Kiến trúc Sạch

Nguyễn Bình Sơn
Nov 4, 2018 · 9 min read

Dịch từ bài viết The Clean Architecture của tác giả Robert C. Martin hay còn được biết đến rộng rãi với tên “Uncle” Bob. “Bác Bob” hiện tại là cựu nhân viên của 8th Light.

Trong một vài năm gần đây chúng ta đã thấy một lượng lớn các ý tưởng liên quan đến kiến trúc hệ thống. Trong đó có:

  • Kiến trúc Bát giác (còn được biết với với tên gọi Các Cổng và Các Tiếp hợp) của Alistair Cockburn và đồng phát triển bởi Steve Freeman cùng với Nat Pryce trong cuốn sách rất tuyệt vời [Growing Object Oriented Software][grwoing].
  • Kiến trúc Hành Tây của Jeffrey Palermo.
  • Kiến trúc Tiếng Thét từ blog của tôi năm ngoái.
  • DCI từ James Coplien, và Trygve Reenskaug.
  • BCE bởi Ivar Jacobson trong cuốn sách Kỹ thuật Phần mềm Hướng Đối tượng: Một cách tiếp cận hướng tình huống.

Tuy tất cả những kiến trúc kể trên có những điểm khác nhau thế nào đó khi đi vào chi tiết, nhưng chúng rất hao hao nhau. Tất cả đều có cùng một mục tiêu đó là tách bạch những việc phải lo. Tất cả đều đạt đến mục tiêu đó bằng cách chia tách phần mềm thành các lớp. Mỗi kiến trúc đều có ít nhất một lớp cho các nghiệp vụ, và một lớp khác cho các giao diện.

Mỗi một kiến trúc đều cho ra những hệ thống mà:

  1. Không phụ thuộc framework. Bản thân kiến trúc không phụ thuộc vào bất kỳ thư viện hay chức năng của một phần mềm nào đang hiện hữu. Điều này cho phép bạn sử dụng các framework như những công cụ thay vì phải cố ép kiến trúc của bạn tuân theo những ràng buộc của chúng.
  2. Kiểm thử được. Những quy tắc nghiệp vụ có thể được kiểm thử mà không cần đến giao diện người dùng, hệ quản trị cơ sở dữ liệu, máy chủ web, hay bất kỳ phần tử nào bên ngoài.
  3. Không phụ thuộc giao diện người dùng. Giao diện người dùng có thể dễ dàng được thay đổi mà không kéo theo bất kỳ sự thay đổi nào ở phần còn lại của hệ thống. Một giao diện người dùng Web có thể được hoán đổi bởi, lấy ví dụ, một giao diện dòng lệnh, mà không ảnh hưởng tới những quy tắc nghiệp vụ.
  4. Không phụ thuộc cơ sở dữ liệu. Bạn có thể hoán đổi cơ sở dữ liệu Oracle hay SQL bởi Mongo, BigTable, CouchDB, hay thứ gì đó khác. Những nghiệp vụ của bạn không phải là những thứ bị giới hạn trong cơ sở dữ liệu.
  5. Không phụ thuộc bất kỳ dịch vụ bên ngoài nào. Trong bài toán thực tế, những quy tắc . nghiệp vụ của bạn đơn giản là không biết tới bất kỳ thứ gì nằm ngoài thế giới của nó.

Sơ đồ ở đầu bài viết này là một thử nghiệm để dung hợp tất cả những kiến trúc đã được liệt kê ở trên thành một ý tưởng dùng được.

Quy tắc phụ thuộc

Những vòng tròn đồng tâm biểu thị những vùng phần mềm khác nhau. Nói chung, càng vào trong, cấp của phần mềm càng cao. Những vòng tròn bên ngoài là các cơ chế (cách thức). Những vòng ở trong là các chính sách (luật).

Quy tắc bao phủ lên kiến trúc này và làm cho nó hoạt động là Quy tắc Phụ thuộc. Quy tắc này phát biểu rằng những sự phụ thuộc của mã nguồn chỉ có thể hướng vào trong. Không thứ gì ở những vòng phía trong được biết tới sự tồn tại của bất kỳ thứ gì ở những vòng ngoài. Cụ thể, tên của bất kỳ thứ gì được khai báo ở vòng ngoài, bao gồm hàm, lớp, biến, hay bất kỳ thực thể phần mềm nào khác, không bao giờ được nhắc tới bởi mã của vòng phía trong.

Bằng một lối tương tự, những định dạng dữ liệu được dùng ở những vòng ngoài không được mang đi dùng ở những vòng phía trong, đặc biệt là những định dạng được tạo ra bởi những framework ở vòng ngoài. Chúng ta không muốn bất kỳ thứ gì ở vòng ngoài ảnh hưởng tới những vòng bên trong.

Các thực thể

Các thực thể đóng gói các quy tắc nghiệp vụ ở phạm vi doanh nghiệp. Một thực thể có thể là một đối tượng với các phương thức, hay một tập hợp các cấu trúc dữ liệu và các hàm. Dù là gì thì điều đó cũng không quan trọng bằng việc các thực thể có thể được sử dụng bởi rất nhiều ứng dụng khác nhau trong doanh nghiệp.

Nếu bạn không sở hữu một doanh nghiệp và chỉ viết ra một chương trình đơn, thì ở đấy những thực thể chính là những đối tượng nghiệp vụ của chương trình. Chúng bao gói những quy tắc tổng quát ở mức cao nhất. Chúng gần như ít khi thay đổi theo sự thay đổi của môi trường bên ngoài. Lấy ví dụ, bạn sẽ không muốn những thực thể này bị ảnh hưởng bởi thanh điều hướng trang hay bởi triển khai bảo mật. Không có hoạt động thay đổi nào diễn ra trên bất kỳ ứng dụng cụ thể nào có thể ảnh hưởng tới các thực thể.

Các Use Case

Phần mềm ở tầng này chứa những quy tắc nghiệp vụ đặc thù theo ứng dụng. Nó bao gói và triển khai tất cả các tình huống nghiệp vụ của hệ thống. Những use case đó điều phối luồng dữ liệu tới và từ các thực thể, và gợi ý những thực thể đó sử dụng bộ quy tắc nghiệp vụ tổng thể của doanh nghiệp để đạt được những mục đích của use case.

Chúng ta không muốn sự thay đổi trên tầng này ảnh hưởng tới các thực thể. Chúng ta cũng không muốn vòng này bị ảnh hưởng bởi các thay đổi tới từ các ngoại tác như cơ sở dữ liệu, giao diện người dùng, hay bất kỳ framework phổ biến nào. Tầng này được cô lập khỏi những mối tương quan đó.

Dù vậy, các thay đổi trên hoạt động của chương trình được mong muốn là sẽ kéo theo thay đổi trên tầng này. Nếu chi tiết của một tình huống nghiệp vụ bị thay đổi, thì mã ở tầng này sẽ bị ảnh hưởng ít nhiều ở đâu đó.

Các bộ tiếp hợp giao diện

Phần mềm ở tầng này là một tập hợp các bộ tiếp hợp giúp chuyển đổi dữ liệu từ định dạng tự nhiên nhất cho các use case và các thực thể sang định dạng tự nhiên nhất cho các dịch vụ bên ngoài như cơ sở dữ liệu hay web. Tầng này sẽ, lấy ví dụ, chứa toàn mộ kiến trúc MVC của một giao diện người dùng. Các presenter, các view, các controller, tất cả đều được đặt ở đây. Các model đóng vai trò như là các cấu trúc dữ liệu được truyền tới các use case, và sau đó quay ngược lại từ các use case tới các presenter và view.

Tương tự như vậy, dữ liệu được chuyển đổi, trong tầng này, từ hình thái tự nhiên nhất cho các thực thể và use case, thành hình thái tự nhiên nhất cho bất kỳ khung tồn lưu nào được sử dụng ví dụ như cơ sở dữ liệu. Không mã nào ở các tầng nằm phía trong vòng này nên biết gì về cơ sở dữ liệu. Nếu cơ sở dữ liệu là một hệ SQL, thì tất cả các SQL phải được giới hạn chỉ trong tầng này và trong những phần đặc biệt của nó mà làm nhiệm vụ giao tiếp với cơ sở dữ liệu thôi.

Bên cạnh đó trong tầng này còn là bất kỳ bộ tiếp hợp nào cần thiết để chuyển đổi dữ liệu từ ngoại hình thái ngoài nào đó, ví dụ như từ một dịch vụ ngoài, thành nội hình thái được các use case và các thực thể sử dụng.

Các framework và driver.

Tầng ngoài cùng nói chung là được tạo nên bởi các framework và công cụ như cơ sở dữ liệu, web framework, v.v… Nói chung bạn không viết quá nhiều mã ở tầng này ngoại trừ những mã kết dính làm nhiệm vụ giao tiếp với tầng phía trong nó.

Tầng này là nơi chúng ta đi vào những chi tiết. Web là một chi tiết. Cơ sở dữ liệu là một chi tiết. Chúng ta giữ những thứ đó ở vòng ngoài nơi mà chúng có thể gây ra ít ảnh hưởng nhất.

Chỉ 4 vòng thôi à?

Không, các vòng ở đây là sơ/giản đồ. Vào lúc nào đó bạn có thể sẽ thấy cần nhiều hơn bốn. Không có luật nào buộc bạn chỉ được dùng tới 4 vòng đã được liệt kê. Tuy vậy Luật Phụ thuộc buộc phải được tuân thủ. Những phụ thuộc trong mã luôn chỉ được hướng vào trong. Càng đi vào trong mức trừu tượng càng tăng lên. Vòng tròn ngoài cùng là những chi tiết ở mức thấp. Càng đi vào trong phần mềm càng trở nên trừu tượng hơn và bao gói những chính sách ở mức cao hơn. Vòng tròn trong cùng là nơi tổng quát nhất.

Băng qua đường ranh.

Ở góc dưới bên phải của sơ đồ là một ví dụ về cách chúng ta vượt qua ranh giới giữa các tầng. Nó cho thấy sự giao tiếp giữa các presenter và các controller với các use case ở vòng phía trong. Chú ý tới luồng điều khiển. Nó bắt đầu ở controller, di chuyển qua use case, và rồi khởi chạy presenter. Cũng hãy chú ý tới các phụ thuộc của mã nguồn. Mỗi trong số chúng đều trỏ vào trong, tới các use case.

Chúng ta thường giải quyết mối mâu thuẫn này bằng các sử dụng Nguyên tắc Đảo ngược Phụ thuộc. Lấy ví dụ, trong một ngôn ngữ như Java, chúng ta có thể dàn xếp các interface và quan hệ thừa kế sao cho các phụ thuộc trong mã phản ngược lại so với luồng điều khiển tại những điểm cần thiết trên khắp các đường ranh.

Trong ví dụ ở đây, chúng ta đặt vấn đề rằng tình huống cần gọi presenter. Tuy nhiên điều này không thể thực hiện trực tiếp được bởi vì nó vi phạm Nguyên tắc Phụ thuộc: không tên nào được đặt ở vòng ngoài được xuất hiện ở vòng phía trong. Vậy nên chúng ta phải làm cho tình huống gọi tới một interface (hiện diện trong sơ đồ như là Use Case Output Port) trong vòng trong, và presenter trong vòng ngoài phải triển khai nó.

Kỹ thuật tương tự được sử dụng để băng qua tất cả các đường ranh của các kiến trúc. Chúng ta sử dụng những lợi thế của đa hình động để tạo ra những phụ thuộc phản ngược lại với luồng điều khiển, nhờ đó chúng ta có thể đáp ứng được Nguyên tắc Phụ thuộc mà không phải nghĩ tới chuyện luồng điều khiển đang chỉ theo chiều nào.

Những dữ liệu băng qua đường ranh

Thông thường dữ liệu băng qua đường ranh là những cấu trúc dữ liệu không phức tạp. Nếu muốn bạn có thể sử dụng các cấu trúc cơ bản hoặc các đối tượng ôm dữ liệu đơn giản. Dữ liệu có thể chỉ là các đối số của các lời gọi hàm. Bạn có thể gói chúng vào một hashmap, hoặc xây dựng nó thành một đối tượng. Điều quan trọng là chúng là các cấu trúc dữ liệu cô lập, đơn lẻ, được truyền rành mạch qua các đường ranh. Chúng ta không muốn gian lận hay đồng nhất các Entities với các hàng của cơ sở dữ liệu. Chúng ta không muốn các cấu trúc dữ liệu nắm giữ bất kỳ mối phụ thuộc nào vi phạm Quy tắc Phụ thuộc.

Lấy ví dụ, nhiều framework cơ sở dữ liệu trả về một dữ liệu rất dễ dùng để phản hồi cho một câu truy vấn. Chúng ta có thể gọi đó là một cấu trúc hàng. Chúng ta không muốn truyền hàng đó vào những vòng phía trong. Điều đó sẽ gây vi phạm Quy tắc Phụ thuộc bởi vì nó có thể buộc các vòng phía trong biết điều gì đó về một vòng bên ngoài.

Vậy là khi chúng ta truyền dữ liệu băng qua các đường ranh, chúng luôn luôn ở trong định dạng thuận tiện nhất cho vòng phía trong.

Lời kết

Thích ứng với những quy tắc đơn giản này không quá khó khăn và sẽ giúp bạn bớt đi rất nhiều đau đầu về sau. Bằng cách phân tách phần mềm thành các lớp và tuân theo Quy tắc Phụ thuộc, bạn sẽ tạo ra một hệ thống “kiểm thử được tự thân”, với tất cả các lợi ích đằng sau. Khi bất kỳ phần ngoài nào của hệ thống bị lỗi thời, như cơ sở dữ liệu hay web framework, bạn có thể thay thế chúng theo một cách ít phiền toái nhất.

Welcome to a place where words matter. On Medium, smart voices and original ideas take center stage - with no ads in sight. Watch
Follow all the topics you care about, and we’ll deliver the best stories for you to your homepage and inbox. Explore
Get unlimited access to the best stories on Medium — and support writers while you’re at it. Just $5/month. Upgrade