vrijwilliger bij Studio Kompas.

Als we over talentontwikkeling bij kinderen spreken, denk ik dat er in eerste instantie een onderscheid gemaakt dient te worden tussen een benadering binnen een kwantitatief spectrum en een benadering binnen een kwalitatief spectrum.

Met het kwantitatieve aspect bedoel ik: binnen welke “range” laat je het kind zijn keuzes maken, wat zijn de (financiële) mogelijkheden binnen het gezin, in welke mate zien de ouders en de omgeving het zitten om opofferingen te maken opdat het kind een talent kan verkennen, in hoeverre speelt de dagelijkse impact van de school een invloed, zowel wat betreft praktische, school-gerelateerde aangelegenheden als extra-scholaire activiteiten. Ook de vraag of er een gelijkwaardigheid wordt geschonken aan meer cerebrale talenten (die je trouwens niet gemakkelijkheidshalve onder de noemer “school” kan plaatsten), artistieke talenten en fysieke talenten is mijns inziens pertinent.

Het kwalitatieve aspect gaat misschien nog het meest over de mate waarin je een onderscheid maakt tussen “iets goed kunnen” en “iets graag doen”. Deze twee zaken correleren, in tegenstelling tot wat velen misschien denken, niet noodzakelijkerwijs. Vaak geniet een kind van een bepaalde bezigheid (vaak, en misschien wel vooral, van de gratificatie die vasthangt aan een te behalen finaliteit) en zet daardoor -onbewust- een proces van repetitiviteit in gang dat resulteert in een toename van de mate waarin het kind hierin onderlegd geraakt. Ikzelf heb bijvoorbeeld 10 jaar lang klassieke piano gestudeerd. Ik vond de uren en uren (de laatste jaren 3u/dag) studeren niet uitzonderlijk aangenaam, maar ik haalde mijn voldoening vooral uit de momenten van waardering in de vorm van sociale appreciatie, quoteringen en de vergelijking met mijn leeftijdsgenoten. Dit motiveerde mij om verder te doen, met een dusdanige intensiteit die mij al snel tot voorbij het niveau van de kinderen/jonge mensen uit mijn omgeving tilde. Kan je hier dan spreken van een ‘talent’? Een genuanceerde vraagstelling. Ik denk dat mensen, wanneer ze bepaalde zaken nastreven in het leven, vaker uitgaan van het verlangen naar een zelfbeeld-affirmerende finaliteit dan een intrinsieke begeerte om de activiteit of de inspanning die aan deze finaliteit ten grondslag ligt uit te oefenen.

Een concreet, hedendaags, voorbeeld: sinds de opkomst van een variëteit aan talentenjachten op de televisie doorheen de globale samenleving, wijst onderzoek op een bijzondere evolutie in het antwoord dat kinderen geven op de vraag hoe hun ideale toekomst eruit ziet. Waar “being famous” in het jaar 1967 nog als de op een na minst belangrijke doelstelling (uit 16 keuzemogelijkheden) werd aangegeven, geeft 51% van de kinderen in 2007 aan dat dit hun voornaamste streven is in het leven.

Het feit dat deze bevindingen weinig stof deden opwaaien in sociologisch-wetenschappelijke kringen is exemplarisch voor het tijdsgewricht waarin we leven. Het neoliberale overwinnaarskapitalisme, dat in de media al een hele tijd de norm is, viert de imagovorming van de winnaar en stelt een voorbeeld dat slechts enkelen kunnen bereiken. Maar de essentie waaraan we collectief voorbijgaan is dat beroemdheid vroeger een bijproduct was van iemand die zijn beroep (talent?) met plezier en passie uitoefende en daar ten gevolge (!) zodanig bedreven in geraakte dat hij een niveau bereikte waar mensen van opkeken. Iemand werd ‘beroemd’. Maar in een tijdperk van onmiddellijke behoeftebevrediging willen we de shortcut nemen naar onze utopie, die snel aan het wankelen gaat omdat ze nergens op kan terugvallen.

Er dient m.i. dan ook een kanttekening geplaatst te worden bij allerhande talentenjachten die ons televisiescherm blijven domineren. Het lijkt me weinig waarschijnlijk dat er een dermate grote discrepantie schuilt tussen het aantal getalenteerde zangeressen en het aantal vrouwen dat een grote maatschappelijke bijdrage zou kunnen leveren door hun talent na te streven in de sociale sector.

Een samenleving heeft het juiste soort helden nodig, en ik denk dat jouw project in deze context bijzonder waardevol kan zijn.

Succes.