Türk Oyun Sektörü

Giriş
Bu çalışmada, “Oyun” kelimesinin etimolojik kökeni, Türk kültüründe oyunun yeri ve önemi, geleneksel ve tarihi Türk oyunları ve oyun kelimesinin dilimizdeki kullanımı gibi hususlar değerlendirilerek; oyunun tarihi sürecine dair bilgiler bazı bilgiler verilmiş olup dünyada ve Türkiye’de oyun ve oyun sektörünün değişimi ve gelişimi hakkında genel bir araştırma yapılmıştır.
Türk oyun kültürünün köklü bir geçmişe sahip olduğu vurgulanarak birçok oyunun günümüze taşınamadığına dikkat çekilmiştir. Çok yakın geçmişte Türkiye’nin her yerinde özellikle çocuklar tarafından mahallelerde, sokaklarda, parklarda gruplar halinde sosyalleşmelerine katkı sağlayan oyunların unutulmaya başlandığı ve dünyadaki gelişmelere paralel olarak da Türkiye’de oyun alanlarının dijital platformlara (bilgisayar, tablet, cep telefonu, oyun konsolları, avuç içi cihazlar vb.) kaydığı ve oyun kültürünün ciddi oranda değiştiği gözlenmiştir.
Bu değişimin dünyada çok büyük bir sektörü meydana getirdiği ve bunun sonucunda birçok ülke gibi Türkiye’nin de bu pazarda hem üretici hem de müşteri olduğu anlatılmıştır. Oyun sektörünün önde gelen ülkeleri ve oyun üretici firmalarına dair bazı veriler paylaşılarak Türkiye’nin pazardaki yerine de dikkat çekilmiştir. Ayrıca son yıllarda özelikle kamu desteğinin de artmasıyla yerli oyun üretici firma sayısında bir artış yaşandığı görülmüştür. Bu firmalara dair özet bilgilere de çalışmada yer verilmiştir.
Sonuç olarak ise; Ankara Kalkınma Ajansı tarafından Türkiye’deki oyun sektörünün mevcut durumunun değerlendirilmesine yönelik yapılan çalıştaylar sonucunda yayınlanan “Dijital Oyun Sektörü Raporu’ndan[3] istifade edilerek üç ana eksende belirtilen strateji önerileri ve hedeflerine yer verilerek çalışma tamamlanmıştır.
Oyun Kelimesinin Tarihçesi
Oyun (Game) kelimesinin İngilizce kökenine bakıldığında; Ortaçağ İngilizce ’sinde, “game, gamen, gaman gammen,” Eski İngilizce ’de, spor, sevinç, keyif, eğlence ve oyun anlamları taşıyan “gamen” kelimesinden türetilmiştir.[1] Oyun kelimesinin tarihi dil kökeni incelendiğinde ise;
Antik Yunan’da;
Paidea [~pedagoji] : Çocuksu, çocuk oyunu
Aido: Önemsiz, yararsız,
Agon [~agora]: Toplanma, oyun arkadaşı gerektiren yarışma
Latince ’de;
Jocus [~Joker]: Söz oyunu, şaka, laf ebeliği
Ludus [~prelude, illusion, ludozofi]: Cambazlık, yarış, kutsal tören ve şenlik
gibi anlamları taşıyan bazı kelimeler bulunmaktadır.[14]
Latinceden beslenen Hint- Avrupa dillerinde oyunu karşılayan kelimeler çoğunlukla Jocus’tan türetilmiştir. Fransızca “Jeu”, İtalyanca “Gioco”, İspanyolca “Jogo”, Rumence “Joc” Jocus kelimesinden türetilmiştir. Roma İmparatorluğu’nun son dönemlerinde Ludus kelimesinin kullanımdan düşerek Jocus’un tüm oyunlar için telaffuz ediliyor olduğu düşünülmektedir.[2]
Oynamak kelimesinin kelime kökeni incelendiğinde ise; İngilizce ‘de oynamak anlamına gelen “play” fiili, fiziksek becerileri geliştirmek anlamındaki “Plaegian kelimesinden türetilmiştir. “Game” ise bir araya gelmek anlamı taşıyan “Gaman”’dan türetilmiştir.[13]
İngilizcedeki Game(Oyun) kelimesinin mevcut anlamına bakıldığında ise; oyun, eğlence ve oyalanma amacıyla yapılan etkinlik amacı taşımaktadır.[12] Osmanlıca ’da ise gülme, dalga geçme anlamlarına gelen “La’b” kelimesi ve ondan türetilmiş “oyun” sözcükleri bulunmaktadır.”Lu’b” (oyun), Lu’biyyat (oyunlar), La’iba(oynamak, bir çalgı aleti çalmak) gibi kelimeler bulunmaktadır. [5]
Oyun kelimesinin Türkçedeki yerine bakıldığında ise çok kesin sonuçlara ulaşılamasa da bazı çıkarımlar yapmak mümkündür. Örneğin oyun kelimesinin kökü olan “Oy“ hoplamak, zıplamak, sıçramak, atlamak anlamlarına gelmektedir. Oynamak fiili de “Oy-mak“,“Oy-un-mak“ fiillerinden türetilmiş olma ihtimali bulunmaktadır.
Oyun’ un Orta Asya’da şamanlara ve şaman törenlerine verilen adlarından biri olduğu da tahmin edilmektedir. Dokuzuncu yüzyıldan kalma bir fal kitabı olan Irk Bitig’ de zar ve benzeri oyunlar için kullanılan “Oy-ug“ sözcüğü de bulunmaktadır.[16]
Türk Dil Kurumu’nun yapmış olduğu tanıma göre ise “oyun” kelimesi “Yetenek ve zekâ geliştirici, belli kuralları olan, iyi vakit geçirmeye yarayan eğlence” anlamına gelmektedir.[15]
Oyun Kelimesinin Dilimizdeki Yeri
Oyun, oynamak, oyuna getirmek gibi içinde ”oyun” kelimesi gecen ifadeler atasözlerinde ve deyimlerde de sıklıkla kullanılmıştır.
Bazı atasözlerimiz şunlardır:
”Abdal düğünden, çocuk oyundan usanmaz”, ”Buğday ile koyun, geri yanı (kalanı) oyun” ,”Er oyunu üçe kadar”, ”Karaman’ın koyunu sonra çıkar oyunu”, “Kurtla koyun, kılıçla oyun olmaz”, ”Yenik pehlivan, oyuna doymaz”, ”Zor oyunu bozar”.
Ayni şekilde deyimlerde de oyun kelimesi sıklıkla geçmiştir. Bunlardan bazıları:
”Ayak oyununa gelmek”, ”(Birine) oyun etmek”, ”Çocuk oyuncağı hâline getirmek”, “Oyun almak”, “Oyun bağlamak”, “Oyun bozmak”, “Oyun çıkarmak”, “Oyun yapmak”, “Oyuna kurban gitmek”.
Atasözlerinde ve deyimlerde oyun kelimesi daha çok negatif durum ve haller için kullanıldığı gözlenmektedir.[10]
Türk Kültüründe Oyun
11. Yüzyılda yazılmış olan ve Türk kültür ve medeniyetine ışık tutan Kaşgarlı Mahmut tarafından yazılan Divanü Lügati’t-Türk’te dönemin birçok kültürel özellikleri anlatılmaktadır. Bunlardan bir tanesi o döneme ait oynanan oyunlardır. Divan’da oyun sözcüğü yarışma, hoşça vakit geçirme, spor gibi değişik anlamlarda kullanılmıştır. Eserde adı gecen oyunlara bakıldığında, at üzerinde oynanan oyunlar, ok atma ve güreş gibi oyunlar bulunmaktadır. Divan’da, oyunlar çocuk ve yetişkin oyunları olmak üzere iki başlık altında incelenmiştir.[18]
Büyüklerin Oynadığı Oyunlar
Çevgen Oyunu
Bu oyun, futbol sahasının yaklaşık iki katı büyüklüğündeki bir sahada karşılıklı iki takım arasında oynanır. Takımlar en az dört en çok on kişiden oluşmaktadır. Takımların at sırtındayken ellerinde bulunan değneklerle sürdükleri topu hedeflerine (karsı takım kalesine) ulaştırması amaçlanır. Belli zamanda isabet sayısı çok olan veya belli bir sayıyı daha önce tamamlayan takımın kazanmasıyla oyun sonuçlanır. Çevgen’in sözlükteki karşılığı “ucu eğri değnek” tir.
Ok Atma Yarışları
Türklerin, en eski savaş aletlerinden birisi olan ok, oyun kültüründe de kendisine yer bulmuştur. Özellikle ilkbahar aylarında açık havada erkeklerin kendisini ispatlamak için ve ayrıca dini bir anlam da taşıyan ok sporu, en gözde oyunlardan bir tanesidir.
At Yarışı
At’ın, Türklerin hayatındaki önemi çok büyüktür. Divanü Lügati’t-Türk’te, Kaşgarlı Mahmut “At, Türkün kanadıdır” demektedir. At yarışları da eskiden oynanan en popüler oyunlardan bir tanesidir.
Milattan önceki yıllardan kalma bazı gelenekler bu dönemde Türkler tarafından devam ettirilmiştir. Bunlardan bir tanesi de” sonbahar aylarında (atların semirdiği dönemlerde) “Tai-lin“ denilen yerlerde bir toplantı düzenlenir ve tanrılara sunulmak üzere kurban kesilir ve hep beraber kurban etleri yenirdi. Sonrasında at yarışı düzenlenirdi.
Güreş
Bugün ata sporlarımızdan biri sayılan güreş Türklerde oldukça köklü ve önemli bir yere sahiptir. Ancak Divan’da bu sporun adından direkt olarak bir defa bahsedilmektedir.
Yalngu (Salıncak Oyunu)
Bu oyundan Divan’da bir yerde “Cariyelerin oynadığı bir oyundur” şeklinde bahsedilmektedir.
İpin ucu bir ağaca veya bir direğe bağlanır. Ortasına cariye oturur ve ayağıyla yeri teper. Böylelikle kâh yükselir, kâh alçalır”
Çocukların Oynadığı Oyunlar
Müngüz Müngüz (Boynuz Boynuz)
Çocukların bir derenin kenarına diz çökerek ve elleriyle kuma vururlar. Daha sonra içlerinden birisi (ebe) müngüz müngüz der ve diğerleri müngüz ne diye sorar. Ebe boynuzlu hayvanları söylemeye baslar. Çocuklar da bu hayvanları tekrar ederler. Bazen ebe, eşek gibi boynuzlu olmayan bir hayvanin adını da söyler. Eğer çocuklardan birisi boynuzsuz bir hayvanı söylerse çaya atılır.
Köçürme
Yere dört çizgi çizilir. Bu çizgiler üzerine dizilen taşları göçürme ve yer kapmayla öbür tarafın taşlarını bir araya toplayarak kazanılan bir oyundur. Bugün beş taş veya dokuztaş olarak bilinen oyuna benzemektedir.
Çelik Çomak
Biri uzun diğeri kısa iki sopa ile oynanan oyundur.
Ceviz Oyunu
Nasıl oynandığı konusunda net bir bilgi bulunmamaktadır. Divan’da bir iki yerde geçmektedir.
Karagun
Saklambaç oyunudur. Çocuklar genelde akşamları bu oyunu oynamıştır.
Çengli Mengli
Nasıl oynandığı konusunda yeterli bir bilgi Divan’da bulunmamaktadır. Bir çocuk oyununun adıdır.
Tepuk
Futbola benzer bir oyundur. Bir yuvarlak cismin etrafına bez veya hayvan kılı sarılarak top elde edilir ve sonra çocuklar tepikleyerek bu oyunu oynamışlardır.[18]
Osmanlı’da da oyun kültürü önemli bir yere sahiptir. Satranç, güreş, cirit, ok atma gibi oyunlar en çok oynanan türlerdendir.[8]
Eski Türk ve Osmanlı tarihinde oynanan oyunların yanı sıra yakın geçmişte oynanmış ama unutulmaya yüz tutmuş ve geleneksel hale gelmiş birçok oyun mevcuttur. Özellikle Türk oyun kültürü, çocuk oyunları anlamında çok geniştir. Bunlardan en popüler olanlarından bazıları;
Körebe, Arapsaçı, Çelik Çomak, Kukalı Saklambaç, Bülbül Kafeste, Çatlak Patlak, Birdir Bir, İstop, Aç Kapıyı Bezirganbaşı, İp Atlama, Ellem Büllem, Alçaktayım Yüksekteyim, Patlangeç, Esir Almaca gibi oyunlardır.[11]
Oyunların Dönüşümü ve Türkiye’deki Etkisi
Geçmiş yıllarda Türkiye’nin farklı bölgelerinde oynanan oyunlara bakıldığında, hemen hemen hepsinin evin dışında, sokakta, bahçede veya boş bir alanda gruplar halinde oynandığı gözlenmektedir. Günümüzde ise çocukların oyun alışkanlıklarında ciddi bir değişim söz konusu olup bireyselleşmeye doğru bir kayma olduğu gözlenmektedir. Çocuklar, bilgisayar, oyun konsolu, cep telefonu, tablet benzeri yeni nesil dijital ve teknolojik cihazlarla evde, oyun salonlarında veya internet kafelerde oyun oynamaya başlamıştır.
Oyun terimlerine ve tanımlarına baktığımız zaman oyun sektörünün tamamen değiştiği gözlenmektedir. (Bkz. Tablo 1)

Bugün dünya çapında 100 milyar dolara yaklaşan bir pazar haline gelen dijital oyun sektörü (bilgisayar, konsol ve mobil oyunlar) tüm dünyada olduğu gibi ülkemizde de etkili olmuş ve özellikle de çocukların oyun alışkanlıklarını köklü bir şekilde değiştirmiştir.[7] Bilgisayar oyunlarının yıllara göre tarihi gelişimine (1947–2012) (Bkz. Tablo 2) bakıldığında her geçen gün gelişmekte olduğu görülmektedir. Ülkemizde de bu değişim ve dönüşüm fazlasıyla hissedilmiş olup geleneksel oyunlarımız yerlerini bu yeni oyunlara bırakmıştır. [6]

Türkiye’de dünyadaki dönüşüme benzer şekilde oyun sektöründen etkilenmiş ve oyun kültürü hızlı bir değişime uğramıştır. 2016 yılında Türkiye’de dijital oyun oynayanların sayısı, ülke nüfusunun yaklaşık yarısına ulaşmıştır. Tablo 3 ve Tablo 4’te Türkiye’de dijital ortamda oynanan oyunlar sıralanmıştır.


Dünyada dijital oyun sektörünün büyümesiyle beraber Türkiye’de oyun şirketleri de faaliyet göstermeye başlamıştır. Bazı yerli oyun üreticileri Tablo 5’de sıralanmıştır. Oyun üreticilerinden geliri 685 milyon dolar civarındadır ve Türkiye oyun gelirleri bakımından dünyada 16. sıradadır. Oynanan oyunların gelirlerine göre dağılımı yapıldığında; gelirlerin % 42,5 i mobil oyunlardan, % 57,5 i bilgisayar ve oyun konsollarından oynanan oyunlardan elde edilmiştir.[4]

Oyun Sektörünün Dünyadaki Durumu
Oyun sektörünün dünyadaki gelişimine bakıldığında, yeni bir sektör olmasına rağmen özellikle 2000’li yılların sonrasında nihai ürünün dijital olarak satın alınabilmesine olanak sağlayan teknolojilerin gelişimi beraber çok hızlı bir ivme ile büyüdüğü gözlenmektedir.
2011–2015 yılları arasında küresel oyun sektörü piyasası 54,2 milyar dolardan 71,3 milyar dolara yükselmiştir. 2020 yılı itibariyle de oyun sektörünün piyasa değeri 90,1 milyar dolara yükseleceği tahmin edilmektedir. Küresel oyun sektörünün büyüme hızı, yıllık yaklaşık yüzde 5,8 olarak gerçekleşmektedir.[7]

Küresel oyun pazarı, 2017 yılında yaklaşık olarak 78,6 milyar ABD doları değerindedir. Çin, bu pazarın yaklaşık yüzde 35’ini kaplayarak pazara 27,6 milyar dolarlık katkıda bulunmuştur. Büyük nüfusu ve her geçen gün artan gelir seviyesi ile Çin’de çok fazla kişi oyun ve oyun ekipmanları almaktadır. ABD, yüzde 25,1’lik bir pazar payına sahip olup ikinci sıradadır. Bu ülkeleri sırasıyla Japonya, Almanya ve Birleşik Krallık takip etmektedir.[7]
Bölgesel olarak pazarın büyüklüğü incelendiğinde ise yüzde 47’lik payıyla Asya Pasifik ülkeleri ilk sıradadır. Bu eğilim özellikle mobil oyun alanında belirgin vaziyettedir. Asya, 2016 yılında 24,8 Milyar ABD doları gelir elde ederken, Kuzey Amerika, Latin Amerika ile beraber toplamda 15 milyar ABD dolar gelir elde etmiştir.[7]


Oyunlar, oynandığı platformlara göre değerlendirildiğinde ise TV/konsol, PC/MMO (binlerce kişinin internet üzerinden aynı anda oynayabildiği oyun) ve cep telefonları tüm oyun pazarının neredeyse % 85,0’ini oluşturmaktadır. Tabletler, sıradan web oyunları ve avuç içi cihazlar kalan % 15,0’ı oluşturmaktadır.[7]

Dünyadaki en büyük oyun üreticilerine baktığımız zaman ise Japonya menşeli Sony Computer Entertainment şirketinin ilk sırada olduğu görmekteyiz.

2018 yılında en çok oynanan ilk 10 oyuna baktığımızda ise ABD’li oyun şirketlerinin önde olduğu görülmektedir.

Sonuç ve Öneriler
Oyunun kelime kökeni ve tarihi çok eskilere dayanmaktadır. Türk tarihi ve kültürü açısından da oyun, önemli bir yere sahiptir. Oyunun kelime anlamı, Türk Dil Kurumuna göre yetenek ve zekâ geliştirici, belli kuralları olan, iyi vakit geçirmeye yarayan eğlence olduğudur.
Oyun ve oyunların gelişimi değerlendirildiğinde son elli yıldır büyük bir dönüşüm yaşanmaktadır. Toplu halde sokakta, bahçe ve parklarda oynanan oyunlar yerini, bireysel şekilde oynanabilen dijital oyunlara bırakmıştır. Özellikle çocuklar tarafından oyunlar, bilgisayar, telefon, tablet, konsol vb. yeni nesil dijital cihazlar yoluyla oynanmaya başlamıştır. Bu sebeple, çok geniş bir kültürü barındıran Türk oyunlarından birçoğu geleneksel hale gelerek unutulmuş ve birçoğu da unutulmaya devam etmektedir.
Dünyadaki oyun geliştirici firmalarının menşelerine bakıldığı zaman pazardaki en büyük payın Çin başta olmak üzere Asya Pasifik ülkelerindeki oyun geliştirici firmalara ait olduğu ve hemen arkasından ise ABD’li şirketlerin geldiği görülmektedir. Türkiye’nin küresel pazardaki payının ise yaklaşık yüzde 1 civarındadır.
Türkiye’de mobil ortamlarda en çok oynanan oyunlarda ise yine yabancı firmalar tarafından geliştirilen oyunlar yoğunluktadır. Yerli firma olan Peak Games tarafından geliştirilen “101 Yüzbir Okey Plus” ve “Okey Plus” oyunları da mobil ortamda en çok oynanan(indirilen) oyunlardandır. En çok oynanan ilk 10 PC/Konsol oyunları sıralamasında ise tamamında yabancı oyun geliştirici firmalar hâkimdir. Oyun türlerine bakıldığında ise spor oyunları, aksiyon ve savaş oyunları dikkat çekmektedir. Dünyada en fazla oynanan türlerde de yine Türkiye’ye benzer olarak savaş ve aksiyon oyunları göze çarpmaktadır.
Önümüzdeki yıllarda küresel oyun pazarının daha da büyüyeceği tahmin edilmekte olup 2020 yılı itibariyle 90 milyar dolar olacağı tahmin edilmektedir. Bu noktada; Türk oyun sektörünün büyüyeceği ve küresel pazardan daha fazla pay almak için çalışmalarını hızlandıracağı beklenmektedir.
Oyun sektörünün mevcut sorunlarını tartışmak ve geleceğe dair yol bir haritası belirlemek üzere Ankara Kalkınma Ajansı tarafından bazı çalıştaylar düzenlenmiştir. Bu çalıştaylar sonucunda da “Dijital Oyun Sektörü Raporu” yayınlanmıştır. Ankara ili baz alınarak hazırlanmıştır. Ancak üç eksen de belirtilen stratejiler genel ve ortak sorunlara çözüm aramaktadır.[3]
Bu rapora göre 3 ana başlık altında verilen tedbir ve öncelikler tanımlanmıştır.
Eksen 1: Fiziksel ve Teknik Altyapı
Strateji 1.1 — Oyun sektörüne yönelik hizmet sunacak ön kuluçka ve kuluçka merkezlerinin geliştirilmesi ve bu işleve sahip yeni merkezlerin kurulması
Strateji 1.2 — Oyun sektöründeki yenilikçi eğilimleri takip etmek ve alanlarda çalışma yapmak üzere ortak çalışma laboratuvarlarının kurulması
Strateji 1.3 — Oyun sektörünün gelişimine ve konsolidasyonuna yönelik yeni hizmet alan ve altyapılarının geliştirilmesi ya da mevcut merkezlere entegre edilmesi
Eksen 2: İnsan Kaynağı Politikaları
Strateji 2.1 — Üniversitelerdeki eğitim programlarının oyun sektörünün farklı bileşenlerine hizmet edecek biçimde çeşitlendirilmesi
Strateji 2.2 — Örgün eğitim dışında oyun sektöründe insan kaynakları kapasitesinin geliştirilmesine yönelik teknik eğitimlerin verilmesi
Eksen 3: Kamu Destekleri
Strateji 3.1 — Kamu kurumları tarafından uygulanan mevcut destek programlarının düzenlenmesi
Strateji 3.2 — Oyun sektörünün yapısı ve ihtiyaçlarına yönelik yeni destek programlarının oluşturulması
Kaynakça
[1] Abebooks.com. (2018). 9780198642244 — Oxford Latin Dictionary — AbeBooks. [online] Available at: https://www.abebooks.com/book-search/isbn/9780198642244/
[2] “Game.” Servent — Wiktionary, en.wiktionary.org/wiki/game
[3] Dijital Oyun Sektörü Raporu. (2016). Ankara Kalkınma Ajansı.
[4] Dijital Oyunlar Raporu. (2017). Retrieved from http://www.guvenliweb.org.tr/dosya/82MsL.pdf
[5] Euro-DMC, h. (2018). Osmanlıca Türkçe Sözlük, lügât,. [online] EURODMC. Available at: https://www.luggat.com/index.php#ceviri
[6] Game history. (2017, June 27). Retrieved from https://www.computerhope.com/history/game.htm
[7] Gaming Industry — Facts, Figures And Trends. (2018). Clairfield International. Retrieved from http://www.clairfield.com/wp-content/uploads/2017/02/Gaming-Industry-and-Market-Report-2018.01-2.pdf
[8] Kalem, M. (2015, August 13). Osmanlı Devletinde Eğlence Kültürü. Retrieved from http://akademikperspektif.com/2014/07/27/osmanli-devletinde-eglence-kulturu/
[9] Kirişcioğlu, F. (2013). Saha (Yakut) Türkçesinden Hareketle Türk Etimolojik Sözlüğüne Bir Katkı. Retrieved from http://turkoloji.cu.edu.tr/CAGDAS TURK LEHCELERI/fatih_kiriscioglu_saha_turkcesi_etimolojik_sozluk.pdf
[10] Nkfu.com. (2018). Oyun İle İlgili Atasözleri Deyimler ve Anlamları. [online] Available at: http://www.nkfu.com/oyun-ile-ilgili-atasozleri-deyimler-ve-anlamlari/.
[11] Oğuz, M. Ö, & Ersoy, P. (2005). Türkiye’de 2004 Yılında Yaşayan Geleneksel Çocuk Oyunları. Gazi Üniversitesi THBMER Yayını.
[12] Oxford Dictionaries | English. (2018). game | Definition of game in English by Oxford Dictionaries. [online] Available at: https://en.oxforddictionaries.com/definition/game
[13] Play (n.). (n.d.). Retrieved from https://www.etymonline.com/word/play
[14] Rowe, M. (1992). The Definition of ‘Game’. Philosophy, 67(262), 467–479. Retrieved from http://www.jstor.org/stable/3751702
[15] Tdk.gov.tr. (2018). Türk Dil Kurumu. [online] Available at: http://www.tdk.gov.tr/index.php?option=com_bts&arama=kelime&guid=TDK.GTS.5b4a80e65c77c6.30614438.
[16] Tekin, T. (1993). Irk Bitig The Book of Omens. [online] Available at: http://altaica.ru/LIBRARY/Tekin%20Talat/Tekin_Irk%20Bitig%20-%20The%20Book%20of%20Omens%201993.pdf
[17] The 50 Most Popular Video Games Right Now. (n.d.). Retrieved from https://www.ranker.com/list/most-popular-video-games-today/ranker-games
[18] Türktaş, M. (1999). Divani) Lügatit- Türk’te Yer Alan ve XI. Yüzyılda Türkler Arasında Oynanan Oyunlar. PAÜ. Eğitim Fakültesi Dergisi,5.
