Het Zorgfonds: leuk idee, maar kan innovatiever

Leestijd: 6 minuten

Je hebt er vast al van gehoord: het Nationaal Zorgfonds, een idee van de SP. In het kort: de marktwerking heeft tot niets geleid. De zorgverzekeraars hebben teveel macht en verkwisten geld door commercie, marketing en bureaucratie.

De oplossing: één Nationaal Zorgfonds. Met als extra bonus: geen eigen risico. Want dat kan betaald worden uit de besparing.

Het is een tot de verbeelding sprekend idee en het bevat zeker een aantal positieve punten. Maar ook wat zaken die het plan in de huidige vorm onhaalbaar maken. Sterker, ik denk dat het wat innovatiever kan waardoor we nóg effectiever kunnen werken.

De drijvende krachten achter het Zorgfonds schrijven uitgebreid over wat er straks niet meer is maar blijven vaag over wat het Zorgfonds wél is. Gaat het declareren van kosten straks anders? Gaat het Zorgfonds anders zorg inkopen dan de huidige verzekeraars? Op de site vind ik daarover geen informatie, dus ik ga er vanuit dat het Zorgfonds in feite een monopolistische zorgverzekeraar is, geleid door de overheid.

Het principe blijft dan gelijk: een patiënt heeft een zorgvraag, gaat in eerste instantie naar de huisarts. Deze verwijst al dan niet door, en de kosten daarvan worden gedeclareerd bij het Zorgfonds. In de teksten op de site is sprake van een basispakket (uitgebreid met fysiotherapie, ggz, tandzorg) en een wegvallend eigen risico. Men spreekt dus nog steeds in verzekeringstermen.

De inkoop van zorgaanbieders blijft zo te zien ook gelijk (men spreekt van ‘centrale inkoop’ die veel geld kan besparen). Over PGB wordt op de site niet gerept.

De afschaffing van het Eigen Risico kost ca EUR 3,5 miljard. Dit wordt gefinancierd door:

a. het afschaffen van de winst en marketingkosten (1,5 miljard)

b. afschaffen onnodige bureaucratie: (1,3 miljard)

c. betere inkoop farmacie (750 miljoen)

Lars Duursma heeft een aantal verhelderende vragen gesteld die vooral over de cijfermatige onderbouwing gaan:

Wat zijn dan de wezenlijke overeenkomsten en verschillen met de huidige situatie?

De overeenkomsten:

  1. Er is nog steeds sprake van een verzekeringssysteem: mensen betalen premie, nominaal en via belastingen. Uit deze pot worden ziektekosten gefinancierd.
  2. Het Zorgfonds contracteert zorgaanbieders en leveranciers van geneesmiddelen en andere verzekerbare zaken

De verschillen:

  1. Er zijn geen 27 verzekeraars meer, maar 1 verzekeraar (hier ‘Zorgfonds’ genoemd, maar het principe van premies en uitkeringen blijft gelijk)
  2. Er is geen Eigen Risico meer
  3. Eén polis ipv de tientallen die er nu zijn.

geen marketingkosten…..

Wat zijn nu de interessante aspecten en de aandachtspunten?

Zeker interessant is het afschaffen van de zorgverzekeraars. Dit scheelt heel veel tijd en kosten. De grootste besparingen hiervoor zitten echter niet aan de verzekerdenkant (die hebben daar maar beperkt last van), maar aan de aanbiederskant die niet elk jaar opnieuw bij alle zorgverzekeraars opnieuw hoeven aan te besteden met verschillende procedures, regeltjes en budgetten.

Keuzevrijheid is dus schijn, want als je aanbieder geen budget meer heeft kun je alsnog niet terecht.

Maar het afschaffen van de verzekeraars, en deze vervangen door een nieuwe verzekeraar (namelijk het Zorgfonds) is in mijn ogen geen echte verbetering. Hierin klinkt toch teveel de roep naar het nostalgische ziekenfonds. En is één overheidsinstelling nou zo’n hemel op aarde? Denk Belastingdienst, UWV, SVB waar het ook niet altijd soepel loopt. En denk aan gemeenten die de WMO in beheer hebben, waarbij de SP toch ook behoorlijk te hoop loopt tegen de manier waarop dat wordt uitgevoerd. Een democratisch aangestuurd instituut is op zich geen sleutel voor succes.

En waar is de premiebetaler in dit verhaal? En de cliënt?

Het Zorgfonds spreekt van vrije keuze voor cliënten, maar betekent dat dan dat elke zorgaanbieder gecontracteerd wordt? Met plafondloze budgetten? Wie bewaakt de kosten? We hebben bij de centraal geleide AWBZ gezien hoe de kosten van huishoudelijke verzorging en individuele begeleiding de pan uit rezen en decentraal veel beter aangestuurd konden worden.

Als aandachtspunt wil ik ook zeker de financiële onderbouwing noemen. Die is in mijn ogen niet hard. Men denkt de kosten voor overhead terug te kunnen brengen naar 2,5%. De totale kosten zijn nu 4% bij een omzet van ca EUR 50 miljard. Dat is in totaal EUR 2 miljard bedrijfskosten. Dat is minder dan de besparing die men wil realiseren op de bedrijfsvoering (EUR 2,8 miljard)*, een weinig realistisch uitgangspunt. Besparing wil men onder andere realiseren doordat het Zorgfonds geen reserves opbouwt, en geen marketingkosten maakt. Dat is maar liefst EUR 1,5 miljard van de beoogde besparing die niet reëel zijn. Immers, een Zorgfonds zal ook solvabel moeten zijn, want wie betaalt anders de rekening als er verliezen zijn? Linksom of rechtsom altijd de premie/belastingbetaler. Dit is een sigaar uit eigen doos. Er zijn wel degelijk besparingen doordat er maar één administratieve organisatie is, maar polisverwerking en dergelijke gebeurt toch op individueel niveau dus dat werk blijft bestaan.

Het afschaffen van het Eigen Risico klinkt als een lekker lokkertje, maar maakt de business case onnodig zwak en leidt de aandacht af van de stelselvernieuwing die de initiatiefnemers vooral beogen.

Het afschaffen van het Eigen Risico klinkt als een lekker lokkertje, maar maakt de business case onnodig zwak en leidt de aandacht af van de stelselvernieuwing die de initiatiefnemers vooral beogen.

De marketingkosten worden ook vrijwel tot nihil gereduceerd, maar dat is natuurlijk onmogelijk. De beruchte EUR 500 miljoen aan ‘overstapkosten’ bestaan ook uit informatie en voorlichting over afsluiten van polissen. De NRC heeft daar al eens onderzoek naar gedaan.

De financiële onderbouwing moet écht beter om mensen over de streep te krijgen. En ja, 100.000 ‘geïnteresseerden’ klinkt prachtig, maar velen komen af op de afschaffing van het Eigen Risico en als dat niet betaald kan worden, vervalt wellicht de interesse.

Ook het centraal inkopen klinkt leuk, maar heeft ook enge kanten en kan tot machtsmonopolies leiden, en beperkte keuze voor de verzekerde. Kijk bijvoorbeeld naar de manier waarop nu de WMO of ZVW wordt ingekocht.

Waarom niet nog een stap verder gaan, naar één organisatie voor inkoop en administratie, maar wel aangestuurd door cliënten en verzekerden zelf, bijvoorbeeld in de vorm van een coöperatie. Het gros van de huidige verzekeraars heeft een coöperatieve vorm. Je kunt de verzekerden heel goed een stem geven, zorgen voor een breed inkoopbeleid (conform de huidige WMO). Het Zorgfonds bewaakt de uitgaven, de kwaliteit en voert inkoop en administratie uit.

Of twee stappen verder, en het hele verzekeringssysteem op de schop. Laten we een regeling maken zoals bij kinderopvang: een basisvoorziening voor iedereen, kosten vergoeden naar inkomen, en luxe zorg zelf betalen.

Laten we een systeem maken zoals bij kinderopvang: een basisvoorziening voor iedereen, kosten vergoeden naar inkomen, en luxe zorg zelf betalen.

Het Zorgfonds bewaakt dan de kwaliteit (geeft vergunningen uit aan aanbieders), bepaalt welke diensten vergoed worden tegen welke maximale vergoedingen en nivelleert kosten op basis van inkomen, in de vorm van toeslagen. De huisarts en wijkverpleegkundige blijven de poortwachter. De verzekerde/cliënt heeft vrije keuze uit gecertificeerde aanbieders die de ‘tucht van de markt’ voelen omdat de cliënt zelf kiest op basis van prijs en kwaliteit.

Kortom, het Nationaal Zorgfonds is een goed idee maar in deze vorm onvoldoende financieel onderbouwd, een beetje oude wijn in nieuwe zakken. Laten we voortstomen, en dan meteen een nóg beter systeem bouwen, waarbij niet de aanbieders, de verzekeraars, de gemeenten of de politiek aan het roer staan maar de verzekerden en cliënten zelf. Dat is pas vrije keuze, eigen regie én marktwerking inéén.

Laten we een nóg beter systeem bouwen waarbij de verzekerden en cliënten zélf aan het roer staan

* in de uitleg op de site van Lars Duursma bespaart men 1,3 mld aan bureaucratie en 1,5 miljard aan ‘minder winst, marketing en uitvoeringskosten’.

Meer cijferinfo?

Zorgscan 2014 en 2015 (Bron: NZA)