Seçim öz denetimi üzerine bir değerlendirme

Çoğumuz gayet iyi biliyoruz ki seçim, demokrasi mücadelesinin araçlarından [1] sadece birisi, ancak her bir aracı tek tek savunmamız, her birinin doğru çalıştığından emin olmamız gerekiyor. Evet seçim sonuçları umduğumuz gibi değil ve soru işaretleriyle dolu. Ancak hemen toplumsal analizlere girmeden önce, iktidarın oylarındaki artışı hile hurdayla da açıklamaya çalışmadan, öncelikle tüm naifliğiyle seçimin kendisini güvenebileceğimiz bir hale getirmek zorundayız. Çok fark yaratıp yaratmaması değil konu olan, tek bir oyun dahi hata yahut hile ile zayi edilmemesini sağlamak öncelik [2]. Seçimin şaibesini öz denetimle aydınlatmaya çalışıp, esas mücadelelerimize odaklanmalıyız.

Ülkede içinde bulunduğumuz şartlarda bırakın haber ajanslarının yayınladığı seçim sonuçları kabullenmeyi Yüksek Seçim Kurulu’nun dahi ilan edeceği seçim sonuçlarını teyit etmeden doğru kabul edemeyiz. Nitekim, seçimin güvenliği, seçim çevresindeki sivil denetimden, sonuçların teyitlenmesine, toplumun sonuçları doğru olduğunu içselleştirmesine kadar bir süreç.

Oy ve Ötesi, Türkiye’nin Oyları, HDP ve CHP seçim denetim kolları emeğinize sağlık. Sayenizde tarihte hiç olmadığı kadar geniş kitleler sivil seçim denetimi için örgütlendi.

Müşahitler, sandık gönüllüleri, avukatları, seçimi takip eden muhabirler emeğinize sağlık. Sayenizde oy verme çevresi yerinden denetlenebildi.

Okullara, ilçe seçim kurullarına toplanıp oylarına göz kulak olan herkes sağolun varolun, bu birliktelik sayesinde bir çok yerde oy verme ve tutanakların hazırlanmasında hileye hırsızlığa imkan verilmedi.

Yüksek Seçim Kurulu sonuç websitesi halkın erişimine kapatıldı.

Okullarda sandıklardan çıkan sonuç tutanakları ilçe seçim kurullarına teslim edildi. Bilgisayar başındaki YSK memuru sonuçları okuyarak SEÇSİS seçim sistemine [3], yani ilçeden merkeze Ankara’daki sunuculara girildi. Sayımın tüm sandıklarda tamamlanmasıyla YSK’nın seçim yasağını kaldırıp sonuçları websitesinden sandık sandık tüm detaylarıyla yayınlamasını bekledik. Ancak seçim yasağı sayımlar tamamlanmadan erkenden kaldırıldı ve YSK websitesi halka kapatıldı. Sonuçları sadece partilere verdiklerini söylediler.

@altiparmakli isimli Twitter kullanıcısı 1 Haziran ile 7 Kasım seçimleri arasında İstanbul’daki pek çok büyük ilçede seçmen sayısında büyük farklar olduğunu tespit etti.

Oy sonuçlarının doğruluğunu teyit etmenin tek yolu sandık tutanaklarının üzerinde yazanlar ile YSK’nın açıkladığı sonuçları karşılaştırmak. Oy sonuçlarının sandık başından kamuya açıklanmasına kadar ki süreçte zaten son derece şaibeli SEÇSİS sistemi içinde neler oldu [4]; yolda torbalar değişti mi; ilçe seçim kurulunda memur yanlışlık ya da hile yaptı mı; YSK sayıları değiştirdi mi; bunları sonuçları etkiledi mi görmenin tek yolu karşılaştırmadan geçiyor. Partilerin bu bilinçle ellerindeki tutanakların tümünü açıklanan sonuçlarla anında karşılaştırarak teyit ettiklerini umuyoruz. Ayrıca partiler dışı olduğuna güvendiğimiz geniş gönüllü ağıyla Oy ve Ötesi ve Türkiye’nin Oyları oluşumları tutanak toplama ve sayısallaştırma çalışmasıyla bu teyit işini yerine getirmeye çalıştı.

Oy ve Ötesi T3 sistemi sonuç tutanak fotoğrafında görünen değerleri formlara doldurarak sayısallaştırma imkanı veriyor.

CHP’nin Sandık Takip Sistemi (STS) [5], HDP’nin Barajları Aşda Gel sitesinde oluşturduğu takip sistemi [6], Oy ve Ötesi’nin Türkiye Tutanak Teyit T3 sistemi [7] resimlenerek toplanan tutanakların insanların okuyarak sayısallaştırması ve hızla YSK sonuçları ile karşılaştırmasını sağlamak amacıyla kuruldu.

Ancak bu sistemlerden sonuçlar gelene kadar hazırlıklarını yapmış olan fırsatçı medya spekülasyona dayalı rakamlar ile derhal yayına başladı ve gerçekliği etkilemeye başladı. Hürriyet, Radikal, Posta, CNNTürk, KanalD, NTV gibi holding medyaları bir yana, alternatif medyada bile T24, Diken, Bugün, Hayat TV, IMC TV ve benzeri bir çok kanal YSK’nın yayın yasağını normalden çok erken kaldırmasıyla hükümetin Anadolu Ajansı (AA) ve ardından Cihan Haber Ajansı verilerini seçim sonucu diye yayınladılar, çoğu zaman da kaynak belirtmediler. Kendilerince uzmanları oturtup yorumlar yaptılar. AA sayıları bastıkça bu veriler gerçekmiş gibi kamu oyunda algının somutlaştırılmasına aracı oldular.

Umuyoruz ki bu kamuoyu manipülasyonlarına rağmen sandık başındaki denetimciler umutlarını yitirip sandıkları terk etmediler. Durumun farkında olanlar uyarılar yaptı, elimizden geldiğince birbirimize seslendik. Ancak kısa süre sonra zafer ilan edildi, muhalefet liderlerinden durumu kabullenen açıklamalar geldi.

Hile var mı, nerede var, ne kadarı seçim öncesi (seçmen kütüğünde silme ve eklemeler [8]), ne kadarı sayım sırasında, ne kadarı tutanakta, ne kadarı resmi oy sayılarının yayınlanmasında, olayın üzerinden 48 saat geçmesine rağmen henüz bilmiyoruz, tutanakları karşılaştırmadan ve gereken itirazlar yapılmadan da bilemeyeceğiz. Tutanak öncesi hileler ise bu yaratılan dezenformasyon ortamı yüzünden hiç bir zaman su yüzüne çıkamayabilir, dolayısıyla büyük ihtimalle böylesi bir iktidardan beklenildiği gibi gayri meşru bir seçimle başbaşayız.

Şimdi bulunduğumuz noktada gelecek için, seçim öz denetim araçlarının i) tamamiyle bağımsız, ii) hiç bir şüphe barındırmayacak şekilde güvenilir, ve iii) fırsatçılara alan bırakmayacak kadar etkili olmasını istiyorsak nacizane iki öneri yapmak istiyorum:

1. Seçim öz denetim aracı açık kaynaklı özgür yazılım olarak geliştirilmelidir [9]

Böylece bir yandan farklı becerileri olan yazılımcılar ve tasarımcılar çeşitli şekillerde (deneyim iyileştirmesinden, performansına, siber saldıraya dayanıklılığına, tutanakların rastgele değil aciliyet sırasına göre okunma sırasına sokulmasından, haritalanmasına, canlı gösterimlere, sosyal medyaya otomatik yayılmasından, veri analizlerine, simülasyonlara kadar türlü uzmanlıklarla) katkıda bulunabilir ve şu anda olduğu gibi partiler ve oluşumlar ayrı ayrı kamplarda iş yapmaktansa zaten sınırılı olan iş gücümüzü ortaklaştırmış oluruz (partisi oluşumu isteyen herkes aynı özgür yazılımı kullanabilir), diğer yandan oy hesabı kitabı yapan yazılımın kaynak kodu tam olarak nasıl işlediği tümüyle şeffaf, denetime açık hale gelir.

2. Seçim öz denetim aracıyla toplanan veriler standartlara uygun herkesin her zaman erişimine açık olmalıdır.

Böylece ortaya çıkan seçim verileri farklı ihtiyaçlara göre geliştirilmiş uygulamalarda kullanılabilir (önceki seçim verileriyle riskli bölge tahminlerinden, simülasyonlarla refleks geliştirmeye, farklı medya kanallarına özel modüler yayın yapabilmeye) ve kamuoyu ne olduğu belirsiz kapalı tek merkezden değil her yönüyle açık kolektif bir akıl tarafından bilgilendirilmiş olur.

Özetle, özgür yazılım ve açık veri ile oluşturulmuş araçlar ile seçim öz denetimi yapıldığında seçim sürecinde hem fırsatçı medyaya alan bırakılmayacak, hem iktidarın tek kaynaktan toplum algısını kendi çıkarlarına göre şekillendirmesine izin verilmeyecektir. Bu şekilde çoklaşmış ve müşterekleşmiş bir seçim öz denetim mücadelesi geliştirebiliriz.

Tekrar, sadece seçimden medet umduğumuzdan değil, mücadelenin araçlarından birisi olması ve her birini savunmamız gerektiğinden.

[1] Graph Commons Yapısal Gazetecilik Hackathon’unda (Eylül 2015) emek örgütlenmesinden kent hakkına pek çok sivil toplum alanında araçlar geliştirildi. https://graphcommons.github.io/hackathons/2015/08/21/istanbul-yapisal-gazetecilik-dokumentasyon/

[2] https://twitter.com/serakadigil/status/660938092921159682

[3] SEÇSİS, şeffaflık ve meşruiyet — Özgür Uçkan http://www.bthaber.com/yazarlar/secsis-seffaflik-ve-mesruiyet/1/9651

[4] Seçim Barajını Düşürmek Yetmez — Hayri Cem http://www.hayricem.com/?p=7417

[5] http://sts.chp.org.tr

[6] http://barajlariasdagel.org/bim/secim_analiz00.aspx

[7] https://t3.oyveotesi.org

[8] Seçmen sayısı 2002–2007 arasında 1,4 milyon, 7 Haziran sonrasında ise 2,1 milyon arttı — Yalçın Doğan http://t24.com.tr/yazarlar/yalcin-dogan/zaferin-sirri-secmen-sayisi,13129

[9] http://www.saydirac.com seçim denetimi için açık kaynaklı özgür ve açık veri lisansıyla veri yayınlayan, Türkçe Kürtçe ve İngilizce arayüze sahip ilk yazılım olmuştu. 1 Haziran 2014 seçim tekrarında ve ardından 2014 Cumhurbaşkanlığı seçiminde kullanıldı. Daha sonra devam etmedi ancak bir çok özelliği T3’te görülmekte. Saydirac kaynak kodu: https://github.com/igaln/Saydirgac