De Frans-Spaanse bezetting — en wat dit nu nog betekent voor Marokkanen

“Ze namen ons voedsel, ons metaal — en als ergste — ons land in beslag. Het was een heftige tijd waarin Marokkanen geen thuis meer hadden,” aldus Hassan Houmane, mijn vader. Hij heeft er als kind uit 1959 niet veel van meegekregen, maar de impact van die tijd op onze familie is groot. Samen met mijn vader begeleid ik je door de Marokkaanse onafhankelijkheidsstrijd in vier delen:

Deel 1: Franse bezetting [1912–1956];
Deel 2: Spaanse bezetting [1912–1956];
Deel 3: Onafhankelijkheidsstrijd;
Deel 4: Wat het nu nog betekent voor Marokkanen.

Franse bezetting [1912–1956]

Vanaf 1912 was Marokko officieel deel van Frankrijk, maar het verhaal begon al rond 1830. In die tijd raakte Frankrijk geïnteresseerd in het stuk land dat Marokko vormde, omdat het naast kolonie Algerije lag. Marokko kon als een soort schild gebruikt worden voor de Franse kolonie. Marokko heeft een strategische ligging aan de Atlantische Oceaan, en daarom waren andere Europese machten ook geïnteresseerd in het land: met name Spanje was concurrent.

Door de economische instabiliteit van Marokko was het makkelijk om het land te bezetten, en dat plande de Spanjaarden en de Fransen, gesteund door de Britten, een paar jaar van tevoren. In 1904 zijn er geheime verdachten gesloten waarin Marokko werd verdeelt in twee delen: het Spaanse (gebied rond Tanger + Infi) en het Franse deel (rest van Marokko). Vanaf 1912 werd Marokko officieel protectoraat van Frankrijk dankzij het verdrag van Fez.

In het verdrag van Fez staat vastgelegd dat Frankrijk gemachtigd is administratieve, wettelijke- onderwijs-, economische-, financiële- en militaire hervormingen door te voeren mits deze nuttig worden beschouwd voor Marokko. De staat, cultuur en religie wordt gerespecteerd en blijft onveranderd. Wel mochten de Fransen de macht centraliseren. Dat werd de pacificatie genoemd.

Dat de Fransen en Spanjaarden de macht in hun handen namen zorgde voor veel botsingen met het Marokkaanse volk. Wat niet botste was het religieuze verschil. De Fransen en Spanjaarden hadden geen intentie om hun religie over te brengen naar Marokko. Moslims mochten hun geloof blijven uitoefenen. Sterker nog, in de tijd van het Franse protectoraat is het aantal moslims in Marokko meer dan verdubbeld. Dit heeft ook te maken met de enorme bevolkingsgroei.

De onderverdeling van Marokko in 1912. Het lichtgroene gebied vormt het Franse protectoraat. (Wikipedia)
Wat Duitsland in Europa deed, deden de Fransen bij ons.

Protectoraat en kolonie

Een protectoraat wordt vaak gezien als milde, onafhankelijkere versie van een kolonie. Dat is niet helemaal waar, want de verschillen tussen de twee zijn erg klein. In een kolonie de volledige macht overgenomen, terwijl in een protectoraat en in een protectoraat, op papier, de bestaande staat en staatshoofd behouden worden. In de praktijk wordt de staat gedwongen te doen wat de ‘suzerein’, in dit geval Frankrijk, eist.

“Vooral in de tijd van de Tweede Wereldoorlog namen zij alles in wat ze nodig hadden. Er was hongersnood in Europa, omdat Duitsland veel voedsel innam van de overgenomen landen. Maar wat Duitsland in Europa deed, deden de Fransen bij ons. Ze namen al ons voedsel en metaal in, zodat ze zelf eten hadden en wapens konden maken. Tegen onze wil in natuurlijk. Veel van mijn ooms hebben zich daar tegen verzet.

Frankrijk is niet alléén slecht geweest voor Marokko. Ze hebben veel opgebouwd. Bijvoorbeeld de infrastructuur die ze hebben achtergelaten, want goede wegen hadden wij niet. Ook hebben ze scholen gebouwd en de economie gestimuleerd. Waarschijnlijk omdat ze dachten dat ze hier voor altijd zouden blijven,” zegt Hassan met een lichte grijns op zijn gezicht.

Spaanse bezetting [1912–1956]

“Het Spaanse deel was veel minder ontwikkeld. Er heerste armoede en chaos,” zegt Hassan over het Noordelijke deel van Marokko, waar zijn ouders, ooms en tantes niet ver vandaan woonden. Chaos is het niet altijd geweest rond dat gebied. Ver voor het eerdergenoemde protectoraat verdrag bezat Spanje al kleine delen van Marokko. Enkele eilanden, samen met de steden Melilla en Ceuta waren in Spaanse handen.

De Marokkaanse staat wilde het Noordelijke Rifgebied gebied moderniseren door samenwerking met de Spanjaarden. Die samenwerking kwam er, maar Spanje hield zich niet aan de afspraak en viel Marokko alsnog binnen. Er kwam opstand vanuit verschillende Marokkaanse stammen, wat leidde tot de Melilla oorlog en later de Rifoorlog die gewonnen werden door de Spanjaarden.

13 November 1893. Schilderij dat de Melilla oorlog weergeeft. (Wikipedia)

Sinds 1912 is het Rifgebied officieel Spaans grondgebied, ten ongenoegen van de bewoners. Er braken steeds meer verschillende burgeroorlogen uit, waarin allerlei stammen de strijd aangingen met de Spaanse soldaten, die overigens vaak Marokkaanse mensen in hun legers gebruikte. De modernisering die Marokko zo graag wilde doorvoeren, kwam er niet.

Het Spaanse gebied bleef armoedig en achterlopen op de rest van Marokko. De Fransen staken veel tijd en geld in de opbouw van het land, terwijl de Spanjaarden daar niets van moesten hebben. Macht was op dat moment belangrijker dan progressie. Dit ter ergernis van de Marokkaanse staat, omdat zij op papier het recht hebben om ook het Noorden te moderniseren, maar de Spanjaarden hadden de touwtjes in handen.

Onafhankelijkheidsstrijd

Door de bezettingen ontstond er nationalisme onder de bevolking en de staat van Marokko. Waar voorheen allerlei stammen langs elkaar heen leefden, ging de Marokkaanse bevolking zich steeds meer als één volk voelen. De verzetten waren niet meer in de naam van een stam of een gebied. De mensen vochten nu voor hun land: Marokko.

Met name tijdens de Rifoorlog (1921–1926) is er een duidelijke vorm van nationalisme ontstaan. Er werd een republiek gesticht in het Rifgebied, waarin allerlei stammen samenkwamen om zich tegen de Spanjaarden te verzetten. Dit is erg vergelijkbaar met de Nederlandse Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden uit 1568, waarin Nederland ook in opstand kwam tegen Spanje.

Als er een pluspunt te halen is uit deze periode, dan is dat het.

Deze Rifrepubliek, met Abdelkrim als leider, wilde een moderne staat opbouwen. Met hulp van Engeland en Duitsland zou de staat een economie kunnen opbouwen. De gevechten gingen door tot 1925, toen de Spanjaarden de ‘Rif Rebellen’ versloegen. In 1927 kwam er een eind aan de Rifrepubliek, mede door de dood van Abdelkrim.

1955 was het doorslag jaar. De Tweede Wereldoorlog is ten einde en Marokko heeft internationale prestige opgebouwd door de hulp die zij de Fransen gaven. Mohammed V keerde terug als Sultan van het land en na onderhandelen met Frankrijk en Spanje werd Marokko in 1956 eindelijk onafhankelijk. Mohammed V werd koning.

Koning Mohammed V op bezoek in de VS in 1957. (Wikipedia)

“Het was een echte overwinning. Voorheen bestond Marokko uit allerlei stammen die niets met elkaar te maken hadden, maar na deze periode is er een echt Marokko gevoel ontstaan. Als er een pluspunt te halen is uit deze periode, dan is dat het,” vertelt Hassan.

Wat het nu nog betekent voor Marokkanen

Elke 18 November wordt er in Marokko een onafhankelijkheidsdag gevierd. Het feest ‘Eid Al Istiqlal’ is een nationale feestdag en wordt feestelijk gevierd met mooie kleding, een gebed en Marokkaanse vlaggen. Dat Marokkaanse gevoel is iets moois dat het land heeft overgehouden aan de donkere tijden volgens mijn vader, Hassan.

“Het is gek om te bedenken dat Marokko pas 59 jaar onafhankelijk is. Het is nog zo dichtbij ons en dat merk je ook aan de mensen. Er is altijd nog een bepaalde tensie tussen Marokkanen aan de ene kant, en Fransen en Spanjaarden aan de andere. De persoonlijke verhalen van alle oma’s en opa’s zitten in de familie, en die verhalen blijven verteld worden.”

Dat maakt mij een stukje trotser op het land.

Gebruikte bronnen:

Literatuur:

1. Herman Obdeijn (2002) Geschiedenis van Marokko, Bulaaq, Amsterdam

2. Parti d’Istiqlal (1952) Kort overzicht over Marokko : vóór het protectoraat, tijdens het protectoraat, en de aspiraties van het Marokkaanse volk, Het Documenten- en Informatiebureau

3. Robin Bidwell (1973) Morocco under colonial rule : French administration of tribal areas 1912–1956, Cass, London

Internet:

1. Wikipedia, meerdere auteurs (2015) History of Morocco. Geraadpleegd op 1 september 2015, van https://en.wikipedia.org/wiki/History_of_Morocco#Independent_Morocco_.28since_1956.29

2. Wikipedia, meerdere auteurs (2015) French protectorate in Morocco. Geraadpleegd op 1 september 2015, van https://en.wikipedia.org/wiki/French_protectorate_in_Morocco#Rif_Rebellion

3. Wikipedia, meerdere auteurs (2015) Spanish protectorate in Morocco. Geraadpleegd op 1 september 2015, van https://en.wikipedia.org/wiki/Spanish_protectorate_in_Morocco

4. Onbekende auteur (2015) Independence Day of Morocco. Geraadpleegd op 30 oktober 2015, van http://www.mapsofworld.com/morocco/independence-day.html

5. Wikipedia, meerdere auteurs (2015) First Melilla campaign. Geraadpleegd op 1 september 2015, van https://en.wikipedia.org/wiki/First_Melillan_campaign

6. Onbekende auteur (2004) Marokko na de bevrijding van Europa. Geraadpleegd op 29 oktober 2015, van http://www.vredeseducatie.nl/marwo2/nabevrijding.htm

Scripties:

1. Houmane, S. (2007) De Sultan in het Franse protectoraat Marokko (bachelorscriptie). Nederlands.

Like what you read? Give Anass Houmane a round of applause.

From a quick cheer to a standing ovation, clap to show how much you enjoyed this story.