Achterhouden van informatie, een praktisch of ethisch dilemma?

Als journalist krijg je dagelijks bergen informatie toegereikt. Wil je een goed verhaal schrijven, dan ben je genoodzaakt om een selectie te maken van deze verkregen informatie. Bij het selecteren moet de journalist elke keer weer dezelfde afweging maken: ‘wat is nu de kern van mijn verhaal, welke informatie moet ik hier voor gebruiken?’

“Hij zal wezenlijke informatie niet achterwege laten”

Maar mag een journalist wel informatie achterhouden? Mag een journalist een deel van het verhaal vertellen, maar het grote geheel achterwege laten? Mag een journalist selectief zijn in zijn informatiegebruik? Laten we eens kijken wat de journalistieke codes hier over zeggen.

Journalistieke codes

De code van Bordeaux meldt het volgende over het achterhouden van informatie: “De journalist doet zijn berichtgeving alleen berusten op feiten waarvan hij de bron kent. Hij zal wezenlijke informatie niet achterwege laten en geen documenten vervalsen.” (NVJ, 2013)

De Leidraad van de Raad voor de Journalistiek gaat hier nog iets verder op in.

“Citaten uit interviews mogen niet worden gebruikt in een andere context dan de geïnterviewde mocht verwachten, gelet op wat hem door de journalist werd meegedeeld. Wanneer de aard of de inhoud van de publicatie in de loop van het redactieproces zodanig worden gewijzigd, dat niet meer wordt voldaan aan wat de geïnterviewde redelijkerwijs mocht verwachten, moet hem of haar opnieuw om toestemming voor publicatie worden gevraagd” (RvdJ, 2015)

Zij hebben het hier over informatie uit de context halen, wat in principe hetzelfde inhoudt als informatie achterhouden. Op het moment dat je de verkregen informatie uit zijn context haalt, ben je bezig met liegen.

Zaak Powned

Een wat recentere casus wat betreft dit onderwerp is die van Powned. Dit medium was aangeklaagd door een Syrische vluchteling omdat ze hadden geknipt in het beeldmateriaal, en hem zo ten schande hadden gezet. Wat was er precies gebeurd?

Logo van Powned, van wikipedia.org

De naam van de geïnterviewde Syriër was Ahmed. Hij verbleef in de noodopvang in Apeldoorn. Toen hij werd benaderd door een undercoverjournaliste, die zich voordeed als een student, werd hem gevraagd wat hij van de Nederlandse normen en waarden vond. Naarmate de journaliste doorvroeg, werden de vragen steeds persoonlijker.

De man was verteld dat de uitzending niet gebruikt zo worden voor andere doeleinden dan het onderzoek, maar de realiteit leerde hem wat anders. Alles wat hij had gezegd, en dat waren nogal wat persoonlijke dingen, waren overal te vinden op het internet na een paar dagen. Ahmed klaagde Powned aan, en won.

Soms wel, soms niet?

Het was voor veel mensen geen verassing dat Powned verloor, aangezien ze een heel aantal dingen verkeerd hadden gedaan. Ze hadden niet met open vizier gespeeld, ze hadden geknipt in het beeldmateriaal en hadden de privacy van de man niet in acht genomen.

Dit is een voorbeeld waar het achterhouden van informatie niet wordt getolereerd, maar er zijn voorbeelden waar dit ongestraft gebeurt. Sterker nog, in veel van die gevallen is het verplicht om informatie achter te houden. Ik heb het hier over oorlogsverslaggeving. Als voorbeeld wil ik het boek ‘Als een nacht van duizend sterren’, van Joeri Boom gebruiken.

“De journalistiek behoort te onthullen wat machthebbers verborgen willen houden.”

Hij schrijft in dit boek over de situatie in Uruzgan, waar hij zes keer op zichzelf is heengegaan. Ook is hij er vijf keer geweest terwijl hij embedded was bij het Nederlandse leger. In dit boek lees je over zijn moeite met het achterhouden van informatie, wat hij regelmatig moest doen van de persvoorlichter. Hij zegt het zelf ook op het einde van zijn boek:

“Embedded journalistiek brengt defensie in verleiding om een milde vorm van propaganda uit te oefenen. In Uruzgan stelden Defensievoorlichters niet het publieke belang voorop, maar het bedrijfsbelang van Defensie en het kweken voor waardering van de missie.” En daarna: “Soms werden gebeurtenissen verzwegen , soms werden ze verdraaid. De journalistiek behoort te onthullen wat machthebbers verborgen willen houden.” (Boom, J. 2010)

Wat is integriteit?

Zo zie je dat het achterhouden van informatie niet altijd strafbaar is, maar of het ethisch verantwoord is? Elke journalist heeft zijn eigen normen en waarden, dat is waar. Toch heb je als journalist de taak om informatie naar buiten te brengen, informatie met maatschappelijk belang. Het correct informeren van de maatschappij, dat is de taak van elke integere journalist.

Deze ethische afwegingen hebben niet alleen impact op jezelf als journalist, maar ook op je publiek. Als je duidelijk naar voren laat komen dat je ethisch verantwoord handelt, zullen de lezers jouw verhalen ook sneller als waarheid accepteren. Maar wanneer ben je nu een integere journalist?

“Iemand is integer wanneer je eerlijk bent, inlevingsvermogen hebt, positief bent ingesteld, adequaat en zorgvuldig bent. Wanneer je geldende regels en verantwoordelijkheid hoog in het vaandel hebt staan. Daar waar regels ontbreken of niet duidelijk zijn oordeel en handel je op moreel verantwoorde wijze. Handelen waar sociale en ethische normen de maatstaf zijn. Je gaat zorgvuldig om met persoonlijke en gevoelige informatie en schat het in op waarde, uitgaande van de ander. Je maakt wel je eigen positie en belangen duidelijk.” (Rieja, 2014)

Eerlijkheid wordt verwacht

Integriteit behaal je dus niet zomaar. Het is belangrijk om als journalist hier goed op te letten. De journalistiek is een vrij beroep, iedereen mag zichzelf journalist noemen. Toch wordt een journalist pas serieus genomen als je laat merken dat je ook daadwerkelijk een integere journalist bent.

Dit is wetenschappelijk bewezen. Onlangs heeft het ASCoR, het onderzoeksinstituut voor communicatiewetenschappers van de UvA een onderzoek verricht in Nederland. Dit onderzoek werd gehouden in opdracht van de Stichting Media-Ombdusman en ging over vraagstukken van de journalistieke ethiek. Dit was het eerste onderzoek waar het publiek methodisch werd bevraagd over de dagelijkse nieuwsproductie.

Niet alleen het ASCoR heeft zich hier in verdiept. Uit eerdere Eurobarometer komt naar voren dat Nederlanders nog behoorlijk veel vertrouwen hebben in de maatschappelijke nieuwsvoorziening. In de periode 2006–2010 heeft gemiddeld 61% van de Nederlandse bevolking vertrouwen in ‘de pers’, dat was wel zo’n zeven procent lager dan het gemiddelde in de periode 1996–2000, maar nog steeds hoger dan bijvoorbeeld in Duitsland (46%), Denemarken (52%) en het Verenigd Koninkrijk (19%).

“Het ASCoR-onderzoek lijkt het beeld over Nederland te bevestigen. De stelling dat de Nederlandse nieuwsmedia de samenleving over het algemeen goed informeren, wordt door het publiek gemiddeld met een 3.6 beoordeeld op een schaal van 1 tot 5, een redelijk positieve inschatting menen de onderzoekers. Ook zijn de Nederlanders het in grote lijnen oneens met stellingen dat de nieuwsmedia niet te vertrouwen zijn of belangrijke informatie achterhouden.” (Groesen van, J. 2012)

Pure journalistiek is integer

Houd dus rekeningen met je publiek als je bezig met het selecteren van informatie. Probeer zo integer mogelijk te werk te gaan. Niet alleen voor je publiek is dit belangrijk, maar ook voor jezelf. De pure journalistiek is er om de maatschappij op een eerlijke manier te informeren. Dus als jij jezelf een pure journalist wilt noemen, wordt dat ook van jou verwacht.

Bronnen:

Berg van den, M. (2015). Journalistiek en recht, de praktijk belicht. Amsterdam: 
 Boom Lemma Uitgevers

Boom, J. (2010). Als een nacht met duizend sterren. Amsterdam: Uitgeverij Podium B.V

Groen, J. (2015). Syrische vluchteling klaagt PowNed aan om ‘gemanipuleerd’ interview. Geraadpleegd op 20 januari 2016, van http://www.volkskrant.nl/televisie/syrische-vluchteling-klaagt-powned-aan-om-gemanipuleerd-interview~a4184118/

Groesen van, J. (2012). Nederlandse burger wil professionele journalistiek. Geraadpleegd op 20 januari 2016, van http://media-ombudsman.nl/nederlandse-burger-wil-professionele-journalistiek-door-jan-van-groesen/

Nederlands Genootschap van Hoofdredacteuren. (z.d.). Code voor de journalistiek. Geraadpleegd op 20 januari 2016, van http://www.genootschapvanhoofdredacteuren.nl/het-genootschap/code-voor-de-journalistiek/

Nederlandse Vereniging van Journalisten. (2013). Code van Bordeaux. Geraadpleegd op 20 januari 2016, van https://www.nvj.nl/wat-wij-doen/dossiers/ethiek/code-van-bordeaux

Powned. (2015). Powned in beroep tegen uitspraak. Geraadpleegd op 20 januari 2016, van http://www.powned.tv/nieuws/media/2015/12/powned_in_beroep_tegen_uitspra.html

Raad voor de Journalistiek. (2015). Leidraad. Gedownload op 20 januari 2016, van http://www.rvdj.nl/leidraad

Rieja. (2014). De journalist en integriteit. Geraadpleegd op 20 januari 2016, van http://mijn-kijk-op.infonu.nl/mens-en-samenleving/141279-de-journalist-en-integriteit.html