Bilgiye, insanlık tarihinde hiç olmadığı kadar kolay ulaşıyoruz. Bilginin hızı ve boyutu arttıkça, düzensiz, niteliksiz ve yanlış bilgiyi ayırt etmek de zorlaşıyor.

Devletlerin yalan haberle mücadele için yöntemler geliştirmesi, akıllara ‘sahte haberi paylaşanı cezalandırmak sorunu çözebilir mi?’ sorusunu getiriyor. Yayınlanan araştırmalar sahte haberlerin yayılmasının nedeninin botlar değil insanlar olabileceğini gösterirken, botların yanlış bilgiyi durdurmak için nasıl kullanılabileceği tartışmaya açılıyor.

Türkiye’de de internet kullanıcıları için özellikle kriz anlarında daha fazla görünür olan dezenformasyonun medya sektöründen, teknolojiden, toplum yapısından ve bilişsel problemlerden kaynaklanan farklı boyutlarını ele alarak yenilikçi çözümler ortaya çıkarmak istiyoruz.

Sorunun nasıl çözüleceğine ilişkin fikir ve prototip geliştirmeden hemen önce…


Yanlış bilginin yayılmasına sebep olan bilişsel çelişkiler;

Eleştirel düşüncenin geliştirilmesi halinde alt edilebilecek insan zihnine özgü hatalar.

  • Teyit yanlılığı: Doğrulama yanlılığı olarak da çevirilen confirmation bias yanlış bilginin yayılmasındaki en önemli bilişsel faktörlerden biri. Kişilerin yalnızca kendi inançlarını, düşüncelerini ve varsayımlarını destekleyen ya da teyit eden bilgilere yönelmesini ifade ediyor.
  • Geri tepme etkisi: Kişilerin üzerine maddi ve manevi yatırım yaptığı fikirlerin aksine kanıtlar ortaya çıktığında, kanıtları kabul ederek fikirlerini değiştirmekten ziyade, kanıtların yanlışlığını ispatladığı fikirlerine daha derinden bir inanç beslemelerine sebep olan bilişsel efekt.
  • Dunning-Kruger sendromu: Cornell Üniversitesinin iki psikologu Justin Kruger ve David Dunning’in tanımladığı bu etki niteliksiz insanlar ne ölçüde niteliksiz olduklarını fark edemediklerini ve…

Yanlış bilgi sorunu sadece internetin sağladıklarıyla açıklanamayacak çok katmanlı ve karmaşık bir konu ancak internet, bilginin hacmini ve erişim hızını arttırdı. Oluşan bilgi kalabalığı bilgi düzensizliğini de yanında getirdi. İnternetteki bilgi düzensizliğinin en görünür şekillerinden biri ise yanlış bilgi sorunu ve dezenformasyon.

Bu zorlu problem için geliştirilecek çözümlerin de çok katmanlı ve multidisipliner nitelikler gerektirdiği düşüncesi ile ‘Factory’ programı tasarlandı.

Factory, farklı disiplinlerden katılımcı ve uzmanlardan oluşan bir topluluk ile internetteki yanlış bilgi ve dezenformasyon sorununa çözümler geliştirmek için tasarlanan, bir inovasyon aracı olan ‘design sprint’in kullanılacağı programdır.

Ayrıntılı bilgi ve başvuru için factory.teyit.org adresini ziyaret edebilirsiniz.


Google Ventures tarafından geliştirilen Design Sprint’ metodolojisi, zorlu problemlerin çözüm sürecinde kullanılmak için tasarlanan bir inovasyon aracı. Problemi anlamlandırma, çözüm tasarlama, prototip geliştirme, faydalanıcı ile test etme süreçlerinin tümünü kapsayan bütünsel yöntem, farklı sektörlerin ürün ve hizmet tasarımı süreçleri için kullanılıyor. Ekiplerin metodolojiye dair deneyimlerinin yer aldığı ‘Sprint Stories’ paylaşımlarında, yöntemin her alanda faydalı olabildiği görülüyor.

Medya alanında yöntemi kullanan ve deneyimlerini paylaşan kuruluşlardan birisi ise Guardian. Design Council İngiltere’nin geçtiğimiz yıl yayınladığı tasarım ekonomisi raporu çerçevesinde incelediği yedi vaka analizi içerisinde de yer alan Guardian’ın, tasarım odaklı düşünce yöntemlerini süreçlerinde kullanmaya devam ettiği görülüyor.

New York Times’ın ürün geliştirme…

Factory

Bilgi ve medya ekosisteminin sorunlarına yenilikçi ve sürdürülebilir çözüm geliştiren ekipler için kuluçka ve topluluk programı

Get the Medium app

A button that says 'Download on the App Store', and if clicked it will lead you to the iOS App store
A button that says 'Get it on, Google Play', and if clicked it will lead you to the Google Play store