Augustinus’ vrije wil schoot te kort

‘’Therefore, since (a) anything equal or superior to a gov-erning mind possessed of virtue does not make it the servant of lust, on account of justice, and since in addition (b) anything inferior to it would not do this, on account of weakness, as the points we have agreed on between us establish, we are left with this conclusion: Nothing makes the mind a devotee of desire but its own will and free choice.’’

Augustinus spreekt met Evodius over het kwaad. Hoe kan er kwaad in de wereld zijn als God de wereld goed heeft geschapen? Is God de oorzaak van het kwaad? Augustinus ontkent dat, en moet dus op zoek naar een andere verklaring. In deze zoektocht neemt hij de lezer mee door de argumentatie dat een mens een redelijk deel en een verlangend deel heeft. Het zou goed gaan zolang het redelijke deel over het verlangende heerst. Maar blijkbaar is het niet goed gegaan, dus hoe komt het dat het verlangende nu over het redelijke heerst? Via zijn argumentatie komt Augustinus uit op bovenstaand citaat. De mens heeft ooit, individueel of collectief, uit vrije wil gekozen om zijn verlangens de boventoon te laten voeren.

Dit is een conclusie die echter een reeks volgende vraag oproept: hoe werkt de vrije wil? Hoe vrij is die wil? Als die wil wordt beïnvloed door een keten van (al dan niet metafysische) causaliteit, in hoeverre verschilt de ‘vrije’ wil dan van de gedetermineerde wil? Aan de andere kant: als de vrije wil niet wordt beïnvloed door causaliteit, ontstaat de wil dan zonder oorzaak uit het niets? Dat zou onze keuzes volstrekt willekeurig maken en lijkt ook niet erg op een vrije wil. Augustinus claimt echter dat de mens, in zijn originele staat althans, de macht had over zijn vrije wil. Dat hij niet ingaat op de genoemde vragen die zijn argumentatie, of het begrip ‘vrije wil’ zelf, oproept, is erg jammer. Daar ik niet durf te beweren dat deze vragen Augustinus’ argumentatie onherroepelijk en totaal omver zouden werpen, maar ze er wel grote vraagtekens bij zetten, zou ik het volgende willen concluderen: de argumentatie van Augustinus hier komt erg gebrekkig en onvolledig over. Dat is toch jammer, voor een denker van zijn formaat. Hij had uit vrije wil toch beter moeten kunnen kiezen.

Like what you read? Give UU5548241 a round of applause.

From a quick cheer to a standing ovation, clap to show how much you enjoyed this story.