Az Çok Demeyin Ödemelerde Kart Kullanın!
Türkiye’nin nüfusu 2018 sonu itibarıyla 82 milyona ulaşmış durumda. Peki ülkemizde yaşayan bu nüfusun kaç hanede yaşadığını hiç merak ettiniz mi? Yine 2018 verilerine göre hane sayısı 23,2 milyon olurken bir hanede yaşayan ortalama kişi sayısı ise 3,5 seviyesinde bulunuyor.
Hanehalkı tarafından yapılan harcamalarımı incelediğimizde Tüik verilerine göre 2019 ilk yarısı itibarıyla yerleşik hanehalkı tarafından 1,14 trilyon TL tutarında harcama yapıldığını görüyoruz. Yapılan bu ödemelerin 455 milyar TL’si kartlarla gerçekleşirken kartlı ödemelerin habehalkı harcamaları içindeki oranı da %41 seviyesine ulaşmış durumda. 2000 yılında %7 seviyesinde olan bu oranın bu seviyelere çıkması ödemelerin kayıt içine alınması konusunda büyük önem arz ediyor.

Ülkemiz kartlı ödemeler konusunda Avrupa’nın en önde yer alan ülkeleri arasında bulunuyor. Kalabalık nüfusumuzun da etkisiyle kart adetlerinde Avrupa’da 1. sırada yer alıyoruz. 2018 yılında gerçekleşen 5,7 milyar adet kartlı ödeme ile de İngiltere ve Fransa’nın ardından 3. sırada yer alıyoruz.

Fakat kişilerin kart kullanımı konusunda henüz istenilen seviyelerde olduğumuzu söyleyemeyiz. Aşağıdaki tabloda kişi başı yıllık kartlı ödeme adedini görüyoruz. Genç nüfusa sahip olmamızın da etkisiyle halen nakit ödemeyi tercih eden fakat nakitsiz ödemelere doğru evrilen bir ülke konumundayız. Öyle ki hanehalkı tüketiminde kartlı ödemeler önemli bir seviyeye gelse de halen ödemelerin %60'ı kart dışında nakit ve türevi ödeme araçlarıyla yapılıyor.

Peki kartlı ödemeler neden bu kadar önemli, çünkü kartlı ödemeler sayesinde dönemsellik azalarak arz ve talep daha dengeli bir yapıya dönüşüyor. Kartlı ödemeler enflasyonu düşürmeye katkı sağlıyor, gsyih’ı ve istihdamı arttıyor. Bu konuda yakın zamanda çok değerli öğretim üyelerimiz tarafından yapılan çok önemli bir makaleye de ayrıca değinmek isterim.
Çalışmada KDV gelirleri, aktif kredi kartı ve banka kartı başına düşen harcama tutarı, banka kartı toplam nakit çekim tutarı, toplam ATM ve POS sayısı ile ilişkilendirilip analiz ediliyor. Veri sağlayıcı ekiplerden biri olarak çok küçük te olsa katkı sağladığımız “Türkiye’de KDV Hasılatı ile Kredi Kartı ve Banka Kartı Kullanımı Arasındaki İlişki Üzerine Ampirik Bir Analiz” çalışmasının en önemli çıktılarından biri kredi kartı başına alışveriş tutarındaki %1’lik bir artışın KDV hasılatını %1,64 arttırdığı tespitidir. Kartlı ödemelerin büyümesinden yola çıkarak bu sonuca göre 2018’de %18 oranında artış görülen kredi kartı ile alışverişleri sayesinde KDV tahsilatının %30.3 arttığı hesaplanabilir.
Çalışmaya göre uzun dönemde ele alındığında Türkiye’de toplam vergi gelirleri içinde dahilde alınan KDV ortalama olarak yaklaşık yüzde 18 gibi önemli paya sahiptir. Kart kullanımının yaygınlaşması diğer vergi gelirlerini de artırıcı bir etken olacağı için kayıtdışı işlemlerin azalmasıyla daha fazla vergi toplanması beklenir. Böylece bütçe dengesinin iyileşmesi ile borçlanma ve buna bağlı olarak faiz giderlerin azalması sağlanacaktır. Hanehalkının alışverişlerinde nakit para yerine özellikle banka ve kredi kartı kullanmasını tercih etmesini sağlayacak teşvik ve politikaların uygulanması devletin KDV hasılatını artıracaktır. Kart kullanımını artıracak bazı dünya ülkeleri uygulamaları ise aşağıdaki gibi örneklenmiştir.
Dünyada Kart Kullanımına Yönelik Çeşitli Düzenlemeler
- Ücret ve maaşların elektronik ödeme ile yapılma zorunluluğu
- Nakit ödeme sınırı
- Yazar kasa kullanma zorunluluğu
- POS cihazı kullanma zorunluluğu
- İşlem değeri üzerinden indirim veya nakit ödeme yapılması
- Tüketiciler içi vergi teşviki
- Satıcılar için vergi teşviki
- Piyango çekilişi
Bu örneklerden bazıları ülkemizde de uygulanmaktadır (Ücret ve maaşların elektronik ödeme ile yapılma zorunluluğu, nakit ödeme sınırı, yazar kasa kullanma zorunluluğu gibi). Önümüzdeki dönemde belki diğer örnekleri de uygulamaya başlayacağız.
Tüm bu çıktıları incelediğimizde ödemelerde kart tercih etmenin bireylere ve ülkeye ne kadar faydalı olduğunu görüyoruz. Bankacılık tarafında en yeni teknolojiler ve güvenli altyapı ile dünyanın sayılı ülkeleri arasındayız. Hanehalkı olarak bize düşen ise bu sorumluluk bilinciyle ödemelerde daha çok kart tercih etmeye başlayarak kayıtdışı ekonominin kayıt içine alınmasını sağlamak kalıyor. Çünkü hala ödemelerimizin 5'te 3'ünde kartları tercih etmiyoruz.
Bu değerli çalışmayı yapan başta Sn. Sadi Uzunoğlu ve Sn. İsmail Orçun Gündüz olmak üzere tüm öğretim üyelerimize ülkemiz adına ayrıca teşekkür ederim. Çalışmanın tamamına aşağıdaki adresten ulaşabilirsiniz.
