Een gesprek met Nienke Meijer

Voorzitter College van Bestuur van Fontys Hogescholen

In het gesprek met Nienke Meijer, voorzitter College van Bestuur van Fontys Hogescholen komen we al vrij snel op het idee van dienend leiderschap. Logisch natuurlijk want Nienke schreef er onlangs zelf iets over in een boeiend essay over leiderschap. Haar conclusie: ‘Een toekomstgerichte onderwijsorganisatie behoort zich te baseren op de principes van dienend leiderschap. Dit geldt evenzeer voor de bestuurders als voor de docenten en voor het onderwijsondersteunend personeel.’

Dienend leiderschap is een begrip dat nogal eens verkeerd verstaan wordt. Het is niet een vorm van leiderschap waarin de ‘leider’ volgzaam is, maar het is een leiderschap dat anderen in de organisatie in staat stelt om te excelleren. Terecht haalt Nienke dan ook Robert Greenleaf die het begrip ‘serving leadership’ introduceerde in organisaties. Zijn inspiratiebron was overigens weer het verhaal van Herman Hesse, ‘Reis naar het Morgenland’. Het is een mythische reis, een weg vol met verhalen.

En natuurlijk is het onderwijs dé plek waar verhalen geboren en verteld worden. Zo ook het verhaal van dienend leiderschap. ‘Er zijn natuurlijk allemaal mooie termen voor, maar waar het over gaat, is interactie tussen mensen. Je verdiepen in de studenten, contact maken, praten, uitdagen.’, dat antwoordt Nienke op mijn vraag hoe dienend leiderschap er dan in de praktijk uitziet. Precies, interactie dus. Ik vertel haar over Martin Buber, de filosoof die het heeft gehad over ‘ik’ en ‘jij’. Zodra de ‘ik’ de ‘jij’ ziet en erkent is er verbinding en kan er geleerd worden. Op het moment dat de ‘ik’ de ‘jij’ als een ‘het’ gaat zien, een manier om ergens te komen, raak je uit verbinding. Het wordt koud, er wordt niet geleerd, er is geen interactie meer.

‘All real living is meeting.’ — Martin Buber

Hoe hou je dat vol, vraag ik haar, want ik weet ook van drukke agenda’s, volle vergaderingen, onder druk staande organisaties in het onderwijs. ‘Ik hou mijzelf regelmatig de spiegel voor door kleine reflectiemomenten in te bouwen gedurende de dag. Stel mijzelf dan de vraag: ‘Doe ik de goede dingen en doe ik ze goed?’ Ik wil het goede voorbeeld zijn voor anderen. Naar mijn eigen directeuren, naar docenten, naar studenten. Ten slotte begint en eindigt het ook bij jezelf.’

‘Dienend leiderschap betekent voor mij ook, practice what you teach, dat is goed kijken wat er nodig is. Zelf geef ik ook af en toe een gastles en merk dan hoeveel het je kost om dat te doen. Ik kan het niet even tussen neus en lippen door doen. Maar het geeft je ook direct weer veel energie om met studenten bezig te zijn.’

Ik begrijp van Nienke dat de cultuur, de manier van werken, binnen de Fontys hogescholen centraal staat. Het idee van dienend leiderschap is dan vooral een voortdurend proces. Eigenlijk zoals dat over gaat, toch? Alleen is Nienke iemand die het graag concreet maakt. Zo lees ik in haar laatste blog: ‘De cultuur bepaalt ons gedrag, onze manier van werken, onze visie op kwaliteit van onderwijs, onderzoek, de organisatie en ons onderwijsaanbod. De afgelopen maanden hebben we op diverse plekken binnen Fontys waarden ‘opgehaald’. Als we ze clusteren, komen we tot een viertal: persoonlijke aandacht en verbondenheid, groei en uitdaging, diversiteit en sociale rechtvaardigheid, en integriteit en transparantie. Een fraai rijtje. Een ambitieus rijtje ook.’

Dat is het zeker. En om dan maar bij Robert Greenleaf te eindigen: ‘Where there is not community, trust, respect, ethical behavior are difficult for the young to learn and for the old to maintain.’

Ron van Es — Work and Purpose