GIÁO DỤC DO THÁI

1. Jewish ideas about learning

In traditional Jewish culture, we emphasize learning. That doesn’t mean just memorizing things. The Jewish way of learning is always to ask questions. Our most important book of scholarship, the Talmud, is basically a long collection of discussions by great rabbis (wise people). When you read it, it seems like the rabbis are having a debate, and sometimes the debate is never resolved. What we learn from this is that it’s more important to ask good questions and think deeply about things than to find the right answer.

We encourage this way of thinking from childhood. During the holiday of Passover, it’s a tradition that the youngest person asks a series of questions about the holiday, which the head of the family then answers by reading from a traditional book. In that traditional book for the Passover holiday, there’s also a section about how you need to teach different children in different ways. There are four sons: a wise one, a wicked one, a simple one, and one who doesn’t even know how to ask questions. The wise son asks complicated, detailed questions, and you give him complicated, detailed answers. The wicked son is confrontational, and you respond in a similar way. The simple son asks a simple question, and you give him a simple answer. And for the one who doesn’t know how to ask questions, it’s your responsibility to start the discussion. The point is not that these are exactly the right ways to respond to kids today, but that we should realize that different children have different needs and learning styles.

1. Tư tưởng của người Do Thái về học tập

Trong văn hóa truyền thống của người Do Thái, người Do Thái nhấn mạnh vào việc học tập. Điều đó không có nghĩa là học bằng cách ghi nhớ mọi thứ. Cách Do Thái của việc học là luôn luôn đặt câu hỏi. Cuốn sách quan trọng nhất của chúng tôi về học hỏi, kinh Talmud,cơ bản là một bộ sưu tập rất dài lịch sử của các cuộc thảo luận của giáo sĩ Do Thái lớn (những người Do Thái người khôn ngoan nhất)với nhau . Khi đọc nó, nó có vẻ như các giáo sĩ Do Thái đang có một cuộc tranh luận, và đôi khi các cuộc tranh luận không bao giờ được giải quyết. Những gì chúng ta học hỏi từ điếu này là đặt câu hỏi tốt và suy nghĩ sâu sắc quan trọng hơn là để tìm ra câu trả lời đúng.

Chúng tôi khuyến khích cách học này ngay từ thời thơ ấu. Trong kỳ nghỉ lễ Vượt Qua, có một truyền thống là người trẻ sẽ hỏi một loạt các câu hỏi, mà người đứng đầu của gia đình sau đó phải trả lời bằng cách đọc từ một cuốn sách truyền thống. Trong cuốn sách truyền thống cho các kỳ nghỉ lễ Vượt qua, cũng có một phần về cách bạn cần phải dạy cho trẻ em khác nhau theo những cách khác nhau. Có bốn người con trai: một bé khôn ngoan, mộtbé hay vặn vẹo , một bé đơn giản, và một trong những đứa trẻ này thậm chí không biết làm thế nào để đặt câu hỏi. Đứa con trai khôn ngoan sẽ hỏi các câu hỏi phức tạp, câu hỏi chi tiết, và bạn cho anh ta câu trả lời chi tiết và phức tạp. Đứa trẻ hay đối đầu, bạn phản ứng một cách tương tự. Con trai đơn giản sẽ hỏi một câu hỏi đơn giản, và bạn cho anh ta một câu trả lời đơn giản. Và đối với những người không biết làm thế nào để đặt câu hỏi, đó là trách nhiệm của bạn để bắt đầu hỏi và khơi mào các cuộc thảo luận. Hiện nay đó chínhlà cách thức đúng để ứng dụng trong giáo dục , như chúng ta nên nhận ra rằng trẻ em có những nhu cầu khác nhau và phong cách học tập khác nhau.

Sự thật khi đọc đoạn này của Josh, tôi buồn cho giáo dục Việt nói riêng và Châu Á nói chung (trừ Nhật). Ở Châu Á , với truyền thống học tập và thi cử của mình, chúng ta từ lâu đã quên rằng học không phải để thi,kiến thức không phải là thức có thể nhồi nhét vào đầu, để rồi tự đào thải khi …quá hạn sử dụng ( cụ thể là ngay sau khi thi xong). Kiến thức phải là nền tảng để biến thành trí tuệ thực sự thông qua suy nghĩ, đào sâu, trăn trở, kinh nghiệm…

Chúng ta tập trung vào thành tích, à thứ thành tích đó không hẳn là cho con, mà cho cha mẹ , cho thầy cô. Trẻ học để “không phụ lòng” ai đó, chứ không phải đem lại trí tuệ cho chính mình.

Trẻ em của ta khổ, khổ lắm, ăn vốn dĩ là niềm vui thì bị coi là nhiệm vụ, học tập vốn dĩ là món quà thì bị coi là món nợ phải trả. Học không còn hứng thú và ăn cũng không hạnh phúc. Vậy hai hoạt động chính trong đời đứa trẻ bị biến thành nỗi đau. Đứa trẻ bỏ ra 80% thời gian mỗi ngày để học cách đau khổ từ tấm bé.

Ta xem lại người Do Thái, họ không cần học thuộc lòng, họ tranh luận, kể cả những người khôn ngoan nhất vẫn “học”, tức là vẫn tranh luận, và cái đẹp ở đây nếu bạn để ý, đó chính là họ không chấp nhặt chuyện thắng thua.
Tranh luận chỉ để trưởng thành, để học hỏi và nâng cao trí tuệ. Thậm chí kinh Tamud cũng bỏ ngỏ câu trả lời. Họ hiểu một điều rất bình thường mà ta không hiểu, hay vô tình vì tự ngã quá lớn mà ko muốn hiểu, đó là không có câu trả lời nào là hoàn hảo và tất cả mọi thứ đều có thể làm tốt hơn. Và họ tôn trọng hậu bối vì họ tin hậu bối có thể sẽ làm tốt hơn.

Đó là một nét đẹp trong văn hóa ngược lại với suy nghĩ bình thường, nó chỉ xuất phát từ một nội tâm cân bằng và trí tuệ nhất quán của nhiều người.

Người Việt mình ít khi làm được điều đó, cứ hễ tranh luận tức là phải hơn thua.
Tôi từng thấy nhiều đứa trẻ biết tranh luận với cha mẹ, cuối cùng nó gân cổ cãi, ba mẹ nó cũng tức giận, cuối cùng là một câu muôn thuở :” Không được cãi!” ấy ấy, phạm cái tội hỗn nhé. Trứng mà dám khôn hơn vịt à? Con cãi cha mẹ trăm đường con hư!

Dán cho đứa trẻ cái mác “hư” khi nó chỉ thật sự muốn tìm hiểu sâu về một vấn đề, dám đưa ra chính kiến và thảo luận vấn đề.

Đó là cách nhanh nhất chặn đứng sự phát triển nội tâm và trí tuệ của một đứa trẻ.

Mỗi lần đi dạy là tôi hỏi giáo viên câu này, em nghĩ trẻ đến thế giới này làm gì? Nếu như ta thấy trong 30 năm qua con người tiến bộ như thế nào, ai là người đang xây dựng thế giới? Ông bà mình hay chính mình? Chính chúng ta đang thay đổi môi trường xung quanh của ta hàng ngày. Vậy 30 năm nữa ai thay đổi thế giới này? Là ta, con vịt hay chính “cái trứng” mà ta bảo không được “khôn” hơn ta? nếu con cái mình mà ko thể hơn mình thì là thế giới này đi thụt lùi à?

Nếu ta hiểu thuyết luân hồi, chưa chắc con nó “nhỏ” hơn ta? Nó có xuống đây để tiếp tục một sứ mạng nào đó không? Ai là trứng mà ai mới là vịt đây?

Hãy dẹp cái sự sợ hãi ấy cái sự tự ti ấy, mình lùi một bước sẽ thấy trời cao đất rộng!
( Thối nhất bộ, hải khoát thiên không!) Làm một người Do thái đầy tự tin và khiêm nhường.

Trẻ em không đến thế giới này để trở thành con vịt giống mình, trẻ em đến thế giới này để đem lại luồng sinh khí mới mẻ cho nhân loại. và nhiệm vụ của chúng ta là nâng đỡ chúng hoàn thành ước nguyện và nhiệm vụ của chúng khi chúng xuống cuộc đời này chứ không phải là áp đặt chúng làm những thứ như ta mong muốn.

Do đó tôi không ngần ngại nói rằng người Do Thái làm được một cuộc cách mạng lớn hơn chúng ta nhiều, đó là cuộc cách mạng bình đẳng quyền học hỏi của loài người.

Đầu tiên hãy tin con, tin vào trí tưởng tượng, tin vào năng lực vô tận của con, và hết lòng hết lòng cùng con nâng cao kiến thức và kinh nghiệm sống qua sự bình đẳng đối thoại về kiến thức và kinh nghiệm sống!

Thứ hai là, hãy mở cho con thêm nhiều nữa những cơ hội trải nghiệm và học hỏi.

Thực ra tôi có thể viết mãi về đề tài này, có lẽ thật sự tôi sẽ viết cả cuốn sách, giáo dục Do Thái là một sự thâm sâu về nhân cách, triết học và một nền văn minh tột bậc về sự tiến bộ của nhận thức nhân loại.

Tôi muốn đem nó đến cho chúng ta, những người Việt ham hiểu biết và không ngừng hoàn thiện bản thân. Ta phải có nó, Ta phải nhận được những gì tinh túy nhất và ta sẽ, sẽ thay đổi.

Tôi hứa sẽ viết, một quyển sách gói gọn cả tình yêu, sự trìu mến của tôi và sự ngưỡng mộ thật sự của tôi cho một dân tộc có một truyền thống thâm trầm và vĩ đại. Hoà cùng tình thương sâu thẳm và nghĩa vụ trong tôi đối với con người và đất nước Việt Nam. Viết để có con đường. Từ Do Thái đến Việt Nam phải có 1 con đường.

Giờ đây tôi thầm cảm ơn cái buổi chiều mà tôi vô tình gặp Josh trên cầu Brooklyn Bridge khi xe hư phải đi bộ về nhà. Và cảm ơn vì những ngày tháng tôi đã “bị sống “ trong cộng đồng những người Do Thái ấy.

Cuộc đời là những chuỗi bất ngờ đầy thú vị.