De man die uit de trein sprong

“Ik kan mijn vrouw niet alleen laten, ze is in verwachting. Ik moet eruit!”

Gerrit van Nieuwpoort zat tijdens de Tweede Wereldoorlog twee jaar lang ondergedoken op een zolderkamertje in zijn eigen huis. Toen hij op een mooie lentedag een luchtje wilde scheppen werd hij opgepakt door Duitse soldaten. Samen met een chauffeur van het bedrijf van zijn vader is hij afgevoerd op een trein richting Duitsland. Op een heldhaftige manier wist hij zichzelf te bevrijden en liep hij terug naar huis. Na de oorlog nam Gerrit zijn vaders bedrijf ‘Van Nieuwpoort Groep’ over en speelde een belangrijke rol in de geschiedenis van het bedrijf. 100 jaar na de oprichting, in 2005, heeft het bedrijf een omzet van 367 miljoen euro. Hoe verliep dit heldhaftige familieverhaal? Zijn twee broers Leendert en Gerard vertellen erover.

Foto: Gerard van Nieuwpoort bij het Reeuwijksesluisje
“Als een gek rende ik op hem af”

Gerard: “Ik was altijd veel buiten in die tijd. Ik speelde als 8-jarig jongetje vaak bij het Reeuwijksesluisje, vlak bij mijn huis. Het was april, een maand voor de bevrijding. Gerrit was een dag geleden opgepakt. Toen ik bij het sluisje liep, kwam vanaf een klein paadje, wat parallel loopt aan het water, mijn broer aangelopen. Ik kon Gerrit herkennen aan zijn leren jas en het petje dat hij ophad. Als een gek rende ik op hem af. Toch moest ik niet proberen te veel op te vallen. Hij zei dat hij in het huisje van de sluiswachter ging zitten. In dat huis naast de sluis woonden goede vrienden van mijn ouders die we vertrouwden. Toen ik het mijn vader vertelde, geloofde hij het in het begin niet. Toen het donker werd hebben we hem opgehaald en naar ons huis gebracht. Gelijk daarna is hij doorgegaan naar zijn eigen huis, waar zijn zwangere vrouw hem opwachtte.”

Schuilkelders

Gerrit zat in de oorlogstijd bij ‘de ondergrondse’. Dat was een groep die joden hielp om onder te duiken. Hij woonde met zijn vrouw, Cathrien, op het Jan van Renesseplein. Dat is op twee minuten loopafstand van het huis op de Burgvlietkade, waar Leendert en Gerard samen met hun zussen Co en Janny en hun ouders Gerard en Hendrika woonden.

In beide huizen waren (schuil)kelders aanwezig waar constant mensen zaten ondergedoken. Dit waren soms joden en soms mensen die verplicht moesten werken in Duitsland. Op de dag dat Gerrit werd opgepakt zat Frans van Velzen ondergedoken in het huis op de Burgvlietkade. Hij was een chauffeur van het familiebedrijf. Hij zat ondergedoken omdat hij anders door Duitse soldaten naar Duitsland werd gestuurd om daar te werken.

Vader Gerard (1895–1966) was de eigenaar van de ‘van Nieuwpoort Groep’, het familiebedrijf dat is opgericht door de vader van Gerard, Gerrit Jan van Nieuwpoort. Het bedrijf heeft zich gespecialiseerd in de handel en vervoer van zand en grind. Tijdens de oorlog lag het bedrijf praktisch stil.

Foto: Vanaf het paadje op de achtergrond zag Gerard hoe zijn broer Gerrit aan kwam lopen

Opgepakt

Het was een mooie voorjaarsmiddag. De opa van Gerard en Leendert, Gerrit Jan, was bij hen thuis op bezoek. Hij had mest meegenomen; dat moest verspreid worden over het moestuintje wat 500 meter bij het huis vandaan lag. Omdat Gerrit Jan dat niet meer kon mocht Gerard de mest verspreiden. De chauffeur, Frans van Velzen, ging Gerard helpen. Hij werd eerst goed vermomd en samen gingen ze aan de slag. Met kruiwagens brachten ze de mest naar het moestuintje. Na een tijdje zag Gerard een groep Duitse soldaten met legerhelmen rondfietsen langs de straat van ons huis. Gerard: “Ik zei snel tegen Frans: pas op, Duitsers! — dat had ik achteraf gezien beter niet kunnen zeggen. Frans rende zo snel als hij kon over het veld, richting ons huis. Dat viel op natuurlijk.”

Vanaf het paadje op de achtergrond zag Gerard hoe zijn broer Gerrit aan kwam lopen.

Broer Gerrit zat op dat moment ook ondergedoken, op de zolderkamer van zijn eigen huis. Vanwege het mooie weer wilde hij even uit de kelder ontsnappen om een luchtje te scheppen. Hij was van plan om langs te gaan bij zijn ouderlijk huis. Maar precies op de hoek van het Jan van Renesseplein en de Burgvlietkade zagen een paar soldaten hem: dezelfde soldaten die net Frans hadden opgepakt.

Gerrit en Frans werden afgevoerd naar een leegstaand ziekenhuis dat was gebombardeerd door Duitse soldaten, het St. Joseph paviljoen. Daar overnachtten ze met tientallen anderen. De volgende ochtend vertrokken ze met een normale passagierstrein, waarvan de raampjes open konden, vanaf station Gouda richting Duitsland. Frans en Gerrit deelden de coupé met twee anderen. Soldaten liepen constant rondjes in de trein.

Al vrij snel zei Gerrit wanhopig tegen de anderen: “Ik ga de trein uit springen. Ik kan mijn vrouw niet alleen laten, ze is in verwachting. Ik moet eruit!” De anderen hielpen hem door goed te kijken of de soldaten niet in de buurt waren. Toen de trein langzamer reed, ter hoogte van Woerden, kroop Gerrit door het raampje en waagde de sprong.

“Soldaten liepen constant rondjes in de trein”

Gerrit van Nieuwpoort liep na zijn val naar de eerste boerderij die hij tegenkwam. Hij mocht daar slapen. Leendert: “Voor hem zat daar ook nog een risico aan. Hij heeft geluk gehad dat de bewoners van de boerderij hem niet hebben verraden.” De volgende ochtend liep hij de tocht van meer dan 3 uur verder naar huis. Daar rende hij zijn broer in de armen.

Tot de bevrijding, die nog een maand duurde, heeft Gerrit op verschillende plekken ondergedoken gezeten. Na de oorlog nam hij het stokje van zijn vader als directeur van het familiebedrijf over.

Volgens zijn broers was Gerrit een geweldige, goede vent, waar je voor 100% van op aankon, die nooit uit de bocht vloog en altijd met respect met iedereen omging.

Gerrit is op 89-jarige leeftijd overleden in het jaar 2009.

Show your support

Clapping shows how much you appreciated Abel Vos’s story.