Kripto Ekonomi İçin Merkezi Olmayan Değişim Uygulamaları ve Protokolleri Neden Önemlidir?

‘’Sülo beklesene ya beraber yürüyelim.’’

Bu yazımda merkezi olmayan değişim uygulamalarının ve protokollerin önemine ve gerekliliğine değiniyoruz. Kahveyi, çayı, çorbayı hazırlayın, hızlıca konuya dalıyoruz.

Neredeyiz?
 
Kripto para birimleri, blockchain’in ve online toplulukların ilk uygulamasıdır. Blok zincir ve yerinden yönetim kavramları birçok başka konuda (kimlik, mesajlaşma, mülkiyet, bilgisayar, para…) uygulanabilir ve bunları yönetmek için merkezi bir otoriteye ihtiyaç duyulmadığını söyleyebiliriz.

Paranın diğer konulardan daha önce çıkmasının nedeni ise aslında tamamen merkezi sistemlerle alakalı olmuştur. Para, merkezi yönetimi kaldırdığı için blok zincirin en kolay uygulamalardan biri olmuştur ve her işlem blok zincirine kaydedildiğinden ve topluluk kimin parayı harcadığı ve onu kimin aldığı konusunda hemfikir olduğu için eş dijital nakitin mümkün olmasını sağlamıştır.

Merkezi olmayan değişim protokolleri bakış açımızı oldukça farklılaştıran birer lokomotif olacaktır, çünkü bunlar kripto altyapısında önemli parçalardır. Kripto ekonomileri geliştirebilecekleri ve yeni yüksek seviyelere çıkarmalarına yardımcı olacak potansiyele sahipler.

Merkezi olmayan exchange protokolleri ve merkezi olmayan değişim uygulamaları 2018–2019 yılları arasında büyük kazananlar projeler olabilir.

Merkezi olmayan değişim (dex) neden gereklidir?
 
Blockchain pazarı büyüdükçe ve daha fazla kripto varlığı pazarda yer aldıkça dönüştürme ve bu değerler arasında değişim her zamankinden daha da zor hale gelmektedir. Bugün Ethereum ve Bitcoin’in Bitfinex, Binance, OKEx gibi borsalarda ticaret hacmi günde yarım milyar dolar seviyesine ulaşmıştır. Bununla birlikte ETH ağı ve diğer kripto projelerin ki bu projelerin çoğu 2 yaşından küçük projelerin toplam hacimleri milyar dolar seviyesine ulaşmıştır. Bu işlemler, merkezi olan, güvenilmez doğaya sahip borsalarda yapılmaktadır. Ciddi dolandırıcılık, komisyon ve saldırılara karşı savunmasız yapılara sahip merkezi borsalar pek çok kez facia ile sonuçlanan olaylar yaşamıştır. Mt.Gox ve en son Bitgrail bunun en güzel örneğidir. İki örnekten yola çıkarak diğer borsaları da bu tehdidin içine alabiliriz. Bu sürmekte olan ‘’endişedir’’ ve binlerce kullanıcıyı ve yüz milyonlarca dolar kaybın ‘’ihtimalidir’’. 
 
Merkezi olmayan değişim uygulamaların ve protokollerin avantajları nelerdir?
 
Birincisi merkezi olmayan değişim uygulamaları (dex) fonlarınızı kontrol altında tutmanıza izin veriyor. Dolayısıyla, döviz bozdurulması veya borçlarının bozulması riski ortadan kalkıyor. Karşı taraf riski ortadan kalktığında kullanıcılar siparişlerini açıkça sipariş defterinde bırakmaya istekli olabileceğinden, bu durum daha fazla likiditeyi oluşturuyor.

İkinci olarak, merkezi olmayan değişim protokolleri, merkezi olmayan bir uygulamanın (dapps) gecikme süresini önemli ölçüde düşürür. Çoğu dağıtık uygulama, diğer uygulama ile birlikte çalışmak için birden fazla token gerektirir. Örneğin, bir uygulama, blok zincirine işlemler yapmak için bir Ethereum ağını, verileri depolamak ve almak için Filecoin’i, daha ağır hesaplama yapmak için Golem gibi uygulamanın kendisini ve tokenların tamamını kullanabilir. Bir uygulamayı başlatırken, kullanıcının bu tokenlerın hepsini, sorunsuz bir şekilde çalıştırmak için doğru oranlarda alması pek olası değildir. Bu nedenle tokenları edinmek için zamanında bir mekanizmaya ihtiyaç duyulmaktadır. Dolayısıyla, Metamask, Parity gibi bir dapps veya cüzdan tasarlarsanız, üçüncü taraf API veya hesap kurulumunun gerekli olmadığı için merkezi olmayan değişim protokolünü entegre etme ihtimaliniz olduğu anlamına gelir.

Üçüncü olarak merkezi olmayan değişim uygulamaları küresel birer cüzdan oluşturuyor. Merkezi olmayan bloklar ile sınır ötesi ve herhangi bir ülkeden herhangi birinden hizmet alabilir, hizmet verebiliriz. Oldukça düşük komisyona sahiptir ve kayıtlar merkezi yerde tutulmaz.

Merkezi olmayan değişim protokollerinin bir diğer avantajı da yeni çıkan tokenlar otomatik olarak desteklenir. Bu, binlerce token yaratan ve bunları destekleyen çok karmaşık uygulamalar için bir gerekliliktir. Birbiri ile entegre çalışan ve merkezi olmayan bir ekosistemi düşünürsek, merkezi olmayan değişim uygulamalarının geleceği akıllara durgunluk veriyor.

‘’bittrex’in kestiği komisyonlarla ev alırdım evvv’’

Gelişimi için neler gerekli?
 
Uygulamaların çalışması için farklı token ile beraber çalışan akıllı sözleşmeleri (smart contract) göz önünde bulundurmamız gerekiyor. Akıllı sözleşmeler web tabanlı API çağrıları yapamaz, bu nedenle web tabanlı merkezi exchange’lere doğrudan erişemezler. Fakat diğer akıllı sözleşmeleri arayabilirler ve merkezi olmayan borsalara doğrudan erişebilirler. Akıllı sözleşmeler daha özerk ve karmaşık hale geleceğinden bu bir zorunluluk gibi görünüyor. 
 
Merkezi olmayan değişim uygulamaları, kullanıcıların kendi fonlarının güvenliğini yönetmesini ve bunun için olgunlaşmamış araçların kullanılmasını gerektirir. Şu anda düşük kapasiteye sahipler ve altta yatan blok zincirleriyle aynı ölçeklenebilirlik zorluklarıyla karşılaşıyorlar, bu yüzden düşük gecikme ve yüksek verim isteyenler uzunca bir süre merkezileştirilmiş alışverişleri tercih etmekte. Şu anda fiat para birimleri için çok az veya hiç destek sunmuyorlar. (Waves-WTRY’i inceleyebilirsiniz.) Muhtemelen geleneksel finansal kurumlar gibi düzenlenen kurumlar ile uğraşmakta zorlanmaktalar veya ‘’eeh sizinle mi uğraşacağım’’ diyerek sallamamaktalar. Merkezi borsaların yeni coinleri listelemek için yüklü miktarda para istediği de ayrı bir gerizekalılık, ayrı bir vampirlik, ayrı bir ‘’gerçek’’…
 
Giderek artan sayıda dapps olmasına rağmen hacim düşüktür, dapps bollaştığında “gerçek” (spekülatif olmayan) hacim olacaktır.
 
Son olarak, merkezi olmayan değişim uygulamaların ve protokollerinde blok ödül benzeri teşviklerin bulunmaması, ağa etkilerini bazı diğer göstergelere göre daha zor idrak etmemizi sağlayabilir. Ancak kişisel kanaatim bu dezavantajların çoğu zamanla aşılabilir durumdadır.

Konu hakkında değerli yorumlarınızı bekliyorum. Konuşalım, konuyu yufka gibi açalım.

Yararlandığım kaynaklar;

https://home.kyber.network/assets/KyberNetworkWhitepaper.pdf 
https://0xproject.com/pdfs/0x_white_paper.pdf 
https://cdn.omise.co/omg/whitepaper.pdf 
https://medium.com/singulardtv/why-decentralized-exchanges-are-the-future-for-digital-assets-8a3b7f1032c2 
https://hackernoon.com/understanding-decentralized-exchanges-51b70ed3fe67 
https://steemit.com/bitcoin/@thecryptofiend/why-we-need-decentralised-exchanges 
https://hackernoon.com/my-most-valuable-crypto-market-insights-for-2018-and-beyond-5c0a454fb278