Yaşayan Kütüphane — Önyargısız Hava Sahası

Türkiye’de ilk defa Toplum Gönüllüleri Vakfı tarafından 2007 yılında düzenlendi ve bu sayede kendisine, üniversitelerin etkinliklerinde büyük bir çalışma alanı yarattı. Türkiye’de Koç Üniversitesi, ODTÜ, Atılım Üniversitesi, Bilgi Üniversitesi gibi üniversiteler etkinliklerinde Yaşayan Kütüphane formatını kullandılar ya da düzenlediler. Nisan 2017'de ise İstasyonTEDÜ tarafından sosyal inovasyon örneği olarak Yaşayan Kütüphane hakkında vaka çalışması yapıldı. Benim anlatmak istediğim Yaşayan Kütüphane, TED Üniversitesi’nde gerçekleştirdiğimiz, organizasyonunda son 5 yıldır gönüllü olarak aktif faaliyetlerde bulunduğum, daha sonrasında kütüphane koordinatörlüğü yaptığım ve belki de ilk defa sosyal inovasyon terimi ile karşılaştığım ancak farkında olmadığım Yaşayan Kütüphane.

TED Üniversitesi Logos Topluluğu 2018 Yaşayan Kütüphane

TED Üniversitesi’nde ilk defa 2013 yılında yaklaşık 15 kişilik gönüllü öğrencilerden oluşan çekirdek ekip ile çalışmalara başlandı. Benim tanışmam ise 2014 yılında hazırlık senesinde, öğrenci topluluklarının etkinliklerini araştırmam ile oldu. Mühendislik fakültesini kazanmış ancak neresinden tutsak sosyal bilimciye çarpan bir öğrenci olarak Yaşayan Kütüphane benim için çok çekici gelmişti. O senelerde üniversite içerisinde ki etkinliklere katılmaktan ziyade hazırlık derslerinden sonra Ankara Üniversitesi Kadın Çalışmaları’nda yüksek lisans açık derslerine katılıyor, dezavantajlı gruplar için hak savunuculuğu yapan sivil toplum kuruluşlarında gönüllülük faaliyetlerinde yer alıyordum. Yaşayan Kütüphane üniversiteye daha çok tutunmamı, öğrenci toplulukları ile tanışmamı sağlayan bir aracı olarak hayatıma girmiş oldu.

TED Üniversitesi’nde düzenlediğimiz Yaşayan Kütüphane okuyuculara, adında da belirttiği gibi bir kütüphane formatı sunuyor. Okuyucu olarak katılan kişiler istedikleri kitap ile tek ya da grup şeklinde 15 dk süren okumalara katılıyor. Kitap, okuyucu, okuma gibi terimler kütüphanenin olmazsa olmaz terimleri. Kitap; dezavantajlı kimlik, “öteki” olarak tanımlanan, kimliği hakkında savunuculuk faaliyetlerinde aktif olarak yer alan, bilgi ve deneyim birikimine sahip bireyler. Okuyucu; kitaplar ile görüşmek, soru-cevap ya da deneyim paylaşımında bulunmak isteyen bireyler. Okuma; kitaplar ile okuyucu arasında yaratılmak istenilen önyargısız hava sahası.

TED Üniversitesi Logos Topluluğu 2015 Yaşayan Kütüphane

Kitaplar ötekileştirilmeye, ayrımcılığa maruz kalmış bireyler olarak kimliklerini paylaşmak, önyargıyı kırmak, hatta akran yardımlaşması için kütüphaneye katılıyor.

  • Şizofreni
  • Hristiyan
  • Müslüman
  • Vegan
  • Kürt
  • Alevi
  • Yahudi
  • Feminist
  • Ateist
  • Eski Hükümlü
  • Seks İşçisi
  • HIV+
  • Gökkuşağı Aile
  • Lezbiyen
  • Gey
  • Transerkek
  • Transkadın
  • Biseksüel
  • İnterseks kitaplar kütüphanede yer aldı.

Kütüphane aynı zamanda okuyucuların ve kitapların, gruplararası temas kurmasına da aracı oluyor. Yaşayan Kütüphane; cafede, iş yerinde, okulda kısacası her yerde kimliklerinin varlığını bildiğimiz ya da bilmediğimiz bireylerin farkındalığını okuyucalara yaratmaya amaçlıyor. Aynı zamanda, farkındalık yaratmaktan öte de aynı kimlik ile ötekileştirilmiş, ayrımcılığa maruz kalmış ya da kimliğini gizlemek zorunda bırakılmış bireylerin de paylaşım alanları oluyor. Kimliklerin, kütüphanede önyargısız hava sahası içerisinde olduğunun bilmesi, yaratılan güven ortamı hem okuyucunun daha açık konuşmasını, kitabın da teorik perspektifin dışında okuyuculara temas eden paylaşımlar sağlamasına yardımcı oluyor.

Yaşayan Kütüphane’de yer aldığım sürede bireylerin bir araya gelerek yarattığı güven ortamının önemi, paylaşımlarının değeri bende de farklı bir farkındalık bilinci yaratmış oldu. Kısacası; Günümüzde yaşadığımız kutuplaşmanın, değer algısının, kimlik çatışmalarının önemini kütüphanenin her senesinde yeniden farkediyorum.