SỐNG KHẮP BA MIỀN

VÌ SAO CHÚNG TA Ở ĐÂY

Câu hỏi tôi hay được hỏi nhất, trong suốt thời gian sống khắp ba miền, chính là: “Vì sao lại ở đây?”.

Khi ở Sài Gòn, câu hỏi là: “Vì sao Nam tiến?”. Khi ra Đà Nẵng, sẽ được chuyển thành: “Sài Gòn — Hà Nội cơ hội tốt thế, ra đây làm gì?”. Khi về Hà Nội, thì là: “Sao không về lại đây?”. Những câu hỏi này tôi gặp trong nhiều hoàn cảnh, từ người khắp ba miền, từ những cuộc cà phê không đầu không cuối, từ những cuộc gặp tình cờ trên đường, cho đến những lần phỏng vấn tìm cơ hội công việc. Nhưng nhiều nhất, là tôi tự hỏi chính mình, tất cả mọi thời gian.

Trước khi ngồi viết bài này, tôi có dành vài phút dừng lại, ngồi nghĩ lại xem “Vì sao tôi ở đây?” — Tôi nghĩ đây là một trải nghiệm thú vị, mà bất kỳ ai cũng nên thử. Nếu nhìn sâu vào bên trong chính mình, tìm được câu trả lời cho câu hỏi ấy, hẳn sẽ biết điều gì đang hoặc đã dẫn dắt, đưa đẩy cuộc sống của chúng ta, đến hiện tại.

Vì sao bạn ở đây?” Ở Hà Nội, tôi có nhiều bạn nhất, lý do tôi thường gặp khi nói chuyện với họ, là vì: “Hà Nội gần nhà” — Có thể vì với họ: “Nhà là quan trọng nhất?” Ở Sài Gòn, tôi quen nhiều người Sài Gòn tiến, đa số họ nói với tôi vì “Sài Gòn nhiều cơ hội”, vậy với những người này: “Cơ hội là quan trọng hàng đầu?”. Đà Nẵng, câu trả lời lại là: “Đà Nẵng bình yên, thành phố đáng sống”, liệu rằng trong tình huống này: “Bình yên có là trên hết?”. Rồi nhiều lý do khác, như là “theo tiếng gọi tình yêu”, vì “lười thay đổi”, cả vì “có tiền đâu mà đi”, lại còn “Nơi sống nó chọn mình, chứ mình đâu chọn được nơi sống”.

Trong đó, có một câu trả lời, mà ở đâu tôi cũng gặp: “Tôi không biết vì sao mình ở đây”.

Vậy rốt cuộc, thực sự thì điều gì khiến ta ở đây?

CHỌN NƠI TA SỐNG

Trong nhiều cuộc nói chuyện, hầu hết tôi không thể trả lời cặn kẽ được lý do vì sao mình ở đây, câu hỏi ấy quá khó để trả lời, trong một vài câu nói. Rốt cuộc thì, chọn nơi ta sống cũng chỉ là một trong nhiều lựa chọn quan trọng, trong số nhiều lựa chọn trong đời, cần phải quyết định. Và chính vì nó chỉ là một trong nhiều lựa chọn, nên nó phải nằm trong tổng hòa nhiều lựa chọn khác, trong nhiều điều tạo nên một định hướng sống. Mà cốt lõi, với tôi, là những điều này.

1. Hệ giá trị: tạm gọi là những điều giúp phân định đúng sai, điều gì là phù hợp, là nên là không nên, điều gì cần theo đuổi, điều gì muốn trở thành, điều gì làm nên một con người là chính ta. Những điều ấy, quyết định hầu hết những điều quan trọng, trong một hành trình cuộc sống.

Với cá nhân tôi, là bốn điều: Sự Tự Do — Lòng Thương Yêu — Sự Trọn Vẹn và Niềm Đam Mê Cuộc Sống. Chính sự tự do mà tôi lựa chọn, khiến tôi không thể chấp nhận mình bị ràng buộc bởi suy nghĩ: “Chấp nhận việc ở đâu, không phải do mình quyết định”. Điều ấy khiến tôi quyết tâm phải tự lựa chọn cho mình nơi mình sẽ sống. Những điều còn lại, trong số năm điều ấy, giúp tôi phân định được, nơi nào là phù hợp với lý tưởng sống của mình.

2. Những điều gì là quan trọng: Trong rất nhiều thứ trong cuộc đời, vậy điều gì — những điều gì là quan trọng nhất với chính ta. Là bản thân, gia đình, là sự nghiệp, là tiền tài, là tỉnh cảm, hạnh phúc hay sự bình an…? Xác định được ai — điều gì là quan trọng, giúp mình ra quyết định đúng và không bao giờ hối hận.

Với tôi, Bản Thân Mình Là Quan Trọng Nhất. Ai cũng là người duy nhất sống trọn đời với chính mình, và những người khác — là những người bạn đồng hành. Mở rộng cái vòng tròn ấy ra theo từng vòng dần lớn, bản thân sẽ là trung tâm, rồi đến “bạn đời”, rồi gia đình, rồi bạn bè, rồi công việc, và cuối cùng đến xã hội nói chung. Ở càng xa cái tâm chính mình, thì càng kém quan trọng. Ở một số giai đoạn cuộc đời, thứ tự này có thể khác đi. Còn điều gì là quan trọng nhất, với tôi đấy chính là hạnh phúc. Hạnh phúc sẽ bắt đầu từ cá nhân, từ bản thân mình, rồi lan tỏa ra những vòng tròn nói ở trên. Có một điều quan trọng, mọi vòng tròn này, chẳng bao giờ hạnh phúc nếu cái ở trung tâm của nó không đủ năng lượng hạnh phúc để truyền đi.

Vì vậy, từ khóa ở đây sẽ là “Hạnh Phúc và Bản Thân”, có điều này, thì mọi điều khác trở nên dễ dàng hơn.

3. Sự phù hợp: Theo tôi thì, chẳng có nơi nào là tốt nhất, chỉ có nơi phù hợp nhất là tồn tại mà thôi.

Bất kể nơi nào, dù là trong hay ngoài Việt Nam, là miền Nam, miền Bắc hay bất kỳ ở đâu, mọi thứ đều có điều tích cực và tiêu cực kèm theo. Chọn nơi sống cũng vậy, điều gì là phù hợp với mình, với từng giai đoạn cuộc đời, với hệ giá trị, với mong muốn — kỳ vọng ở tương lai, tất cả sẽ là chiếc la bàn chỉ hướng. Vì vậy, nên có những thứ, phù hợp ở thời điểm này, nhưng lại không, ở thời điểm khác. Có nơi này, tốt với người này, nhưng lại tệ hại hẳn với người kia.

Với tôi, tất cả nơi tôi từng sống, đều có điều phù hợp, và mỗi lần phải rời khỏi đó, đều là một khoảng trống với tôi.

Nơi để “sống” — Chữ “Sống” ở đây là một từ khóa quan trọng, một nơi sống thì hẳn là không chỉ để tồn tại, mà phải là tổng hòa nhiều yếu tố, từ con người, công việc, xã hội, sự an toàn cho đến cả đức tin. Vì vậy, sau cùng, nơi đáng sống phải là nơi có sự phù hợp, với đầy đủ những thứ ở trên.

Ở mỗi giai đoạn cuộc đời, cái thứ tự các vòng tròn mà tôi thiết lập, như đã từng nói ở trên, nó lại ở một vị trí khác nhau. Có giai đoạn, gia đình là số một, nhưng có giai đoạn, công việc lại phải là số một, có giai đoạn bản thân là hàng đầu, nhưng có giai đoạn lại phải gạt bản thân hẳn qua một bên.

Nơi sống cũng vậy, có những giai đoạn cuộc đời, ta chọn nơi này, nhưng ở giai đoạn khác, lại có thể là một nơi kia.

ĐÀ NẴNG — SÀI GÒN — HÀ NỘI

Với mỗi người, Đà Nẵng — Sài Gòn — Hà Nội, tương đương cùng Trung — Nam — Bắc, hẳn là mỗi một góc nhìn khác hoàn toàn nhau. Tôi thì lựa chọn góc nhìn bằng sự thật. Và cũng chính vì là góc nhìn — nên nó sẽ mang tính chất cá nhân, bằng đánh giá cảm tính của chính mình.

Theo tôi thì, mỗi vùng miền có một hoàn cảnh, một tính chất, một “màu” khác nhau, nhưng tựu chung lại, mọi vùng miền, đều là vùng miền Việt Nam. Có những điều đẹp, nhiều những điều chưa đẹp nhưng nhìn như vậy thì mới là một cái nhìn khách quan.

Vậy thì Đà Nẵng Sài Gòn Hà Nội, sau những năm tháng sống ở đấy, trong con mắt của mình, tôi thấy mỗi nơi ấy ra sao.

Hà Nội, trong tôi là nơi lưu giữ những ký ức, những kỷ niệm đẹp nhất của một thời còn thực sự là trong trắng ngây thơ. Mỗi con đường, từng góc phố ở đây đều ghi dấu rất nhiều điều với tôi. Hà Nội nhiều hồ và hồ Tây là nơi tuyệt vời nhất. Những mùa hè, mùa lạnh và tiết trở trời là những điều mà không có ở bất kỳ đâu, tạo ra những điều giống vậy. Nhưng nếu chỉ như vậy thì Hà Nội vẫn chỉ là một nơi để nhớ về mà thôi. Hà Nội vẫn là nơi với nhiều những con người khó chịu, sống trong một nền chính trị già nua, công việc thì hẳn là không có nhiều sự lựa chọn bằng một vài nơi khác. Và điều mà tôi không phù hợp nhất, có lẽ là vì tính cách của tôi, không phù hợp với văn hóa ở đây.

Sài Gòn, với tôi là một nơi có nhiều lựa chọn, cởi mở với mọi người và phóng khoáng — nhiệt tâm. Suốt chặng đường, khi tìm cách sống được ở đây, tôi tìm ra cho mình những điểm phù hợp thật riêng. Với mỗi người, Sài Gòn là một điều khác. Nhưng suy cho cùng, ai cũng có thể tìm một Sài Gòn, phù hợp cho những điều cần thiết, cho riêng mình một Sài Gòn của riêng. Mọi thứ ở Sài Gòn đều sẵn có, kể cả là “Hà Nội” hay “bất kỳ đâu”. Nhưng Sài Gòn cùng là nơi còn nhiều lộn xộn, khói bụi nhiều và trời nóng quanh năm.

Đà Nẵng, thì lại là một nơi dung hòa cả hai. Đà Nẵng có con người hồn hậu, chân thành, khí hậu ôn hòa và một cuộc sống bình yên. Nhưng chính vì dung hòa nên đi kèm nhợt nhạt, có nhiều điều chưa tốt ở đây. Công việc không có nhiều lựa chọn, con người với chí tiến thủ chưa cao, thích an nhàn và ít cạnh tranh. Thành phố nhỏ, chưa phát triển nhiều nên đi kèm việc tiếp cận mọi thứ gặp nhiều khó khăn, từ cơ sở hạ tầng đến hàng hóa, dịch vụ. Bởi vậy, nếu nói Đà Nẵng là Thành Phố Đáng Sống, theo tôi là chưa đúng lắm, có thể gọi là “Thành Phố Đáng Nghỉ Ngơi”, thì có lẽ là đúng hơn.

Vậy thì ngoài những nơi này, các tỉnh thành khác của Việt Nam, ở những nơi đó, thì sao. Ở những tỉnh nhỏ, có thể chia thành hai loại, một là các tỉnh thành du lịch, hai là các tỉnh thành nhỏ đơn thuần trải khắp Việt Nam. Những tỉnh thành du lịch, phù hợp cho mục đích ghé ngắn hạn mà thôi, ở lâu dài chắc hẳn gặp nhiều khó khăn, chán chường. Các tỉnh nhỏ đơn thuần thì hẳn là có nhiều điều chưa ổn, đặc biệt là con người, khi mà Hà Nội Sài Gòn đã hút hết những tài năng, những con người thú vị rất thiếu thốn ở những nơi đây. Nếu lựa chọn cho mình, chân thành rằng tôi không chọn những nơi đây.

Nên rốt cuộc thì trong giai đoạn cuộc đời này, tôi chọn Sài Gòn vì Sài Gòn phù hợp. Nhưng suy cho cùng tôi yêu cả Bắc — Trung — Nam.

VÀI THỨ VỤN VẶT

Thay đổi con đường”. Tôi chọn sống khắp ba miền vì mục đích thay đổi bản thân, suốt chặng đường trưởng thành tôi thấy mình có quá nhiều điều chưa phù hợp, cần giũ bỏ, thanh lọc khỏi thói quen cũ và nhiều định kiến mang theo. Tôi lựa chọn thay đổi con đường vì tin rằng khi thay đổi môi trường, sẽ giúp tôi nhìn nhận mình ở các góc độ khác nhau, một cách khách quan và dễ dàng hơn.

Định kiến vùng miền. Tôi khám phá vùng miền bằng con mắt sự thật, đã là sự thật thì sẽ chẳng có tô hồng mà cũng chẳng có định kiến thiên lệch. Tôi bắt đầu bằng rất nhiều định kiến của cá nhân cũng như những người khác về vùng miền, và tôi nhận ra rằng chỉ có sống — sinh tồn — làm việc ở đó, lắng nghe quan sát một cách công minh, ấy mới là một cái nhìn phù hợp.

Linh — tinh. Tôi chọn cho mình “phương pháp” Linh — Tinh, viết tắt từ Tinh Gọn, Linh Hoạt, hay là từ Lean — Kaizen. Hai từ này là tinh thần xuyên suốt cho việc luôn luôn sẵn sàng thử nghiệm cái mới và cải tiến cái cũ mỗi ngày. Đấy chính là tinh thần để tôi thử nghiệm, tìm kiếm và cải thiện chính mình trong suốt thời gian qua.

Kết lại bài này với một câu mà tôi thấy rất tâm đắc: Chúng ta không được lựa chọn nơi sinh ra, nhưng hoàn toàn có quyền lựa chọn sống ở đâu, sống như thế nào.

Chúc những ai đọc được bài này, sẽ có những lựa chọn không hối tiếc.