In memoriam: Bassam Shaka’a

Arjan El Fassed
Jul 27 · 3 min read

Als ik de taxi uitstap zie ik hem. In gedachten verzonken besproeit hij een sinaasappelboom met water. ‘Goedemiddag’, roept mijn vader. Mijn oom, Bassam, draait zich om en rijdt zijn rolstoel de berg af om m’n vader en mij te begroeten. Hij lacht. Hij heeft een bijzondere lach waarmee hij zijn naam eer aan doet. Ik buig me voorover om hem te kussen zijn wang voelt klam aan. Ik koester deze herinnering. Deze week is niet alleen mijn oom maar ook een Palestijnse nationale icoon overleden.

Bassam Shaka’a is getrouwd met de zus van mijn vader. In 1976 werd hij tijdens lokale verkiezingen gekozen als burgemeester van Nabloes, de grootste Palestijnse stad op de door Israël bezette Westelijke Jordaanoever. Hij vertelde me ooit dat hij boer was geworden als zijn familie niet hun land en sinaasappelboomgaarden had verloren in de oorlog van 1948. Eind jaren zeventig en begin jaren 80 leidde hij samen met de andere gekozen Palestijnse burgemeesters stakingen, demonstraties en burgerlijke ongehoorzaamheidsacties tegen de bouw van nederzettingen. Het Israëlische militaire bestuur reageerde daarop met collectieve strafmaatregelen. Scholen werden gesloten, mensen werden massaal gearresteerd en de stad ging geregeld gebukt onder algehele uitgaansverboden.

Dichter bij het land

Uit ongenoegen probeerde het Israëlische gezag hem tevergeefs te deporteren. In 1980 verloor hij beide benen bij een bomaanslag gepleegd door een terreurorganisatie van Israëlische kolonisten. Die avond zagen we hem op televisie. Liggend in een ziekenhuis verklaarde hij: ‘Ze hebben mijn benen van me afgenomen, maar dit betekent alleen dat ik dichter bij mijn land ben. Ik heb mijn hart, mijn hoofd en een rechtvaardig doel om voor te strijden. Ik heb mijn benen niet nodig’. Na zijn terugkeer uit het ziekenhuis was zijn populariteit onder zijn bevolking enorm gestegen. Om zijn uitingsvrijheid te beperken, plaatste het Israëlische militaire bestuur hem onder huisarrest en werden de andere gekozen burgemeesters ontslagen.

Een jaar later zou hij op uitnodiging van politieke partijen een bezoek brengen aan Nederland maar de Israelische autoriteiten weigerden hem een uitreisvisum te verstrekken. In antwoord op kamervragen van o.a. Klaas de Vries (PvdA) en Frits Bolkestein (VVD) bevestigde de toenmalig minister van Buitenlandse Zaken Max van der Stoel dat Israël te kennen had gegeven ‘zij, gelet op bepaalde door hen minder gewenst geachte activiteiten van de heer Shaka’a, het geven van een uitreisvisum aan de burgemeester van Nabloes niet opportuun achten’.

Shaka’a was overigens niet alleen kritisch op het Israelische optreden maar ook ten opzichte van het Palestijnse leiderschap. Volgens hem zorgde het Palestijnse bestuur eerder voor verdeeldheid dan voor vrijheid en zelfbeschikking. Bovendien was hij buitengewoon kritisch over de corruptie van de Palestijnse Autoriteit. In 1999 plaatste het Palestijnse bestuur van Yasser Arafat hem onder huisarrest omdat hij zijn handtekening had gezet onder een petitie die opriep tot een einde van de corruptie van het Palestijnse bestuur. In een interview met de Israelische journalist Danny Rubinstein zei hij:

Ik wil over niemand heersen en ik wil dat niemand over mij heerst.

Shaka’a was niet alleen geliefd onder zijn bevolking maar was ondanks zijn afkomst uit een vooraanstaande Palestijnse familie zelf een man van het volk. Hij was onafhankelijk en standvastig maar vooral een nationaal kompas voor meerdere generaties Palestijnen. De dag na zijn overlijden werd hij onder grote belangstelling en begeleid door duizenden Palestijnen begraven in zijn geliefde stad Nabloes. De stad die hem in zijn hart heeft gesloten en die naast een held bovenal een belangrijk kompas verliest.

Arjan El Fassed

Written by

@arjanelfassed | posts and views are my own

Welcome to a place where words matter. On Medium, smart voices and original ideas take center stage - with no ads in sight. Watch
Follow all the topics you care about, and we’ll deliver the best stories for you to your homepage and inbox. Explore
Get unlimited access to the best stories on Medium — and support writers while you’re at it. Just $5/month. Upgrade