Maand van de Geschiedenis: ‘De presidentiële jaren’ van Nelson Mandela

Gedurende de Maand van de Geschiedenis publiceert Atlas Contact elke dag een nieuwe blog. Vandaag is dat een interview met Mandla Langa, co-auteur van De presidentiële jaren van Nelson Mandela.

Volg ons op Facebook, Twitter en Instagram voor meer informatie en nieuws over onze schrijvers, boeken en De Maand van de Geschiedenis bij Atlas Contact.


‘Mandela erkende dat hij niet perfect was. Toch hielden we allemaal van hem. Hij was geen man van marmer, hij was een man van vlees en bloed. Daarom leerde hij ons zoveel en kunnen we nog altijd veel van hem leren.’ Deze woorden sprak Barack Obama tijdens de begrafenis van ’s werelds bekendste vrijheidsstrijder Nelson Mandela. Bijna vier jaar later verschijnt De presidentiële jaren, de langverwachte opvolger van Mandela’s beroemde autobiografie De lange weg naar de vrijheid. Daarin beschreef hij zijn leven van jongeman tot het moment waarop hij als staatsman Zuid-Afrika ging leiden. De presidentiële jaren vertelt wat daarna kwam: het uitzonderlijke verhaal van Mandela’s presidentschap. Mandela begon in zijn laatste periode als president al te werken aan dit boek, maar kreeg het niet af. Nu is die taak volbracht door de veelgeprezen Zuid-Afrikaanse schrijver Mandla Langa, die toegang kreeg tot het onvoltooide manuscript en de archieven. Mandela’s weduwe Graça Machel schreef het voorwoord. Het resultaat is een boek dat even uniek is als zijn hoofdpersoon: levendig en gedreven.

Mandla Langa over het schrijven van De presidentiële jaren:

Uw eigen levensverhaal is onlosmakelijk verbonden met de overgang die plaatsvond in Zuid-Afrika — u werkte voor het ANC (Afrikaans Nationaal Congres) en nam deel aan trainingen in MK-kampen tijdens uw ballingschap. Hebben uw levenservaringen invloed gehad op de manier waarop u het boek heeft geschreven?

‘Zeker. In 1984 is een van mijn broers vermoord in Pietermaritzburg, en toentertijd dachten we — op basis van verkeerde informatie — dat hij was neergeschoten door een van de units van het Apartheidsregime. Later ontdekten we dat hij is vermoord door leden van Umkhonto we Sizwe (MK), de militaire tak van het ANC. Iemand die de organisatie had geïnfiltreerd heeft het bevel gegeven vanaf Swaziland. Die ervaring heeft, voor een groot deel, mijn denken over de tragedies van Zuid Afrika gevormd. Niets is geweest wat het leek.’

Heeft u nieuwe dingen geleerd over Mandela en zijn presidentschap?

‘Er zitten lagen aan de ‘werkelijkheid’ die zich in het publieke domein bevindt, lagen die verborgen zijn. Madiba [een van de bijnamen van Mandela, red.] deed zijn best om de leden van zijn eigen politieke partij te overtuigen van projecten en programma’s die gunstig waren voor Zuid Afrika, in plaats van slechts voor het ANC.

Ook pakte hij talloze problemen aan tijdens zijn presidentschap, in het bijzonder het probleem van de nasleep van het verleden van Zuid Afrika. Deze nasleep was niet alleen die van het Apartheidsregime, maar van een verleden van onderdrukking dat 500 jaar teruggaat. Het zou een hoop werk kosten om de schade ongedaan te maken, dus er waren veel middelen nodig om het mogelijk te maken.

Nog belangrijker, Mandela moest met een crisis van verwachtingen omgaan. Toen hij in 1990 uit de Groot Drakenstein gevangenis liep, legden veel mensen al hun hoop op de schouders van hun bevrijder. Hij moet zich erg bewust zijn geweest van het gewicht, en dit heeft zijn manier van regeren zeker beïnvloed.’

Wat viel u op tijdens het onderzoek naar het verhaal van Mandela?

‘Een van de dingen me opvielen tijdens het onderzoek was dat Mandela een duidelijke visie had van zijn democratische project toen hij in de gevangenis zat en nadat hij was vrijgelaten. Het belangrijkste dat hij wilde bereiken was het creëren van een functionerende democratie in Zuid Afrika, om te kunnen garanderen dat het land een grondwet kreeg die gunstig was voor alle inwoners. Waar hij mogelijk niet aan had gedacht waren de ontelbare moeilijkheden die hierbij kwamen kijken.’

Mensen spreken over ‘Madiba Magic’, alsof Mandela een mythologische figuur is. Hoe kijkt u daar tegenaan?

‘Ik heb in het theater gewerkt, dus ik begrijp hoe moeilijk het is een script tot leven te brengen. Mandela zelf had duidelijke ideeën over de toekomst en wat er zou moeten gebeuren. Toen dat script moest worden geïmplementeerd, bleek dat een heel andere realiteit. Hij moest omgaan met de complexe problemen die kwamen kijken bij het veranderen van een vrijheidsbeweging in een regering. In vergelijking met regeren was het gemakkelijk om deel uit te maken van de vrijheidsstrijd, omdat de hele wereld achter je staat; je staat aan de kant van de engelen. Het is volledig andere koek wanneer je dat moet vertalen naar iets waar mensen mee kunnen leven, mee kunnen werken, en wat ze kan ondersteunen.’

Wat is uw eigen inbreng in het verhaal geweest?

‘Een voorbeeld hiervan is de poëzie die ik heb gebruikt in De presidentiële jaren. Ik voelde dat er momenten in het boek waren waar het nodig was om herinnert te worden aan poëzie van die tijd, zoals aan het werk van Agostinho Neto, de toenmalige president van Angola. De poëzie die ik gebruikte beïnvloedde mijn manier van schrijven.’

© 2017 Nelson R. Mandela en de Nelson Mandela Foundation


© Andrew Zuckermann

Nelson Mandela werd in 1918 als koningszoon geboren in de provincie Transkei. Al jong realiseerde hij zich het grote verschil tussen het aanzien dat hij onder zijn stamgenoten genoot en de minachting waarmee hij door de blanke samenleving werd bejegend. Mandela sloot zich aan bij het ANC, een daad waarvoor hij een grote prijs zou moeten betalen. Hij werd geïnterneerd op het gevreesde Robbeneiland en verbleef daar bijna een kwart eeuw. Niettemin zette hij zijn strijd tegen de apartheid onverminderd voort. Het regime begon te wankelen. In 1990 kon de regering-De Klerk niets anders doen dan Mandela op vrije voeten stellen. Na vier jaar van onderhandelingen en politieke pressie wist Mandela ten slotte de eerste vrije verkiezingen te bewerkstelligen. Deze omwenteling in de geschiedenis is ondenkbaar zonder de charismatische figuur van Nelson Mandela.

© Victor Dlamini

Mandla Langa (1950) werd geboren in Durban, Zuid-Afrika. Nadat hij in 1976 werd gearresteerd, ging hij in ballingschap en woonde onder meer in Groot-Brittannië. Daar was hij columnist voor onder meer de Sunday Independent en The Nation. Hij schreef meerdere romans, waaronder The Lost Colours of the Chameleon, dat in 2009 de Commonwealth Prize voor beste Afrikaanse boek won.