Líklega of íhaldssamur

Það er svo margt í almennri umræðu í dag sem ég get ekki samsinnt í rauninni er ég oft á öndverðum meiði. Af þeim sökum er ég vísast talinn afturhaldssamur nöldurseggur og leiðinlegt gamalmenni en líklegast þó að ég sé núll og nix. Hvað svo sem það er þá ætla ég að leyfa mér að hugsa upphátt um nokkur efni.

Blessuð krónan.

Margir gera því skóna að íslenzka krónan sé hinn mesti skaðræðisvaldur okkar samfélags og afnám hennar og frekast upptaka evru fremur en einhverrar annarrar myntar leiði til betri tíðar og blóma í haga.

Verðlagið

Hin nýja mynt á að leiða til lægra verðlags og stöðugra og lægri vaxta. Nú er það að lægra verðlag þarf ekki tengjast nýrri mynt og raunar erfitt að skilja þessa tengingu í ljósi þess að allt það sem við kaupum erlendis frá er jafndýrt hvort sem það er verðmerkt í einhverri erlendri mynt eða íslenzkri. Eða ætlar fólk að halda því fram að útlendir birgjar/frameiðendur stundi verðmismunun á grundvelli þjóðarmynta? Sé verðlag hér á innfluttum vörum hærra en gerist erlendis þá grunar mig að sá munur, að slepptum flutningskostnaði, sé afleiðing hærri álagningar hér á landi sem aftur kynni að skírast af fákeppni, tiltölulega litlum rekstraeiningum hvort sem er í framleiðslu, verzlun eða annarri þjónustu og svo síðast en ekki síst margs konar opinberum álögum á upptalda starfsemi sem kunna að vera hærri en í útlandinu. Þannig að þessu getum við kippt því í lag,sem lagað verður, ef vilji er fyrir hendi og hins vegar er ekki ljóst að upptaka evru skipti í þessum efnum nokkrum sköpum.

Vextirnir

Nú svo þetta með vextina það er ekki að því vísu gangandi að þeir munu lækka við það eitt að taka upp erlenda mynt. Enn verður til staðar áhætta við að lána Íslendingum og útlendingar meta þá áhættu með hliðsjón af skuldsetningu þjóðarinnar almennt, erlendri skuldsetningu sérstaklega og stöðu ríkisfjármála (halli / afgangur) og viðskiptjafnaðar til skemmri og lengri tíma. Já en hvað með gengsisáhættuna? Jú hún myndi hverfa innan myntsvæðis hinnar völdu myntar en vera til staðar gagnvart umheimi hennar. Benda má að þrátt fyrir gengisáhættu fyrir árið 2008 lánuðu útlendingar Íslendingum villt og galið sjálfum sér og okkur til mikilla óheilla. Hér er raunar skylt að undirstrika að okkar var fyrst og fremst ábyrgðin á því að koma okkur í þessar ógöngur . Nú hvernig má það vera að lönd eins og Svíþjóð og UK sem eru með eigin mynt en eru í efnahagsbandalaginu eru með lægri lánsvexti en gerist og gengur í þeim löndum sem tekið hafa upp evruna. Sömuleiðis þarf að svara því hvers vegna sum evru lönd eru með hærri lánsvexti en önnur.

Hvað yrðu margar krónur í Evrunni

Þeir sem vilja kasta krónunni og taka upp útlenzka mynt tala lítið um hvert eigi að vera umskipta hlutfallið úr íslenskum krónu í evrur og þar með skulda og eigna staða okkar og tekjur í hinni nýju mynt.Gefum okkur sem dæmi að meðaltekjur okkar í íslenskum krónur séu 4.500.000 á ári innlendar peninga eignir okkar 15.000.000. og erlendar skuldir nettó 30.000.000 og gengi evru 150 ís kr . Þá verða tekjur okkar í evrum 30.000 evrur á ári, peningalegar eignir 100.000. evra og erlendar skuldir 200.000. Hagfræðingar og aðrir tala um að raungengi krónnunnar sé of hátt og að við upptöku evru þurfi í raun að gengisfella krónuna. Svo gefum okkur að gengið við yfirfærslu í evrur sé 200 ís kr = 1 evra, þá verður tekju-, eigna- og skuldadæmið að ofan eftirfarandi tekjur 22.500 evrur á ári eignir 75.000 evrur og erlendar skuldir nettó 200.000. Það er eitthvað svona sem skeður við myntbreytinguna og æskilegt að almenningur sé upplýstur um þetta í stað þess að sleppa því að ræða þetta atriði. Reyndar er ég ekki sannfærður um að krónan sé of hátt metin, sér í lagi ef vel tekst til um slit gömlu bankanna. Það er einsýnt að 4.978.000.000.000 verða afskrifaðar og það verða einvörðungu 2.552.000.000.000 til skiptanna af þeirri upphæð ganga um 153 milljarðar til íslenzkra kröfuhafa og 2.400 milljarðar til erlendra kröfuhafa. Inn í nefndum eignum útlendinga eru eignir í erlendum gjaldeyri upp á um 2.050 milljarða erlendir kröfuhafar sitja því uppi með um 350 milljarða (2400 – 2050) í íslenzkum krrónum. Þessari upphæð vilja erlendir kröfuhafar væntanlega koma úr landi en ljóst er að sú yfirfærsla verður einugnis á þeim nótum sem íslenzk yfirvöld telja verjandi. Líklegast að lendingin verði að erlendu kröfuhafarnir eignist íslenzk ríkisskuldabréf ( gegn afhendingu krafnanna til ríkisins) til segjum 15 ára og á libor vöxtum og árleg afborgun og vextir greiðist í gjaldeyri að því gefnu að viðskiptajöfnuður leyfi það útflæði, ef ekki þá lengist í skuldabréfinu. Að frágengnum slitum verður erlend skuldastaða Ísland viðráðanleg og viðskiptajöfnurinn póstitífur þannig að þrýsingur til lækkunar krónunar af þeim sökum ekki til staðar að því gefnu að við förum ekki á og leyfist einhvers konar bólu fyllerí að nýju.

Atvinnuleysið

Það blandast tæpast nokkrum í huga að atvinnuleysi er með því versta sem hent getur nokkurn. Öll hagstjórn hlýtur fyrst og fremst að snúast um það að halda uppi fullri atvinnu og forða fólki frá þeirri örbirgð og örvæntingu sem af atvinnuleysinu hljótast.

Atvinnuleysi á Evru svæðinu er nú um 11.2% (marz 2014) í þeim löndum þar sem það er hæst er það um og yfir 20%, þ.e Grikkland 26.5%, Spánn 25.9 % nú svo koma Portúgal 15.10%, Pólland 13.5%, Ítalía 12.7%, Írland 11.7% og Frakkland 10.2%. Þessi lönd geta ekki ráðið bót á atvinnuleysinu með gengis-breytingu og líkast til ekki með hallarekstri hins opinbera annars vegar vegna ákvæða innan svæðisins um að halli ríksiútgjalda megi ekki vera meiri en 3.0% og verg skuldstaða hins opinbera sé innan 60% af vergri landsframleiðsu og ef slíkt ákvæði væru ekki til staðar eða gerð óvirk tímabundið er líklegt að fjármagnseigendur innlenndir jafnt og erlendir væru tregir til að veita þessum löndum aukin lán. Verðhjöðnun verður því þrautarlendingin með hægfara en lækkandi launaskriði til að gera framleiðslu í umræddum löndum samkeppnishæfari við umheiminn og þar með fjölga vinnandi höndum. Við megum telja okkur þrátt fyrir allt sem afvega hefur farið hjá okkur heppin/hólpin að vera ekki í sömu spennitreyju og mörg lönd eurosvæðisins.

Innlend fjárfestig eða útlenzk

Það er oft um það talað að fjármagnshöftin standi innlendri fjárfestingu fyrir þrifum og geri lífeyrissjóðunum erfitt um vik að dreifa fjárfestingum sínum á innlenda og erlenda og ná þannig fram eðlilegri áhættudreifingu. Það sem átt er við með að höftin standi innlendri fjárfestingu fyrir þrifum er að við núverandi hafta aðstæður og óræða stjórnarhætti vilji útlendingar ekki fjárfesta á Íslandi. Einhvern veginn finnst mé þetta ekki ríma við tíðar fréttir um að hinir og þessir útlenzkir vilji stofna hér til atvinnureksturs. En hvað með það þá vill nú svo til að við þurfum ekki á erlendu fjármagni að halda til þess að gera hér sjálf myndarleg fjárfestingaátök, en á hinn bóginn kann erlend skuldastaða landsins að vera þar þrándur í götu. Í síðustu birtu skýrslu FME yfir lífeyrissjóðina fyrir starfsárið 2013 var ráðstöfunarfé þeirra til fjárfestingar 421.562.382.000 á sama ári var innlend fjárfesting 243.319.000.000. Þar sem hrein eignaaukning sjóðanna var 265.449.960.000 nægði hún ein og sér til að standa undir fjámunamynduninni og miðað við ofangreint fjámagnsflæði gætu sjóðirnir lengt í öllum eldri kröfum ef lántakendur óskuðu þess, þ.e. ekki þyrfti að koma til lána keppu.Eins og að ofan segir þá setur þröng erlend skuldastaða og/eða lítið svigrúm á viðskiptajöfnuði okkur vissar skorður og því óhjákvæmilegt að leyta samvinnu við erlend fyrirtæki um beina fjárfestingu á Íslandi í það minnsta til skemmri tíma litið. Í slíkri sammvinnu yrði innlendur kostnaður að meira eða öllu leyti fjármagnaður af lífeyrissjóðunum. Ef við viljum ekki taka þá áhættu að fjárfesta á heimamarkaði þá finnst manni einhvern veginn öfugsnúðið að ætla útlendingum það.

Svo er það meira en lítið skrítið að kalla á aukna fjárfestingu útlendinga á Íslandi en á sama tíma vera uppfullir af útlendinga fóbíu. Auðvitað getum við búið þannig um hnútana í samningum við útlendinga, í eða án hafta, að hagsmunir okkar séu varðir.

Að standa á eigin fótum..

Þetta er nú orðið æði langt og rétt að slá botninn í þetta íhaldsraus. En það verður ekki undan því vikist, þar sem afstaða mín felur í sér tilhneigingu til að viðhalda að vissu marki status quo og þeirri trú að það sjái fáir ástæðu til að hjálpa okkur aðrir en við sjálf, að nefna þau úrræði sem gagnast mættu okkur til að ráða eigin ráðum. Kannski er ég líka að segja að við ættum að flýta okkur hægt en örugglega. Hér kemur úrráða listinn.

1. Viðskiptabankar og fjármálafyrirtæki viðhaldi jönuði milli erlendra eigna og skulda sinna.

2. Eiginfjár hlutfall banka og fjármálafyrirtækja verði minnst 20%. Þannig að þessi fyrirtæki mega tapa 20% af eignum sínum áður en þeir, sparifjáreigendur og aðrir lánveitendur, sem eiga kröfur á þau verði fyrir tjóni eða þurfi að fara í klippingu (haircut) eins og sagt er .

3. Bindiskyldu (lausafé/heildarskuldir)- tæki verði virkt stjórntæki í höndum Seðlabanka Íslands sem tæki til stjórnunar á peingamagni í umferð. Bindiskyldu hlutfallið ákvarðist eðli málsins samkvæmt frá tíma til tíma af samhengi verðbólgu og atvinnustigs að teknu tilliti til lágmarks áhlaupavarna.

4. Lánastofnunum verði skylt fyrr en komi til uppboðs á veðsettri eign lánþega að bjóða viðkomandi lækkun á láni að því marki sem viðkomandi er talinn geta greitt af því gegn því að lánveitandi eignist hluta hins veðsetta í sama hlutfalli og lánið er niðurfært.

5. Seðlabanki hugsanlega með aðkomu ríkisstjórnar hafi heimild til að ákvarða og eftir atvikum breyta leyfilegum vaxtamun bankanna þ.e. mismun veginna vaxta innlána og útlána, bankarnir geta svo ráðið þar undir raunverulegum vaxtamun með hliðsjón af því sem þeir álíta eðlileg samkeppnis sjónarmið

6. Kaup einstaklinga og fyrirtækja á verðbréfum (hlutabréf,skuldabréf og afleiðum) verði í það minnsta fármögnuð 50% af kaupendum sjálfum, til þess að draga úr freistni vanda (moral hazard) og spákaupmennsku á annarra manna kostnað.

7. Öllum viðskiptum með kaup og sölu verðbréfa fylgi tæmandi upplýsingar um efnahag þess fyrirtækis/stofnunar sem um ræðir, rekstrarsögu til minnst 5 ára ef fyrirtækið á sér það langa sögu ásamt rekstaráætlunum til næstu ára,veðskuld-bindingum og öðrum skuldbindingum og matsþáttum sem skipta væntanlega fjárfesta/lánveitendur máli.

8. Hvort skynsamlegt sé að sameina eftirlitshlutverk SI og FME er vísast álitamál en ljóst er miðað við núverandi verkaskiptingu verða þessar tvær stofnanir að vinna mjög náið saman og sjá til að þau sjö atriði sem að nefnd hafa verið að ofan eða einhver svipuð séu virk.

9. Þar eð það eru viss sérréttindi að fá úthlutuðum kvóta til fiskveiða er ekki óeðlilegt að kvótahafar greiði sérstaklega fyrir úthlutuð réttindi. Greiðslan ætti að vera afkomutengd þ.e. ákveðin prósenta umfram og til viðbótar við það sem almennt gerist í atvinnurekstri. Hugsanlega gæti hún verið 50% af öllum hagnaði umfram 15% ávöxtun af eigin fé. Þessar tölur er aðeins nefndar til útskýringar á hugsanlegri framkvæmd.

10. Íslendingar eiga allir að sitja við sama borð þegar kemur að ávinnslu lífeyrisréttinda öll mismunun í þeim efnum er ekki verjandi og verður að hverfa strax. Líkast til verður slík slík samræming ekki gerð afurvirk en það afsakar ekki athafnaleysi hvað varðar framtíðar skipulag .

11. Íslenzkir launþegar eiga lífeyrissjóðina og þeir eiga einnig verkalýsfélögin í landinu og sem eigendur geta þeir ráðið því hvað helztu forstöðumenn (toppar) þessarra stofnana hafa í laun. Gott launfólk hættið öllu væli, mætið á félagafundi vélið um eigin hag og takið af skarið í þessum efnum. Líta má á skiptahlutföll á fiskiskipum sem eðlileg skiptahlutföll fyrir allt samfélagðið.Að því marki sem lífeyrissjóðir hafa ítök í hinum ýmsu fyrirtækjum hljóta þeir eftir megni að fá viðlíka launastefnu framfylgt í þeim og viðhöfð yrði í lífeyrissjóðunum og verkalýðsfélögunum.

12. Íslenzka ríkið á LÍ og opinberir starfsmenn eru á launum hjá ríkinu og það er á ábyrgð þess að launahlutföll í nefndum stofnunum samsvari því sem gerist á hinum almenna vinnumarkaði. Væntanlega yrði ríkið nauðbeygt til að framfylgja launastefnu sem samræmdist því semdist um undir lið 11 að ofan.

Svo er nú það .