Ένας άνθρωπος, δυο πολιτισμοί…

Mickael Afolayan, an African born in Greece, lives in the middle of those two different words — Africa and Greece. He uses the one culture to reach the other and tries to understand his cultural identity, by founding an African Cultural Center, named “ANASA”.

O Michael Afolayan στο Πολιτιστικό Κέντρο “ANASA” ΄παίζει το κρουστό “djembe” (φωτογραφία από τη σελίδα του Πολιτιστικού Κέντρου)

Τα δάχτυλά του τρέχουν πάνω στα πλήκτρα του κινητού. Με κάζουαλ ντύσιμο και άνετες κινήσεις, κρατώντας το Smartphone στο χέρι βιάζεται να πληκτρολογήσει ένα e-mail. Πρέπει να λάβει κάτι σημαντικά χαρτιά και έναν αριθμό τηλεφώνου, ώστε να κάνει όλες τις απαραίτητες ρυθμίσεις για το σεμινάριο πάνω στα ανθρώπινα δικαιώματα και την εκπαίδευση που πρέπει να οργανώσει.

Ο Μιχάλης, ένας Αφρικανός γεννημένος στην Ελλάδα, προσπαθεί να χωρέσει όλες του τις ασχολίες στο εικοσιτετράωρο της μέρας — κι αυτό μπορεί να είναι αρκετά κουραστικό!

Όλα ξεκίνησαν πριν από 35 χρόνια όταν ο Michael Afolayan γεννιέται στην Ελλάδα από Νιγηριανούς γονείς, οι οποίοι είχαν φτάσει προ καιρού στη χώρα για σπουδές.

Στο πατρικό του στα Κάτω Πατήσια ζει για πολλά χρόνια, γνωρίζοντας και αφομοιώνοντας τα πατρογονικά του έθιμα. Οι γονείς του τηρώντας τα ήθη και τις συνήθειες με τις οποίες και οι ίδιοι μεγάλωσαν, του μεταδίδουν τις αξίες, τα ιδανικά, τις παραδόσεις και τις αντιλήψεις τους, παρόλο που ο ίδιος μεγαλώνει μακριά από την πατρίδα.

Ανάμεσα στις γεύσεις που γνωρίζει στο σπίτι του είναι το σιμιγδάλι, το ρύζι, διάφορα παστά κρέατα, ψάρια και ποικίλες συνταγές που έχουν ως βασικό συστατικό τα φασόλια. Παραδοσιακές αφρικάνικες γεύσεις!

«Το σπίτι μου δεν έχει σχέση με την Ελλάδα καν».

Δεν γιορτάζει ποτέ του τους Αγίους, καθότι οι γονείς του δεν είναι Ορθόδοξοι Χριστιανοί. Αυτή δεν είναι και η μοναδική διαφορά του σε σχέση με τα παιδιά που γνωρίζει αρχίζοντας το σχολείο. Η γλώσσα δεν είναι κάτι τελείως ξένο για αυτόν γιατί στο σπίτι του μιλάνε και αφρικανικά και ελληνικά. Αλλά αυτό που τον εκπλήσσει και τον σοκάρει έχει να κάνει με τη συμπεριφορά των παιδιών προς τους γονείς τους. Μεγαλώνοντας ο ίδιος με αξίες που δίνουν ιδιαίτερη βάση στο σεβασμό των παιδιών προς τους γονείς, όταν επισκέπτεται σπίτια φίλων του, καμιά φορά έρχεται σε δύσκολη θέση. Είναι τόσο διαφορετικός ο τρόπος που ο ίδιος απευθύνεται στους γονείς του σε σχέση με κάποιους φίλους του!

«Δεν γίνεται να λέει κάτι ο πατέρας σου ή η μητέρα σου και συ να λες κάτι άλλο!», η έκπληξή του είναι ολοφάνερη.

Στα δεκατέσσερά του αρχίζει να ασχολείται με τη hip-hop και το γκραφίτι, ενώ μόλις στα δέκα-επτά του βγάζει τον πρώτο του δίσκο hip-hop. Επόμενη ασχολία του είναι οι βασικές τεχνικές του τσίρκου και το θέατρο του δρόμου, ενώ βασική θέση στην καρδιά του και αγαπημένη δραστηριότητα αποτελούν τα αφρικάνικα κρουστά. Είναι ένας ιδιαίτερα ταλαντούχος και πολυάσχολος άνθρωπος, αυτοδίδακτος στα περισσότερα από τα παραπάνω και ιδιαίτερα διαβαστερός.

Όχι, στο σχολείο δεν υπήρξε διόλου άριστος μαθητής. Μολονότι το αγαπημένο του μάθημα είναι η ιστορία — μπορεί να την ακούει όπως ακούν τα παιδιά τα παραμύθια — στα χρόνια του σχολείου δεν του άρεσε τόσο το διάβασμα, όσο το παιχνίδι! Ωστόσο, τελειώνοντας το σχολείο, κάτι αλλάζει στον τρόπο που αντιμετωπίζει το μάθημα. Πλέον δεν είναι μια υποχρέωση, αλλά κάτι που του προσφέρει γνώσεις. Γνώσεις γύρω από θέματα που μπορούν να του εγείρουν το ενδιαφέρον. Διαβάζει ανθρωπολογία, κοινωνιολογία, ανθρωπιστικές επιστήμες…

«Κλεινόμουν μερόνυχτα και έβλεπα ντοκιμαντέρ — έχω συλλογή από ντοκιμαντέρ!», εξηγεί ενθουσιασμένος.

Αναγνώστης πολιτικού θεάτρου, σύγχρονων συγγραφέων με πολιτική σκοπιά κι ανήσυχο πνεύμα, ο Μιχάλης δεν μπορεί παρά να προσπαθεί να γνωρίσει το «γιατί» σε καθετί που του κινεί το ενδιαφέρον. Αυτός είναι και ο λόγος που διαβάζει τόσο πολύ.

Ωστόσο, υπάρχει κάτι που δεν έχει καταφέρει να γνωρίσει με τον τρόπο που θα ήθελε. Δεν έχει πάει ποτέ του στην Αφρική. Κι αυτό τον θλίβει. Δεν έχει γνωρίσει τον τόπο όπου γεννήθηκαν, μεγάλωσαν και έζησαν οι δικοί του. Δεν έχει γνωρίσει τον τόπο που φιλοξενεί όλα αυτά τα έθιμα που φρόντισαν να του περάσουν οι γονείς του…

Κι ενώ θέλει πολύ να επισκεφτεί την Αφρική, υπάρχουν ένα σωρό κολλήματα που τον δυσκολεύουν, όπως για παράδειγμα το γεγονός ότι η Αφρική δεν αναγνωρίζει τους νέους που έχουν γεννηθεί στην Ελλάδα και υπάρχει το ζήτημα της ιθαγένειας και των νέων μεταναστών δεύτερης γενιάς.

Τελειώνοντας το σχολείο, αρχίζει να αισθάνεται ως υπαρκτό το ζήτημα της δεύτερης γενιάς μεταναστών. Μέχρι τότε δεν τον είχε απασχολήσει, καθότι, όπως κάθε παιδί, ήταν προστατευμένος από τους γονείς του. Στο δημοτικό, στο γυμνάσιο και στο λύκειο μετέπειτα, δεν είχε άμεση έκθεση στον έξω κόσμο κι έτσι δεν γεννιόταν μέσα του το ερώτημα: «Είσαι Έλληνας ή δεν είσαι;»

Μεγαλώνοντας ωστόσο, αποκτώντας κριτική ικανότητα, άρχισε να συνειδητοποιεί ότι ήταν ένας άνθρωπος με καταγωγή από την Αφρική — άλλωστε η σκουρόχρωμη επιδερμίδα του και τα έντονα χαρακτηριστικά το πρόδιδαν αυτό — αλλά ήταν γεννημένος και μεγαλωμένος στην Ελλάδα.

«Δεν θα μπορούσα να πω ότι είμαι Έλληνας, αλλά ούτε κι Αφρικανός. Είναι ένα ενδιάμεσο». Νιώθει πως βρίσκεται στο κομμάτι εκείνο που ανήκει σε δύο κύκλους, όταν εκείνοι τέμνονται σε δυο σημεία. Από τη μία η Αφρική, η χώρα που γέννησε τους γονείς του, και από την άλλη η Ελλάδα, η χώρα που γέννησε αυτόν. Βρίσκεται, λοιπόν, σε μια αέναη κίνηση «μέσα — έξω» σε αυτούς τους δύο κύκλους.

Κάπως έτσι, ο Μιχάλης Αφολάνιο αρχίζει να βρίσκεται ανάμεσα σε δύο κουλτούρες. Από τη μία, μέσω της οικογένειάς του, γνωρίζει την αφρικανική κουλτούρα, κι από την άλλη, μέσα από το ευρύτερο περιβάλλον του, έρχεται σε επαφή με την ελληνική.

Κι ενώ πολλοί μπορεί να αισθάνονταν περίεργα με αυτό, του Μιχάλη του αρέσει κιόλας. «Αυτό είμαι! Γνωρίζω και το ένα και το άλλο. Δηλαδή από τη μία λατρεύω την Αφρική, αλλά ασκώ κριτική. Κι αυτό που κρατάω από την Ελλάδα είναι η παιδεία».

Δυστυχώς, όμως, δεν μπορεί να μιλήσει αφρικανικά. Κάθε παιδί που προορίζεται να γίνει δίγλωσσο διανύει μια περίοδο κατά την οποία δεν μιλάει καμία από τις δύο γλώσσες. Του Μιχάλη οι γονείς αυτό δεν το γνώριζαν κι ανησυχώντας στράφηκαν προς το νηπιαγωγείο, όπου τους συμβούλεψαν να του μιλούν μονάχα ελληνικά. Έτσι, ενώ μπορεί να καταλάβει αφρικανικά δεν είναι σε θέση να τα μιλήσει.

«Προσπάθησα να μιλήσω αφρικάνικα». Ωστόσο οι προσπάθειες που κατέβαλε δεν ήταν μεγάλες. «Τώρα ξέρω ότι αν πάω στη Νιγηρία και μείνω 1–2 μήνες σε ένα περιβάλλον που ακούω μόνο αυτό, θα μιλήσω».

Μακριά από την πατρίδα του και στην προσπάθειά του να φτιάξει μια ταυτότητα, ο Μιχάλης αποφασίζει να δημιουργήσει μια ομάδα για την Αφρική. Το έτος 2006, ο Μιχάλης μελετά αφρικανικά κρουστά και συναντά κατά τύχη την Δάφνη Ασημακοπούλου, η οποία ασχολείται με τον αφρικανικό χορό.

«ANASA», έτσι του προτείνει να ονομάσει την ομάδα του.

Στα Σουαχίλι «ANASA» σημαίνει «χαρά της ζωής». Το όνομα ενθουσιάζει τον Μιχάλη και αποφασίζει να το κρατήσει. Η γνωριμία του με την νεαρή Δάφνη δεν τελειώνει εκεί. Η αγάπης τους για την αφρικανική τέχνη τους ενώνει κι αποφασίζουν να συνεχίσουν μαζί το όραμα του Μιχάλη. Αρχή του έργου τους αποτελούν τα δρώμενα που βασίζονται σε μύθους, αλλά συνοδεύονται από χορό και μουσική. Αν και βασικός πυρήνας είναι οι δυο τους, αποκτούν μια μεγάλη ομάδα. Για 6 περίπου χρόνια η ομάδα έχει χαρακτήρα καλλιτεχνικό, με ενασχόληση τα αφρικανικά κρουστά και τον αφρικανικό χορό.

Ο Μιχάλης έχει έντονο ενδιαφέρον για την αφρικανική τέχνη. «Σε μια προσπάθεια να έρθω κοντά και στις ρίζες μου, να έρθω κοντά σε κάτι το οποίο δεν το γνωρίζω, αλλά το γνωρίζω κιόλας, λίγο να μάθω κάποια πράγματα… Γιατί ήξερα ας πούμε την ιστορία της Ελλάδας και δεν ήξερα πολύ καλά την ιστορία της Αφρικής». Γι’ αυτό τον λόγο, βασικός του στόχος γίνεται η δημιουργία μιας «βιβλιοθήκης» αφρικανικής τέχνης και πολιτισμού. Θέλει να βοηθήσει ανθρώπους σαν κι αυτόν, που μεγαλώνουν μακριά από την πατρίδα τους, να έρθουν σε επαφή με τον αφρικανικό πολιτισμό και την τέχνη — όχι τόσο με την παράδοση διότι βρίσκονται μακριά, κι ίσως αυτό που τους εκφράζει περισσότερο να απορρέει από την τέχνη κι όχι από την παράδοση.

«Εκεί βρίσκω μια ταύτιση και νιώθω πιο κοντά», λέει. «Κατά τα άλλα ασκώ δριμύτατη κριτική στον τρόπο που λειτουργεί όλο το σύστημα της Αφρικής και στον τρόπο που μπορεί να σκέφτονται αυτοί οι άνθρωποι».

Τον ενοχλεί ο τρόπος συμπεριφοράς προς τις γυναίκες, το φαλλοκρατικό σύστημα που επικρατεί, μπορεί να δει την διαφορά και τον ξεπεσμό που υπάρχει. Τον απογοητεύει αυτό. «Ξεπουλάνε πράγματα στους αποικιοκράτες, με αποτέλεσμα να μην επιτρέπουν στη χώρα να πάει μπροστά και να ευημερήσει».

Χρειάζεται χρόνος και χρήμα. Αυτό είναι ένα βασικό εμπόδιο για τον Μιχάλη που θέλει να μετατρέψει την ομάδα σε κάτι μεγαλύτερο με επιρροή, σε ένα Πολιτιστικό Κέντρο Αφρικάνικης τέχνης και πολιτισμού. «Όταν δεν έχεις κεφάλαιο, ξεκινάς από κάτι μικρό». Η τύχη χαμογελάει στον Μιχάλη, ο οποίος βρίσκει έναν μικρό χώρο, ένα υπόγειο με όχι πολύ μεγάλη αμοιβή, για να ξεκινήσει το Κέντρο. Ο χώρος δεν είναι παρά ένα μονοκόμματο δωμάτιο που χωράει μονάχα λίγα άτομα, φωτίζεται από λάμπες και έχει ένα μικρό WC. Αυτός ο χώρος βοηθάει τον Μιχάλη να αντιληφθεί πόσος χρόνος, προετοιμασία και οργάνωση χρειάζεται για να διατηρηθεί το μέρος.

Η εξωτερική όψη του κτιρίου του Αφρικανικού Πολιτιστικού Κέντρου, ANASA, όπως είναι σήμερα.

Στη συνέχεια βρίσκει έναν κάπως μεγαλύτερο χώρο, υπόγειο πάλι, για να μεταφέρει εκεί το Κέντρο, μιας και το ενοίκιο είναι το ίδιο. Και λίγα χρόνια αργότερα καταφέρνει να ανέβει και στον πρώτο όροφο! Η σιδερένια κόκκινη πόρτα, στολισμένη με αφίσες από το κέντρο και εκδηλώσεις, οδηγεί στις μαρμάρινες σκάλες που με τη σειρά τους μεταφέρουν στον πρώτο όροφο, ακριβώς έξω από το δωμάτιο που στεγάζει το Κέντρο. Ο χώρος είναι πολύ φωτεινός, καθώς ο δεξιά τοίχος μπαίνοντας αποτελείται από παράθυρα, με λεπτές λευκές κουρτίνες που επιτρέπουν στον ήλιο να λούσει το δωμάτιο με τις ακτίνες του. Στην αριστερή γωνία του τοίχου είναι τοποθετημένα τα αφρικανικά κρουστά, όπως επίσης και στη μέση του διπλανού τοίχου.

Στον χώρο δεν επιτρέπεται να μπεις φορώντας παπούτσια. Άλλωστε είναι χώρος μουσικής, χορού, θεάτρου!

Ξεπερνώντας το πρόβλημα του χώρου, ο Μιχάλης πρέπει να αντιμετωπίσει κι άλλες δυσκολίες. Για αρχή υπάρχουν τα γραφειοκρατικά… Πρέπει να γίνει νομικό πρόσωπο, να έχει καταστατικό, στόχους, να κατοχυρωθεί στο πρωτοδικείο, να πάρει σφραγίδα, να αποκτήσει ένα σωρό συνεργάτες…

«Είναι συνέχεια ένας αγώνας, μια διαρκής διαδικασία».

Για κάποια χρόνια η ζωή του συνοψιζόταν στο δίπτυχο: ύπνος — δουλεία. Ξυπνούσε από τις 8, έφευγε από το σπίτι του κατευθείαν και ξεκινούσε μια σειρά από δουλειές που δεν του επέτρεπαν παρά το βράδυ να επιστρέψει σπίτι του.

«Το σπίτι μου δεν με έβλεπε», λέει χαρακτηριστικά. «Τα έκανα όλα παράλληλα. Όλα!»

Για καλή του τύχη όμως, η απόσταση από το σπίτι του στο Πολιτιστικό Κέντρο και στη σχολή τσίρκου είναι μερικά μονάχα μέτρα απόσταση. Σε μια περιοχή που μοιάζει γραφική, με χαμηλά σπιτάκια, εγκαταλελειμμένα κτίρια χωρίς παράθυρα και άλλα βαμμένα με γκραφίτι στεγάζει τη ζωή του ο Μιχάλης. Η περιοχή κάπου ανάμεσα στον Κεραμεικό και στο Μεταξουργείο έχει ζωή — από πρασινάδες και ανθισμένα φυτά, δέντρα ψηλά και γυρτά στους πεζοδρόμους, μέχρι σκυλάκια ελεύθερα που χαίρονται τον ήλιο και παιδιά που τριγυρνούν παίζοντας.

Κάπου εκεί, το όραμα του Μιχάλη για την “ANASA”, την ομάδα του, έχοντας πάρει πλέον σάρκα και οστά, δεν περιορίζεται μονάχα στη δημιουργική εκμάθηση του αφρικανικού πολιτισμού. Αντιλαμβάνεται σύντομα ότι μέσα από την τέχνη, μπορεί να βοηθήσει. Μετατρέποντας την τέχνη σε εργαλείο διαπολιτισμικού διαλόγου, η ANASA αρχίζει να κάνει παρεμβάσεις σε σχολεία. Οι δράσεις της έχουν ως πλαίσιο την ένταξη και την αποδοχή της διαφορετικότητας. Μουσικά εργαστήρια, εργαστήρια χορού και κρουστών με συμμετέχοντες κυρίως μετανάστες και πρόσφυγες από την Αφρική, λαμβάνουν χώρα με σκοπό να στηρίξουν και να βοηθήσουν στην ένταξη αυτών των ανθρώπων.

Μετανάστες δεύτερης γενιάς που ανήκουν σε ευπαθείς ομάδες καταφθάνουν στο κέντρο. Η ANASA είναι το μέρος όπου μπορούν να μάθουν, να δημιουργήσουν, να περάσουν καλά. Μελετάνε μουσική, γίνονται ενεργά μέλη και συμμετέχουν σε δραστηριότητες. Ανήλικα παιδιά-πρόσφυγες, που ασχολούνται με την τέχνη και έχουν βρεθεί σε κέντρα κράτησης δέχονται την στήριξη της ANASA, η οποία τους βοηθάει να πάρουν άσυλο.

Όταν κάποια στιγμή ένας χορευτής-δάσκαλος του κέντρου και η εγκυμονούσα σύζυγός του χρειάζονται τη βοήθεια του Μιχάλη και του κέντρου, εκείνος δεν διστάζει. Το ζευγάρι δεν διαθέτει χαρτιά και ιατρική περίθαλψη και το κόστος της γέννας είναι πολύ μεγάλο γι’ αυτούς, έτσι συντάσσεται μια αίτηση από το Κέντρο προς ένα ιδιωτικό νοσοκομείο, με αποτέλεσμα το νοσοκομείο να βοηθήσει το ζευγάρι καλύπτοντας όλα τα έξοδα.

Με επέκταση των δράσεων και του ενδιαφέροντος και στο προσφυγικό ζήτημα, το Κέντρο προτείνει στο ίδρυμα Μποδοσάκη το πρόγραμμα «Καραβάνι χωρίς σύνορα». Το πρόγραμμα γίνεται δεκτό και η ομάδα του Κέντρου ταξιδεύει από νησί σε νησί και πραγματεύεται το εκπαιδευτικό πρόγραμμα της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ για τους πρόσφυγες: «Η Ειρήνη είναι ένα παιδί πρόσφυγας». Ο θίασος της ANASA με επισκέψεις σε σχολεία, προσπαθεί να ευαισθητοποιήσει τα παιδιά σε θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων, και δη των δικαιωμάτων των προσφύγων.

Οι δράσεις συνεχίζονται και δημιουργείται ένα πρότζεκτ που αποσκοπεί στην επιχειρηματικότητα των Αφρικανών γυναικών. Αφρικανές γυναίκες μαγειρεύουν παραδοσιακή κουζίνα σε έναν χώρο που παραχωρείται για μια βραδιά στο Κέντρο. Μουσική, χορός, ποίηση, γαστρονομία… Η κεφάτη, καλλιτεχνική, αφρικανική βραδιά φτάνει στο τέλος της και τα έσοδα δίνονται ως αμοιβή στις Αφρικανές. Με αυτόν τον τρόπο οι γυναίκες αυτές αντιλαμβάνονται την αξία τους και αρχίζουν να σκέφτονται πιο ανεξάρτητα, μη αποδεχόμενες έναν τετριμμένο ρόλο που τους έχει δοθεί χωρίς να τον αξίζουν — αυτόν της οικιακής βοηθού για παράδειγμα.

Όχι, οι Αφρικανοί δεν πουλάνε αναγκαστικά CD και άλλα πράγματα! Τέτοιες αντιλήψεις υπήρχαν και εξακολουθούν να υπάρχουν ωστόσο. Όταν οι ίδιοι οι Αφρικανοί μετανάστες που έρχονται στην Ελλάδα δεν συνειδητοποιούν ότι μπορούν να δουλέψουν πάνω στο αντικείμενό τους, ότι μπορούν να ξεκινήσουν μια νέα επιχειρηματική κίνηση, ότι έχουν επιλογές, τότε αναπαράγουν αυτόματα αυτό το στερεότυπο.

«Τι κάνουν όλοι για να βγάλουν λεφτά;», σκέφτονται. «Πουλάνε πράγματα, πουλάνε CD… Ε, θα πουλήσω κι εγώ!»

Αλλά στην πραγματικότητα, οι άνθρωποι αυτοί μπορεί να ήταν γιατροί στη χώρα τους, δικηγόροι, να έχουν σπουδάσει οικονομικά… αλλά αυτό δεν το γνωρίζουν οι υπόλοιποι.

«Δεν το ξέρουν και δεν ρωτάνε κιόλας», επισημαίνει ο Μιχάλης.

Ο ίδιος έχει κάνει παραπλήσια δουλειά, ως καλοκαιρινή απασχόληση. Αν δεν ήταν αυτός ο φίλος του που τον παρότρυνε να το δοκιμάσουν, δεν θα το έκανε. Δεν το σκεφτόταν να ασχοληθεί με κάτι τέτοιο. Να όμως που αποφάσισε να το δοκιμάσει! Κι έτσι συνειδητοποίησε ότι δεν του ταιριάζει.

Αυτό που του ταιριάζει, είναι αυτό που κάνει για να ζήσει. Τα φωνητικά, το θέατρο, το τσίρκο… Του ταιριάζει να ανήκει σε μια ομάδα.

Η ANASA, για παράδειγμα, είναι μια ομάδα ατόμων που έχουν κοινό ενδιαφέρον για τα κρουστά, έχουν ανάγκη να εκφραστούν μέσα από τη μουσική, τους ενώνουν το θέατρο, η λογοτεχνία, η πολιτική και κοινωνική δράση, ακόμα και η μελέτη της Αφρικής.

Μπαίνει στην αίθουσα εξάσκησης των βασικών τεχνικών τσίρκου. Μια γυναίκα είναι καθισμένη πάνω σε ένα μπλε στρώμα γυμναστικής και μπροστά της τρεις νεαρές κοπέλες κρέμονται από τρία διαφορετικά πανιά. Τα πανιά είναι δεμένα σε έναν σωλήνα που βρίσκεται στο ταβάνι και οι κοπέλες πλέκουν ρυθμικά το σώμα τους πάνω στα πολύχρωμα πανιά και ανεβοκατεβαίνουν, ακούγοντας μια υπέροχη αφρικανική μελωδία.

Η μελωδία, ο ρυθμός, η μουσική γενικά έχουν ιδιαίτερη θέση στην αφρικανική κουλτούρα.

«Οι Αφρικανοί είναι άνθρωποι που περιβάλλονται από τη μουσική, τον χορό, την έκφραση. Με έναν πιο φυσικό τρόπο. Κι αυτό περνάει θα έλεγα και γονιδιακά. Απλά χρειάζεται να υπάρξει και το περιβάλλον για να εκδηλωθεί αυτό το γονίδιο. Αν δεν υπάρξει αυτό το περιβάλλον δεν μπορεί να εκδηλωθεί».

Ιδιαίτερα εκφραστικός λαός, που αγαπά την ποίηση και οτιδήποτε ρυθμικό, εμπνέει να τον μελετήσει κανείς. Ο Μιχάλης, αν και δεν έχει πάει ποτέ στην Αφρική, ονειρεύεται μια μέρα να καταφέρει να βρεθεί εκεί ώστε να μελετήσει τη μουσική, ορισμένα δρώμενα που διατηρούνται ακόμη, τελετές και ουσιαστικά έναν ολόκληρο «μαγικό» κόσμο που ζει σε αυτή τη μακρινή ήπειρο.

Με βαθιά επιρροή από τις ρίζες του, έχοντας δημιουργήσει πλέον ένα κέντρο αφρικανικού πολιτισμού, προσπαθεί να φέρει αυτόν τον μακρινό κόσμο λίγο πιο κοντά.

«Με αφετηρία τα κρουστά, προσπαθώ να δημιουργήσω χώρους συνάντησης και έκφρασης», μιλάει με ενθουσιασμό. «Αυτό είναι μια μορφή τελετής». Ωστόσο, αυτού του είδους η τελετή, ελάχιστη σχέση έχει με εκείνη που λαμβάνει χώρα στην Αφρική. Εκεί η τελετή είναι διαβατήρια, αφορά δηλαδή στο πέρασμα από ένα σημείο σε ένα άλλο.

Άλλη μία διαφορά ανάμεσα στις δύο κουλτούρες! Στην Ευρώπη, αν κάτι μπορεί να παρομοιαστεί με τελετή, αυτό ίσως είναι τα γενέθλια — άνθρωποι μαζεύονται σε ένα σπίτι, ο εορταζόμενος σβήνει τα κεράκια κι έτσι περνάει στην επόμενη ηλικία. Αντίθετα, στην Αφρική υπάρχουν διαβατήριες τελετές που δηλώνουν την ενηλικίωση, σχετίζονται με τη συγκομιδή, τη σπορά, τη φύση…

Αυτό θυμίζει την αρχαία Ελλάδα κατά κάποιον τρόπο, μα πλέον στον Δυτικό πολιτισμό οι τελετές υπό αυτή την έννοια είναι σχεδόν ανύπαρκτες.

Κρουστά που προέρχονται από την Δυτική Αφρική. Εσωτερικό του Κέντρου “ANASA”.

Αν ταξιδεύαμε μέχρι την Δυτική Αφρική ίσως συναντούσαμε τον ρυθμό “Kuku”, της φυλής Μπεϊλάι, που θα συνόδευε τον γυρισμό των γυναικών από το ψάρεμα. Ένας ρυθμός βγαλμένος από τα ιερά, κατά μία έννοια, τύμπανα “djembe”. Τόσο αυτά όσο και τα κρουστά “doundoun” προέρχονται από τη Δυτική Αφρική και συγκεκριμένα αποτελούν μέρος της παράδοσης μιας κοινοτικής ομάδας στο Μάλι. Με δάσκαλο τον Mamady Keita, τα κρουστά αυτά βασισμένα στην πολυρυθμία, υφαίνουν μια μελωδία πολλών διαφορετικών ρυθμών, παιγμένων ταυτόχρονα. Αυτό είναι που εξάπτει τόσο πολύ και το ενδιαφέρον του Michael Afolayan. Ερχόμενος σε επαφή με τα djembe, ξεκινάει να ερευνά τα δικά του ήθη κι έθιμα, τα δικά του κρουστά, την κουλτούρα, αναζητώντας και προσπαθώντας να κατανοήσει την πολυπλοκότητα των ρυθμών αυτών.

«Η αφρικάνικη διασπορά, η αφρικάνικη ρίζα μουσικά εκτείνεται σε πάρα πολλά μέρη, πέραν της Αφρικής, λόγω του δουλεμπορίου. Βραζιλία. Αϊτή. Καραϊβική. Κούβα. Κι εκεί συναντάμε πολλά από αυτά τα ρυθμικά patterns».

Κάτι ακόμα που έλκεται να μελετήσει, αν πήγαινε ποτέ στην Αφρική, είναι η μουσική στις κάστες. Σε αντίθεση με τα μέρη που, αποτινάζοντας τον ζυγό της αποικιοκρατίας, κατάφεραν να μεταδώσουν τον πολιτισμό τους και σε μέρη τις Ευρώπης, αλλά γενικότερα και έξω από τη δική τους περιοχή — π.χ. εποχή αναγέννησης της Γουινέας — στις κάστες η γνώση της μουσικής είναι περιορισμένη μέσα στην ίδια την κάστα, με αποτέλεσμα οι γνώσεις να είναι πολλοί περιορισμένες γι’ αυτήν.

Λάτρης της αφρικανικής μουσικής, με κρεμασμένο γύρω από τον λαιμό του ένα τύμπανο “djembe” χτυπάει εναλλασσόμενα τα χέρια του δημιουργώντας ξεσηκωτικό ρυθμό. Βρίσκεται στο Θησείο, σε μία αίθουσα εκδηλώσεων, για το Πολυπολιτισμικό Φεστιβάλ Νέων. Ο χώρος είναι διαμορφωμένος έτσι ώστε πάνω στην σκηνή να χωρούν γύρω στα εννιά άτομα, μαζί με τα κρουστά τους — άλλα κυλινδρικά τοποθετημένα σε ξύλινες μεγάλες βάσεις και άλλα πιο πλατιά στο πάνω μέρος που στενεύουν προς τα κάτω, περιτριγυρισμένα από κορδόνι στην φαρδιά μεριά. Ο Μιχάλης, ντυμένος απλά και φορώντας έναν καρό μπερέ, απολαμβάνει την πολυρυθμία που βγαίνει από τα τύμπανα.

«Το θέμα είναι ότι εγώ ουσιαστικά ήρθα σε επαφή με την αφρικάνικη τέχνη μέσα από τον ελληνικό πολιτισμό, μέσα από τα ελληνικά ερεθίσματα», εξηγεί ο Μιχάλης. Η αναζήτηση της ταυτότητας είναι αυτή που τον ωθεί στην ενασχόληση με την αφρικάνικη τέχνη και γενικότερα τον αφρικάνικο πολιτισμό.

Ο ελληνικός πολιτισμός ήταν αυτός που του έδωσε τις βάσεις. Εντυπωσιάζεται από την ελεύθερη πρόσβαση στη γνώση που υπάρχει σε αυτή τη χώρα. Η παιδεία, το σχολείο, η γλώσσα, η λογοτεχνία… είναι πράγματα που ξεχωρίζει στην Ελλάδα. Με εξαίρεση τα θεατρικά κείμενα, που δεν προτιμά να διαβάζει, θεωρώντας τα αποικιοκρατικά. Για την ακρίβεια, κρίνει πως το περιβάλλον στο οποίο αναφέρονται είναι ένας κόσμος, ο οποίος δεν είναι ο κόσμος του, δεν τον εκφράζει και κατ’ επέκταση δεν βρίσκει κάποιο νόημα στο να τα διαβάζει. Απ’ όσα ερεθίσματα δέχεται καθημερινά, προτιμά να κρατάει εκείνα που είναι σύμφωνα με τον τρόπο που μεγάλωσε και τις αξίες που έχει λάβει, με αφετηρία πάντοτε την οικογένεια, η οποία είναι πολύ σημαντική για εκείνον.

Όσο για το τι θα του έλειπε από την Ελλάδα εάν έφευγε ποτέ, δεν μπορεί να το γνωρίζει γιατί όλα όσα έχει τώρα εδώ είναι κατά κάποιον τρόπο δεδομένα. Είναι δύσκολο να σκεφτεί τι είναι αυτό που θα του λείπει σε περίπτωση που το στερηθεί.

Με μότο του: «Σε μια προσπάθεια πάντα για το καλύτερο!» η ανάγκη του να βρεθεί πιο κοντά στη μακρινή του πατρίδα, αλλά και η διάθεσή του να βοηθήσει άλλους ανθρώπους, τον οδήγησαν στην δημιουργία του Κέντρου “ANASA”. Το γεγονός ότι ο ίδιος δεν φοίτησε ποτέ σε κάποιο πανεπιστήμιο, διαλέγοντας εκείνη τη στιγμή να ακολουθήσει έναν κάπως πιο καλλιτεχνικό δρόμο, ίσως είναι αυτό που τον κάνει να στοχεύει στη δημιουργία ενός άτυπου πανεπιστημίου μέσα από την “ANASA”.

«Σίγουρα έχω πετύχει όσους στόχους έχω βάλει, εκτός από έναν: έχω μια εμμονή με την ακαδημαϊκή σπουδή. Δηλαδή για κάποιον λόγο νιώθω ότι πρέπει να σπουδάσω κάτι».

Δεν είναι το πτυχίο αυτό που ονειρεύεται, αλλά αντίθετα η εμπειρία που θα μπορούσε να του προσφέρει η φοίτηση σε ένα πανεπιστήμιο. Το πρότυπό του είναι το SOAS, Πανεπιστήμιο στην Αγγλία (School of Oriental and African Studies), κι αυτό αποτέλεσε κατά κάποιον τρόπο την έμπνευσή του.

Τώρα, έχοντας ζήσει εμπειρίες, έχοντας πετύχει τους στόχους του και θέτοντας πάντα νέους, με τίτλο «Τα πάντα ρει» στη ζωή του, περπατάει στα στενά του Κεραμεικού. Χαμογελάει και κουνάει το κεφάλι του, χαιρετώντας κάθε λίγο και λιγάκι τους γείτονές του. Πρώτα τον ιδιοκτήτη του καφέ δίπλα από το Κέντρο. Έπειτα έναν Αφρικανό φίλο του που συναντάει στο δρόμο. Στην συνέχεια τους ιδιοκτήτες ενός άλλου μαγαζιού. Είναι κοινωνικός. Το γέλιο του είναι έντονο. Το βήμα του είναι μεγάλο κι ο ρυθμός του αργός. Περπατάει και σκέφτεται. Περνώντας από την πρώτη αίθουσα που στέγασε το όνειρό του, στη δεύτερη και έπειτα στην τρίτη και τελευταία συνειδητοποιεί κάτι για πρώτη φορά: τα τρία αυτά κτίρια δημιουργούν ένα αόρατο ορθογώνιο τρίγωνο!

One clap, two clap, three clap, forty?

By clapping more or less, you can signal to us which stories really stand out.