Paranın geleceği bitcoin’de mi?

Paranın geleceğini ve bitcoin’i sizin için mikroskop altına yatırdık.

Temsili bir bitcoinin mikroskoptaki görünümü

Nedir bu bitcoin?

Küçük b harfiyle yazılan bitcoin, şu aşağıdakilerin hepsi:

a. Devlet kontrolü dışında, normal vatandaşların bastığı para,

b. Merkezi kontrolü olmayan bir para sistemi,

c. Sınırlı miktarda çıkan, bu miktarın da matematiksel denklemle ayarlandığı bir çeşit dijital altın,

d. Değeri açık pazarda belirlenen bir çeşit dijital döviz (yani yabancı para) Bu yazıyı yazdığım sırada mesela, bir bitcoin’in değeri 328 ABD dolarına eşit.

e. Şu anda platin, altın gibi yatırım aracı özelliği ön planda: Örneğin değerini kaybedeceğine inandığımız ulusal akçemizi (currency=akçe) hemen bitcoin’e aktarıp korumak isteyebiliriz.

f. Gündelik hayatta kullanımı sınırlı: Öyle her yerde, kebapçıda, mahalle bakkalında AVM’de geçmiyor.

g. Avrupa’da akçe kabul ediliyor, ama ABD’de edilmiyor. Avrupa’da bitcoin’e KDV yok, elden ele geçtikçe akçe muamelesi görüyor. ABD’de sınırları içindeyse yatırım aracı olarak görülüyor ve alım-satımında vergi var.

h. Global olarak üretimi ve denetimi, bu işi gözeten, madenci denilen yazılımcılar tarafından, komisyon karşılığı yapılıyor.


Peki, büyük B ile yazılan Bitcoin ne?

Bitcoin ya da artık daha çok kullanılan adıyla blockchain ise bir teknolojinin adı. Akçe bitcoinin taşıyıcı platformu olan, dağıtık ve özel bir çeşit veri tabanı blockchain.

Madencilerin binlerce farklı makinede tuttuğu bitcoin kayıtları dev bir deftere veya excel tablosuna benziyor. Kişiler arasındaki tüm bitcoin alış-verişleri (evet tümü) kayıt ediliyor ve silinmeden saklanıyor.

Bu kayıtları tutan ve güncelleyen madenciler de komisyon olarak her 10–15 dakikada bir yeni üretilen bitcoin’leri paylaşıyorlar. Neymiş, demek ki bitcoin üretimi ile transfer kayıtlarının saklanması ve güncellenmesi birbirine göbekten bağlı iki işlevmiş.

Bir de altcoin denilen alt-akçeler var, ama bunlar da bitcoin benzeri, ondan ufak tefek farkları olan, değerleri de bitcoin’e göre daha düşük paracıklar.

Özetle, blockchain, onu makinelerinde tutan, hesaplarını yapan, cayır cayır elektrik harcayan madencilerin bitcoin veya benzer bir altcoin cinsinden komisyon kazancı olmadan bu sistem çalışmaz.


Bitcoin neden önemli?

Haydi burada hiçbir yerde söylenmeyenleri söyleyelim:

a. Bitcoin akçe, merkezi bir kontrolü olmadığı için kolayca vergi dışı olabiliyor. Genellikle uyuşturucu almakta kullanıldığı, gizli saklı işler için kullanıldığı vurgulanan bitcoin’in hiç söylenmeyen asıl özelliği ise devletin vergisi dışında kalması.

b. Tehlike altındaki dünya para sistemine bir alternatif olarak görülüyor bitcoin, ama öte yandan üretimi Çin’in denetiminde. Evet, açık konuşalım, şu anda madencilerin kullandığı özel bitcoin chipleri neredeyse tamamen Çin’de üretiliyor. Eğer memleketinizde chip fabrikanız yoksa, bitcoin tarlanızın geleceği Pekin’in insafına kalmış.

c. Bankaların çok korktuğu bir teknoloji. Ne kadar çaktırmamaya çalışsalar da büyük, küçük tüm bankalar bu teknolojiyi ve gelişimini endişe ile izliyor. Neden mi? Çünkü bitcoin’in çalışma sisteminde, merkezi kontrol ve vergi olmadığı gibi banka da lazım değil.

d. Bir sosyal teknoloji olan para, halka tepeden inme kabul ettirilemiyor. Dolayısıyla eğer halk bir parayı benimsemiyorsa, zorla kabul ettiremezsiniz. Bitcoin’in de böyle bir sıkıntısı var: Yatırımcıların ve bitcoin’cilerin değerli olsun diye çabalamaları, bakkal dükkanında bitcoin kabulunu sağlamıyor, sağlamayacak.

e. Bankalar da blockchain yapıyorlarmış, neden? Uluslararası para transferleri diye büyük bir pazar var, yılda 500 milyar dolarlık. Şu anda bankalarla Western Union gibi şirketlerin tekelinde ve bitcoin start-up’ları bu pazara ciddi bir tehdit oluşturuyor. Büyük bankaların da eli armut toplamıyor, onlar da blockchain’e yatırım yapacağız dediler, ki amaç bu pazarı yedirmemek. (Ne yapıp da yedirmeyeceklerini daha anlayabilen yok).

f. Paranın geleceği blockchain’den geçiyor burası neredeyse kesinleşti. Tartışılan konu şu: bitcoin’den bağımsız bir blockchain oluşturmak ne kadar anlamlı? Yok aynı global blockchain kullanılacaksa o zaman bir alt-coin nasıl olacak da tümen tümen madenci ordusu ile çok güçlü olan bitcoin’i sollayacak. Bunu bize zaman gösterecek.


Ölümsüz bir soru: Bitcoin gemisini (de) kaçırdık mı?

Kısa cevap: Evet. Uzun cevap, yani uzun vadede ise hayır kaçırmadık. Ben cevabın kısa vadede Çin’den makine alıp, bitcoin üretme çiftliği kurmakta olmadığına inanıyorum.

  • Türkiye geçmiş 20 yılda dünyada en önemli para ürünlerini yaratan ülke oldu (bonus, advantage, money, paro, vada vb.). Teknolojik olarak tüm konular arasında en başarılı olduğumuz alan bu, ama bundan pek haberimiz yok. (Mesela Vadeli Çek bir uzay teknolojisidir, adeta paranın Sputnik’idir. Bu konudaki ingilizce yazım için linke basınız)
  • Bir sosyal teknoloji olan “para” konusunda Türkiye inovasyon yapmaya adaydır. Çünkü bu alanı yüzyıllardır denetime tabi olmamış, akçe işleri bir türlü anlaşılamamış ve kendi akışına bırakılmıştır. O kadar ki, Avrupalılar 18.yy’da Marsilya’da bastıkları sahte paramızla gelip İzmir’den mal alabilmişlerdir.
  • Ticaret ve değiş-tokuş, yüzyıllardır Türkiye’de devlet tarafından da halkın alanı olarak algılanmıştır, izin verilmiştir, vadeli çek bu konuda da iyi örnektir. Haziran 2013'de çıkartılan elektronik para kanunu da akçeli işleri özgür bırakmaya bir başka örnektir.
  • Son olarak ekleyeyim: Türkiye, bankaların oyun alanı değildir, hiç olmamıştır. Burası bir küçük esnaf, yani KOBİ ülkesidir ve bu da en kuvvetli özelliklerinden birisidir. Eğer dijital parada inovasyon yapılacaksa buna esnaftan ve gündelik hayattan başlanmalıdır. (başarısız bir örnek: passolig!)

SONUÇ?

• Dünya para sistemi büyük bir kriz içinde. Parada adeta 3. Dünya Savaşı yaşanmakta. Çare olarak bitcoin’i görenler az değil, hatta Amerikan devleti bile şu anda kendi dolarına alternatif bir UScoin yaptırıyor olabilir.

• Türkiye için alternatifler başka ülkelere göre daha fazla, parada inovasyon için en uygun coğrafyadayız. Mesela vadeli çekin dijitali yapılabilir.

  • Yeni dijital ticaret mekanizmaları bulmalıyız, bitcoin gündelik ticarete uygun tasarlanmamış. Vergi konusunu da sakin sakin yeniden düşünmeliyiz. Enformatik paranın vergisi de enformatik olacaktır.

Responses
The author has chosen not to show responses on this story. You can still respond by clicking the response bubble.